Mała Literacka w Łodzi - literackie podsumowanie roku 2012.

Tradycją „Małej Literackiej” jest rozpoczynanie każdego kolejnego nowego roku od literackiego podsumowania roku ubiegłego. Tym razem o najważniejszych polskich i światowych premierach książkowych – tych nagrodzonych prestiżowymi laurami oraz tych niezauważonych – dyskutować będą osoby, które z zawodowego obowiązku (ale nie bez osobistej przyjemności) przeczytały (niemal) wszystko, co ukazało się na rynku wydawniczym w 2012 roku.
Gośćmi „Małej Literackiej” będą:
Darek Foks – poeta, prozaik, redaktor działu prozy w „Twórczości”. Autor recenzji książkowych publikowanych na łamach wielu czasopism.
Justyna Sobolewska – krytyczka literacka, dziennikarka „Polityki”, członkini jury nagród Angelus i Silesius oraz Paszportów „Polityki”

Prowadzenie – Maciej Robert

Łódź, Teatr Nowy - Mała Sala, Zachodnia 93

5 lutego 2013, godz.19:00

POMNIK DEKALOGU W PARKU STAROMIEJSKIM

W 1995 roku, w północnej części parku Staromiejskiego, przy ulicy Wolborskiej, powstał monumentalny Pomnik Dekalogu.  Na trzy i pół metrowym cokole w którego podstawę wmurowano urnę z ziemią z Jerozolimy, umieszczono figurę Mojżesza, który dźwiga kamienne tablice z dziesięciorgiem przykazań. Pomnik upamiętniać ma Żydów zamieszkujących niegdyś Łódź oraz być symbolem pojednania i pokoju.

Autorem rzeźby jest profesor warszawskiej Akademi Sztuk Pięknych, artysta-rzeźbiarz Gustaw Zemła.

Pomnik został odsłonięty  w miejscu gdzie wcześniej stały dwie łódzkie synagogi gminne:

Stara Synagoga  – pierwsza drewniana synagoga (Łódź, ulica Wolborska 20). Synagoga została zbudowana w 1809 roku przez Mojżesza Fajtłowicza i Pinkusa Zajdlera z Przedborza, na placu nabytym od Józefa Aufschlaga. Od 1854 roku Urząd Municypalny, zabronił odbywania nabożeństw, ze względu na groźbę zawalenia budynku. W latach 1863-1871 na jej miejscu wzniesiono nową, murowaną synagogę:

Synagoga Alte Szil – główna synagoga łódzkiej gminy żydowskiej (w tym samym miejscu, także Wolborska 20). Była jedną z najbardziej okazałych synagog – zarówno w Łodzi, jak i w całej Polsce. Synagoga została zbudowana w latach 1863-1871, według projektu Jana Karola Mertschinga, na miejscu starej drewnianej synagogi. Została przebudowana w 1893 roku według projektu Adolfa Zeligsona. Murowany budynek bożnicy wzniesiono na planie prostokąta. Posiadał cechy kilku stylów: bizantyjskiego, neomauretańskiego i neoromańskiego. Była to jedna z najciekawszych synagog w Łodzi i Polsce, swoją formą i wystrojem bardzo różniąca się od typowej zabudowy Łodzi. synagoga skupiająca wszystkich wyznawców Judaizmu z okolicy, nazywano ją Altshtot (Alte Szil), czyli stare miasto.

"Tydzień", rok 1894.

 Budynek został spalony przez hitlerowców w listopadzie 1939 roku. Obecnie nie ma po nim śladu.

Pomysł budowy pomnika wiąże się z działalnością Fundacji "Karta z dziejów", założonej w 1991 roku, z inicjatywy Polaków z kraju i zagranicy. Pragnęli oni uczcić i utrwalić pamięć o Żydach mieszkających na polskich ziemiach przez stulecia. Ich zagłada sprawiła, że zniknęły bądź zacierają się ostatnie ślady wielowiekowej obecności Żydów w naszym kraju. Chcąc ocalić pamięć o nich, Fundacja postanowiła inicjować i wspierać powstawanie dzieł sztuki, które zdobić będą miasta i miasteczka zamieszkałe ongiś przez ludność żydowską. Tematyka tych dzieł, głównie rzeźb, osnuta być powinna głównie wokół motywów Starego Testamentu.

Pomnik Dekalogu wpisuje się w ten zamysł. Powstał w miejscu, gdzie przez blisko dwa wieki mieszkali łódzcy Żydzi i gdzie do listopada 1939 roku stała największa łódzka synagoga, wysadzona przez Niemców. Tę społeczność żydowską, która w Łodzi żyła i zginęła w getcie, przypomina i czci pomnik Dekalogu.

Projekt otoczenia pomnika powstał w pracowni architektonicznej J. Jańca. 

Fot. Monika Czechowicz

MAPA GOOGLE

Drewnowska - ulica małych synagog.

Ulica Drewnowska w Łodzi ma około 2,8 kilometra długości, biegnie od ulicy Zgierskiej na Starym Mieście (przy Starym Rynku).

Ulica prawdopodobnie powstała jeszcze przed 1423 rokiem, kiedy Łódź otrzymała prawa miejskie. Dawniej uliczka prowadziła w stronę lasu, a ówcześni mieszkańcy osady jeździli nią po drewno. Inna wersja mówi, że ulica zawdzięcza swoją nazwę od nazwiska znanej w całej osadzie rodziny Drewnowiczów (lub Drewnów). W czasie II wojny światowej zmieniono nazwę na Holzstrasse...

Kiedyś przy ulicy istniały:

Synagoga Izraela Rotmana – prywatny dom modlitwy znajdujący się przy ulicy Drewnowskiej 4. Dom modlitwy powstał w lipcu 1898 roku z inicjatywy Izraela Rotmana. Najprawdopodobniej został zlikwidowany jeszcze przed wybuchem II wojny światowej.

Synagoga Jankiela Kalińskiego i Jankiela Zarzewskiego – prywatny dom modlitwy przy ulicy Drewnowskiej 6. Powstał w 1891 roku z inicjatywy Jankiela Kalińskiego i Jankiela Zarzewskiego. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali synagogę.

"Dziennik Łódzki", rok 1891.

Drewnowska 11

Synagoga Izraela Rotmana – dom modlitwy znajdujący się przy ulicy Drewnowskiej 11. Powstał w 1899 roku z inicjatywy Izraela Rotmana. Mógł pomieścić 30 osób. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali synagogę.

Synagoga Kopela Koplowicza  – prywatny dom modlitwy znajdujący się przy ulicy Drewnowskiej 11. Została zbudowany w 1898 roku z inicjatywy Kopela Koplowicza. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali synagogę.

Synagoga Petera Sendrowicza  – prywatny dom modlitwy znajdujący się w Łodzi przy ulicy Drewnowskiej 11. Powstał w 1906 roku z inicjatywy Petera Sendrowicza. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali to miejsce.

Drewnowska 15

Synagoga Leona Czośniaka  – prywatny dom modlitwy znajdujący się przy ulicy Drewnowskiej 15. Powstał w 1893 roku z inicjatywy Leona Czośniaka. Mógł pomieścić 34 osoby. Podczas II wojny światowej hitlerowcy go zdewastowali.

Synagoga Jankiela Lewkowicza i Wolfa Milicha – prywatny dom modlitwy znajdujący się w Łodzi przy ulicy Drewnowskiej 21. Powstał w 1895 roku z inicjatywy Jankiela Lewkowicza i Wolfa Milicha. Mógł pomieścić 30 osób. Podczas II wojny światowej hitlerowcy go zdewastowali.

Synagoga Józefa Kona – prywatny dom modlitwy znajdujący się przy ulicy Drewnowskiej 32. Powstał w 1898 roku z inicjatywy Józefa Kona. Mógł pomieścić 30 osób. Podczas II wojny światowej zdewastowany przez hitlerowców. 

"Rozwój", rok 1900.

Drewnowska 27.

"Rozwój", rok 1900.

Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.
Fot. współczesne Monika Czechowicz

Źródła:
Joanna Podolska. Spacerownik. Łódź Żydowska.
Jacek Kusiński, Ryszard Bonisławski, Maciej Janik. Księga fabryk Łodzi.Wikipedia https://pl.wikipedia.org
Spis domów modlitwy w Łodzi | Wirtualny Sztetl