niedziela, 27 stycznia 2013

Maszyna parowa Geyera, lata prosperity i kryzys.

Fabryka Ludwika Geyera

Nowe perspektywy dla rozwoju łódzkiego przemysłu otworzyło zastosowanie maszyny parowej, którą jako pierwszy w Łodzi uruchomił w 1839 roku Ludwik Geyer. Wraz z jej wprowadzeniem manufaktura przekształciła się w fabrykę, mającą większe możliwości produkcyjne.
Lata 1839-1841 były pomyślne dla Łodzi. Liczba ludności miasta wzrosła do 20 tysięcy, podczas gdy w 1820 roku w 106 drewnianych domostwach zamieszkiwało zaledwie 767 osób. Obszar miasta zwiększył się z 12,4 km2   w 1820 roku do 27,4 km w roku 1840. Wiąże się to między innymi z utworzeniem Nowej dzielnicy, w której główną arterią była ulica Główna (obecnie al. Piłsudskiego). W nowo przyłączonym obszarze wytyczono Wodny Rynek jako targowisko oraz 300 działek pod zabudowę. 
Wodny Rynek.

Jednocześnie założono pierwszy park łódzki - Źródliska, zwany wówczas ogrodem spacerowym. Podniosło to rangę miasta.

Park Żródliska

Łódź została zaliczona wówczas do miast drugiego rzędu, a dotychczasowy burmistrz Tangermann z dniem 23 czerwca 1841 roku został mianowany prezydentem miasta. W 1840 roku ukończono też ostatecznie budowę traktu fabrycznego z Warszawy przez Łódź do Kalisza. Podjęta w 1829 roku próba połącznia Warszawy z miastami fabrycznymi doczekała się realizacji (dużo sprawniejszej niż dzisiaj...) dzięki pomocy Banku Polskiego.
Miasto wzbogaciło się też o kilka reprezentacyjnych budynków. W 1827 roku wybudowano na Nowym Rynku (obecnie pl. Wolności) klasycystyczny ratusz, mieszczący dzisiaj Archiwum Państwowe, a z drugiej strony ulicy Piotrkowskiej, także w tym stylu, kościół ewangelicki pod wezwaniem św. Trójcy, który niestety nie przetrwał do naszych czasów. Na jego miejscu powstała w latach 1890-1895 nowa świątynia, która w latach późniejszych straciła swój pierwotny wygląd.
(czytaj także: NOWY RYNEK NOWEGO MIASTA )

 Nowy Rynek (pl. Wokności): Ratusz i kościół św. Trójcy.

Wśród budynków fabrycznych najwspanialszą budowlą tego okresu była była postawiona w 1835 roku "biała fabryka" Geyera, będąca dzisiaj siedzibą Centralnego Muzeum Włókiennictwa (czytaj także: BIAŁA FABRYKA GEYERA ).

"Biała fabryka" Geyera.

W 1838 roku Nowy Rynek Wzbogacił się jeszcze o nową budowlę murowaną, jaką były postawione tu jatki według projektu Henryka Marconiego przy zbiegu z ulicą Średnią (Pomorska). Inne jatki powstały trzy lata później na Starym Rynku.

Jatki przy ulicy Średniej.

Poza tym w 1839 roku Jakub Peters wystawił okazały dom przy rogu Piotrkowskiej i Przejazd (dzisiejszej Tuwima) z przeznaczeniem dla Związku Majstrów Tkackich.

Dom Majstrów Tkackich. Ulica Przejazd.

Wraz z rozpowszechnieniem maszyny parowej, tj. u progu lat czterdziestych XIX stulecia, wartość produkcji sięgała kwoty 941 tysięcy rubli (1840 rok). W tym czasie zapoczątkowało swoją działalność kilka szybko rosnących przedsiębiorstw.
Należały do nich: tkalnia Józefa Richtera (1842 rok), przędzalnie Ludwika Grohmana (1845) (czytaj: IMPERIUM GROHMANÓW) i Dawida Lande (1847), dla których dodatkowym bodźcem modernizacji i rozwoju produkcji było zniesienie przez Anglię zakazu wywozu maszyn przędzalniczych. Prosperity poprzedził jednak kryzys w 1844 roku spotęgowany jeszcze klęską nieurodzaju.
Łódź opuściło wówczas około 2 tysiące mieszkańców. Usilne zabiegi władz zmierzające do zmniejszenia skutków kryzysu pomogły złagodzić go w jakimś stopniu poprzez wyasygnowanie kwoty 4500 rubli na zakup przędzy od Geyera, którą przerabiali tkacze nie posiadający zamówień. Gotowy wyrób kupował rząd i składował, a tkacz otrzymywał zapłatę i nową przędzę do przerobu.
Przemijający kryzys i oznaki rozbudzenia przemysłowego zostały powitane z zadowoleniem przez łódzkich przemysłowców.




Chcąc przypodobać się władcy, carowi Mikołajowi II, wysłali do niego w 1846 roku memoriał w sprawie przemianowania Łodzi na "Mikołajew" (!), z którego to jednak zaszczytu, na całe szczęście - "Najjaśniejszy Pan" zrezygnował...
Łódź rozpoczęła okres prosperity. Liczba mieszkańców, która w 1850 roku wynosiła już 15 764, w roku 1860 wzrosła do 32 639. Ponadto Łódź w 1860 roku mogła pochwalić się: 15 fabrykami włókienniczymi, 8 hotelami i domami zajezdnymi, 13 szkołami i szpitalem.


źródła:
Marek Szukalak. Moje miasto Łódź.
Dariusz Kędzierski. Ulice Łodzi.
    Dawid Lasociński, Ryszard Bonisławski, Michał Koliński. Łódź. Przewodnik turystyczny.