Pokazywanie postów oznaczonych etykietą PRO PUBLICO BONO. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą PRO PUBLICO BONO. Pokaż wszystkie posty

piątek, 12 czerwca 2026

...aby przewidzieć zbliżające się burze 🙂 🌧️⛈️

"Dziennik Łódzki", rok 1890.

Wycinek prasowy pochodzi ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.
Fot. AI/ Monika Czechowicz



Posted by Brak komentarzy:
Labels: ,

poniedziałek, 20 kwietnia 2026

Dom Handlowy Pionier


Pierwszym domem handlowym w powojennej Łodzi był otwarty w 1967 roku DH Uniwersal przy pl. Niepodległości, ale wraz z budową dużych osiedli również tam zaprojektowano większe placówki handlowe. Przykładem może być DH Pionier usytuowany w rejonie ulic: Dąbrowskiego, Tatrzańskiej i Rydla na Dąbrowie, tworzący kompleks typowych dla czasów PRL pawilonów handlowo-usługowych i działający tam od ponad 50 lat pod tą sama nazwą. Zachował się nawet oryginalny neon z napisem „DH Pionier”. 
Tuż obok, od strony ulicy Rydla  powstało na przełomie lat 80. i 90. XX wieku targowisko, założone przez Stowarzyszenie Kupców Rynek-Pionier.

Dom Handlowy Pionier na pocztówce z lat 70. XX wieku.
(źródło: FotoPolska.eu)


Takich osiedlowych obiektów handlowych, które dawniej były główną bazą zaopatrzenia okolicznych mieszkańców w najbardziej potrzebne towary i rozmaite usługi, jest w Łodzi więcej, choć nie wszystkie przetrwały w tak niezłej kondycji jak „Pionier”, który na Dąbrowie nazywany jest pieszczotliwie „Pionierkiem".

"Dziennik Łódzki", rok 1969.

Centrum Handlowe „Pionier” znajduje się w południowej części  miasta Łodzi  w dzielnicy Dąbrowa. Nazwa „Dąbrowa” pochodzi od licznego drzewostanu w tym rejonie , a pierwsze osadnictwo to druga połowa  XVIII wieku. Nowo powstałe osady na wykarczowanych polach zwane Dąbrową weszły w skład parafii Mieleszki erygowanej przez biskupa Jana Bogorię Skotnickiego.
Pod koniec XIX wieku Dąbrowa zaczęła się intensywnie urbanizować. Powstały zakłady przemysłowe, zaczęła się parcelacja lasów i pól. Powstało przedmieście przyłączone do  Łodzi w 1915 roku.

Osiedle mieszkaniowe "Dąbrowa" (fot. K. Kaczyński), 1972.
(źródło fotografii:  Łódź w czasach PRL - na kartach pocztówek/ Facebook)

W latach 1960-1975  zbudowano tu wielkie osiedle mieszkaniowe. Dla tego celu wywłaszczono licznych gospodarzy, ogrodników i właścicieli domków jednorodzinnych. Większość budynków zbudowano w systemie wielkiej płyty. Zamieszkało w nich ponad 30 tysięcy ludzi.

Lata 1970-1975. U zbiegu ulic Rydla i Tatrzańskiej.
(źródło: FotoPolska.eu)


Budynki należące do obecnego Centrum Handlowego „Pionier”  powstały również w tym okresie jako zaplecze handlowo-usługowe dla dzielnicy mieszkaniowej Dąbrowa. 

"Dziennik Łódzki", rok 1969.

W 1990 roku na mocy ustawy właścicielem Centrum Handlowego ‘Pionier” stała się Gmina Łódź. W 2010 roku część lokali została sprywatyzowana i  powstała Wspólnota  Mieszkaniowa  Lokali Użytkowych. W 2013 roku Gmina  przestała zarządzać Wspólnotą.

"Dziennik Popularny", rok 1976.


Dom Handlowy Pionier, ul. Dąbrowskiego 91/91A.
Forma działalności obecnie: centrum handlowo-usługowe, sklepy, usługi.

Źródła:
Pionierek nie był pionierem, ale przetrwał do dziś. Znasz ten dom handlowy?: ŁÓDŹ.PL
O centrum - CH Pionier Łódź
Fot. archiwalne pochodzą ze strony FotoPolska.eu oraz zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

"Dziennik Popularny", rok 1977.

"Dziennik Popularny", rok 1979.

Fot. współczesne Monika Czechowicz

Przeczytaj w baedekerze:

Posted by Brak komentarzy:
Labels: , ,

środa, 15 kwietnia 2026

Osiedlowe pralnie


Pralnie na łódzkich osiedlach lat 50/60/70 XX wieku były ważnym elementem codziennego życia mieszkańców – dziś już niemal zapomnianym.

"Dziennik Łódzki", rok 1951.

"Express Ilustrowany", rok 1952.

W okresie PRL-u, szczególnie w szybko rozbudowującej się Łodzi, wiele mieszkań w blokach nie miało miejsca na pralkę, odpowiedniej instalacji wodnej czy przestrzeni do suszenia wypranej odzieży.
Dlatego w projektach osiedli uwzględniano budowę pralni osiedlowych.

"Głos Robotniczy", rok 1953.

Pralnie mieściły się często w osobnych pawilonach usługowych, jak ta przy ul. Wojska Polskiego.
W środku znajdowały się duże pralki bębnowe (często przemysłowe), wirówki do odwirowywania wody, stoły do składania, czasem też magle (do prasowania pościeli).

"Dziennik Łódzki", rok 1958.


Pawilon dawnej pralni przy ul. Wojska Polskiego to przykład bardzo charakterystycznej, dziś często zapomnianej zabudowy usługowej z okresu PRL-u – niewielkich, wolnostojących budynków obsługujących codzienne potrzeby mieszkańców osiedli.

"Dziennik Łódzki", rok 1959.

"Dziennik Łódzki", rok 1959.


Przy ulicy Wojska Polskiego, w latach 50./70. XX wieku powstawały parterowe pawilony usługowe, w których mieściły się pralnie i magle, zakłady krawieckie, punkty szewskie, drobne sklepy. Były one projektowane jako osobne budynki – zgodnie z modernistyczną zasadą rozdzielania funkcji mieszkalnych i usługowych.

"Dziennik Łódzki", rok 1969.

"Dziennik Łódzki", rok 1970.

"Dziennik Łódzki", rok 1971.

Od końca lat 70. i zwłaszcza w latach 80. XX wieku pralnie powoli zaczęły znikać – bo coraz częściej pralki (np. popularna wówczas „Frania”) zaczęły trafiać do mieszkań, poprawiały się warunki mieszkaniowe, zmienił się styl życia mieszkańców osiedli.

"Dziennik Łódzki", rok 1960.


Zapomniany pawilon przy ul. Wojska Polskiego ma bardzo interesującą bryłę i zasługuje na drugie życie. Oczywiście, że już nie jako osiedlowa pralnia – ale dzięki dobremu oświetleniu (duże, efektowne przeszklenia) mogłoby tu powstać… no, właśnie, co?

"Dziennik Łódzki", rok 1972.

"Dziennik Łódzki", rok 1974.

Fot. Monika Czechowicz

"Dziennik Popularny", rok 1980.

Wycinki prasowe pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.
Posted by Brak komentarzy:
Labels:

czwartek, 26 lutego 2026

Łódź Żabieniec


Miejsce, gdzie dziś znajduje się budynek dawnego dworca kolejowego na Żabieńcu, od 1910 roku funkcjonowało jako posterunek osłonny kolejowy (drewniany budynek kolejowy był wysunięty bardziej na północ) – kontrolował przejazd linii Warszawa-Kalisz i linii tramwajowej między Łodzią a Aleksandrowem. To nie była jeszcze pełna stacja pasażerska, ale strategiczny punkt zabezpieczający ruch na skrzyżowaniu tras.


Po zakończeniu II wojny światowej powstała stacja. W 1951 roku powstały dwa jednokrawędziowe perony. 


W 1965 roku oddano wiadukt drogowy nad torami. 
W 1972 roku oddano do użytku nowy dworzec oraz perony - historia dworca sięga właśnie początku lat siedemdziesiątych. 

"Dziennik Łódzki", rok 1966.

Wtedy rozbudowane już osiedle mieszkaniowe i sąsiedztwo okolicznych fabryk, skutkowały wzrostem dużego ruchu pasażerskiego. Dlatego zdecydowano o przebudowie prowizorycznej stacji, która pierwotnie była ulokowana w zupełnie innym miejscu. Natomiast nowy dworzec przesunięto na południe od świeżo oddanego wiaduktu na ulicy Aleksandrowskiej. 

"Dziennik Łódzki", rok 1970.


Powstałe perony i zadaszenia oraz przejście podziemne oddano w latach 1971–1972. Był to okres największego ruchu na stacji, podobnie zresztą jak na całej kolei. Manewry obsługiwały całodobowo dwie lokomotywy rozrządzające i formujące składy towarowe na obu końcach stacji. Oprócz nich na bocznicy pracowały liczne lokomotywy prywatne. Z powodu tak dużego ruchu odgałęziły się aż 34 bocznice zakładowe.


Od 16 października 2011 roku, w związku z rozpoczęciem budowy nowego obiektu dworca Łódź Fabryczna oraz pracami modernizacyjnymi prowadzonymi przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. na terenie Łódzkiego Węzła Kolejowego, nastąpiły zmiany organizacji ruchu pociągów kursujących do/z Łodzi. Pociągi kursujące w relacji Warszawa – Łódź – Ostrów Wielkopolski – Wrocław – Warszawa zaczęły zatrzymywać się na dworcu Łódź Żabieniec.


Budynek dworca Łódź-Żabieniec przez kilka ostatnich lat pozostawał zamknięty. W 2022 roku po tym, jak przestała się w nim mieścić znana restauracja włoska, zarządzające obiektem PKP SA zapowiedziały remont obiektu. Poinformowały też, że po zakończeniu robót zaadaptują go do potrzeb własnych i nie planują organizacji przestrzeni dla pasażerów.
W 2025 roku zakończył się remont budynku dworca Łódź-Żabieniec. Nie będzie on jednak pełnić swojej pierwotnej roli. Na razie w gmachu znajdują się biura, wkrótce powstać ma tam placówka Kolejowej Medycyny Pracy. Budynek wybudowany jest w technologii tradycyjnej i nie jest objęty ochroną konserwatorską.


Kluczowe etapy w historii stacji Łódź Żabieniec:
1910 - Powstanie posterunku osłonowego.
po II wojnie światowej - Utworzenie stacji kolejowej.
1951 - Powstanie dwóch jednokrawędziowych peronów.
1965 - Oddanie do użytku wiaduktu drogowego nad torami.
1972 - Budowa i oddanie do użytku nowego budynku dworca oraz zmodernizowanych peronów.
od 2011 - Wzrost znaczenia stacji w ruchu aglomeracyjnym i dalekobieżnym w związku z modernizacją Łódzkiego Węzła Kolejowego.
2024 - Remont dworca, po którym budynek nie pełni już tradycyjnej funkcji obsługi pasażerów (brak kas).


"Dziennik Łódzki", rok 1982.

Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Fot. współczesne Monika Czechowicz

Przeczytaj jeszcze w baedekerze:
Posted by Brak komentarzy:
Labels:

niedziela, 4 maja 2025

Zofia Garlicka i park jej imienia.


Decyzją Rady Miejskiej powstał w Łodzi park, który nosi imię Zofii Garlickiej. Park znajduje się w obrębie ulic Przedniej, Emilii Szczanieckiej, Stanisławy Leszczyńskiej oraz al. Matek Polskich, w sąsiedztwie Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki.

Jego patronka Zofia Garlicka była pierwszą w Łodzi lekarką fabryczną. Gdy przybyła do miasta w 1907 roku, miała już za sobą między innymi studia w Szwajcarii, nostryfikację dyplomu w Kazaniu, działalność niepodległościową i bojową w strukturach Polskiej Partii Socjalistycznej.

(źródło fotografii: CGK - Człowiek roku 1905 – Zofia Garlicka)


W latach 1895–1898 Garlicka studiowała medycynę na Uniwersytecie w Genewie, a następnie w Zurychu, gdzie w 1900 roku uzyskała dyplom lekarski. Podczas studiów działała w Związku Zagranicznym Socjalistów Polskich. W roku 1901 zdała egzamin państwowy na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu w Kazaniu. Po odbyciu w klinice prof. Henryka Jordana specjalizacji w zakresie położnictwa i ginekologii, podjęła praktykę zawodową w Ząbkowicach (obecnie dzielnica Dąbrowy Górniczej). Od grudnia 1901 roku uczestniczyła gościnnie w posiedzeniach Towarzystwa Lekarskiego Częstochowskiego (TLCz), a w 1902 roku została członkinią TLCz (w jego szeregi wprowadził ją Władysław Biegański).


Na przełomie lat 1903 i 1904 lekarka przeniosła się do Częstochowy i podjęła pracę w ambulatorium, a od 1906 roku także w szpitalu Huty „Częstochowa” B. Hantkego w Rakowie (od 1928 roku dzielnica Częstochowy) oraz w Przytułku Położniczym i Szkole Położniczej doktora Gracjana Pisarzewskiego. Prowadziła również prywatną praktykę lekarską. Pomimo intensywnej pracy zawodowej, borykała się z trudnymi warunkami materialnymi, które spowodowane były aresztowaniem męża przez Rosjan wiosną 1905 roku, jego późniejszą ciężką chorobą i wreszcie finansowaniem studiów rozpoczętych przez niego w Paryżu.


Począwszy od 1900 roku, Garlicka działała pod pseudonimem Mata w Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS); prowadziła m.in. wykłady w kółkach partyjnych. W roku 1904 wstąpiła do Koła Inteligencji PPS w Częstochowie, a od lutego 1905 roku była członkinią techniki Organizacji Spiskowo-Bojowej PPS. Wraz z Zofią Prauss i innymi kobietami przewoziła do Częstochowy przez granicę w Herbach broń, amunicję i materiały wybuchowe. Jej mieszkanie niejednokrotnie służyło za lokal konspiracyjny i podręczny magazyn broni. Po ogłoszeniu manifestu październikowego, na początku listopada 1905 roku, Garlicka została wybrana w Częstochowie przewodniczącą Związku Kobiet, organizacji o charakterze socjalistycznym. Garlicka była też współzałożycielką, a od września 1906 roku członkinią zarządu Towarzystwa Szerzenia Wiedzy w Częstochowie.

"Rozwój", rok 1909.

Na początku 1907 roku przyjechała do Łodzi, gdzie otrzymała posadę lekarki fabrycznej w zakładach włókienniczych Scheiblera i Grohmana. Wycofała się wtedy z czynnej pracy partyjnej i zaangażowała się silniej w działalność społeczną, przede wszystkim w organizowanie opieki nad matką i dzieckiem. W 1908 roku zrezygnowała z pracy lekarki fabrycznej i objęła kierownictwo zorganizowanego przez siebie Przytułku Położniczego Towarzystwa Dobroczynności, później pracowała także w szpitalu miejskim. Od tegoż roku, w fabrykach włókienniczych Łodzi zbierała materiał statystyczny dotyczący śmiertelności wśród niemowląt, których matki były robotnicami fabrycznymi. 

"Rozwój", rok 1908.

Garlicka była inicjatorką tworzenia żłobków przyfabrycznych w Łodzi; działała również w instytucji „Kropla mleka”, pomagającej dzieciom z najbiedniejszych rodzin. 
Przeczytaj w baedekerze:

Matki z dziećmi przed stacją "Kropli Mleka", ok. 1910.
(źródło fotografii: Muzeum Miasta Łodzi)

"Czasopismo Lekarskie", rok 1908.

"Czasopismo Lekarskie", rok 1908.

Od 1907 roku Garlicka należała do Towarzystwa Lekarskiego Łódzkiego. 

Informator Handlowo-Przemysłowy, rok 1914.


"Rozwój", rok 1910.

W roku 1918 przeniosła się do Warszawy. Początkowo pracowała w Szpitalu św. Ducha oraz w szpitalu ginekologicznym Kasy Chorych, a od 1930 r. w Szpitalu Ujazdowskim, gdzie kierowała oddziałem ginekologiczno-położniczym. W roku 1933 kierowała oddziałem położniczo-ginekologicznym Szpitala Szkolnego Centrum Wyszkolenia Sanitarnego. Przez pewien czas pracowała również jako lekarka szkolna w Gimnazjum i Liceum im. N. Żmichowskiej. Garlicka działała w licznych organizacjach społecznych i zawodowych; zasiadała w zarządzie Instytutu Radowego im. M. Curie-Skłodowskiej, współtworzyła Zrzeszenie Lekarek Polskich (którego później była przewodniczącą), należała również do innych organizacji lekarskich, krajowych i zagranicznych. 

"Głos Polski", rok 1927.

Garlicka współpracowała z redakcjami czasopism medycznych: „Ginekologia”, „Lekarz Polski”, „Opieka nad Dzieckiem”. W swoich artykułach i odczytach nieustannie propagowała ideę opieki nad matką i dzieckiem.

Zofia i Stanisław Garliccy.

W małżeństwie ze Stanisławem Garlickim (1875–1935), chemikiem i matematykiem, profesorem Politechniki Warszawskiej, miała syna, który zmarł w dzieciństwie (w 1902 roku), oraz trzy córki: Jadwigę, zamężną ze Stefanem Putowskim, Wandę, - i Zofię (1912–1942), zamężną ze Stanisławem Jankowskim „Agatonem”, żołnierzem AK, architektem.

Zofia Garlicka z mężem w ich przydomowym ogrodzie, Warszawa, ul. Topolowa 8 (obecnie al. Niepodległości 216).
(źródło: Maria Ciesielska, Szpital obozowy dla kobiet w KL Auschwitz-Birkenau (1942-1945). 
Biographical notes on some Auschwitz prisoner doctors | Medical Review Auschwitz

Od jesieni 1939 roku Garlicka przechowywała ściganych Żydów, organizowała im pomoc oraz dostarczała papiery „aryjskie”. Jej mieszkanie (przy al. Niepodległości 216 lok. 9) było „skrzynką” poczty konspiracyjnej Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej, zatrzymywali się w nim kurierzy tras zagranicznych. Z lokalu tego korzystała pisarka Maria Dąbrowska, przygotowująca artykuły do prasy konspiracyjnej, odbywały się tam również spotkania tajnej Szkoły Teatralnej. Wiosną 1941 roku, podczas akcji „Dorsze”, przechowywano w nim trzech oficerów angielskich zbiegłych z oflagu pod Poznaniem.
11 sierpnia 1942 roku Garlicka wraz z młodszą córką Zofią została aresztowana w swoim mieszkaniu przez Niemców. Przesłuchiwana przez gestapo w alei Szucha, niczego nie ujawniła. Podczas przewożenia karetką więzienną na Pawiak zażyła truciznę, lecz odratowały ją lekarki ze szpitala na Pawiaku. 14 października 1942 roku została wywieziona wraz z córką do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie starała się pomagać innym, m.in. opiekując się chorymi więźniarkami. Zmarła 18 listopada 1942 roku, po zarażeniu się tyfusem.

Zdjęcia obozowe Zofii Garlickiej. Auschwitz 1942. 
Zdjęcia wykonał Edward Brasse (1917-2012), więzień obozu. Na polecenie komendantury Auschwitz sfotografował kilkadziesiąt tysięcy współwięźniów.
(Fot. Edward Brasse ze zbiorów Państwowego Muzeum Auschwitz-Birke)
(źródło: Instytut Pamięci Narodowej)

Na okupacyjnych losach Zofii Garlickiej oparte zostało znane opowiadanie Marii Dąbrowskiej „W piękny letni poranek” (Warszawa, 1948).
Przeczytaj:
Nr_26.pdf/ „W piękny letni poranek”


źródła:
CGK - Człowiek roku 1905 – Zofia Garlicka
Instytut Pamięci Narodowej

"Rozwój", rok 1910.

Fotografie archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej W Łodzi oraz stron:
CGK - Człowiek roku 1905 – Zofia Garlicka
Instytut Pamięci Narodowej
Fot. współczesne Monika Czechowicz
Posted by Brak komentarzy:
Labels: , ,
Subskrybuj: Posty (Atom)