baedeker łódzki

poniedziałek, 3 lipca 2017

DOM MIESZKALNY DLA URZĘDNIKÓW BANKU POLSKIEGO.

Przy ulicy Wierzbowej 40 (róg z ulicą Narutowicza) znajduje się monumentalny, narożny budynek. Został wzniesiony w latach 1929-1932 w stylu modernizmu, z przeznaczeniem na dom mieszkalny dla pracowników łódzkiego oddziału Banku Polskiego. Autorem projektu architektonicznego tego obiektu był Stanisław Filasiewicz przy współudziale konstruktora W. Boldretta.

"Rozwój", rok 1922.

Międzywojenna Łódź, podniesiona w lutym 1920 roku do rangi miasta wojewódzkiego, była zgodnie z wynikami powszechnego spisu ludności z 1921 roku ośrodkiem przeludnionym o średniej gęstości zaludnienia ok. czterech osób na izbę w lokalach jednoizbowych. Trudną sytuację pogarszał dodatkowo znaczny napływ ludności wiejskiej.
"W mieście jest tak straszliwy brak mieszkań - alarmowała łódzka prasa - iż w jednym pokoju mieści się często po kilkanaście osób, składających nieraz parę rodzin".
Władze miasta były bezradne wobec deficytu środków finansowych na budownictwo mieszkaniowe. Awans administracyjny Łodzi stwarzał także potrzebę zapewnienia odpowiedniej liczby mieszkań dla nowej grupy społecznej – urzędników państwowych oraz wzrastającej liczby urzędników magistrackich.

"Kolonia skarbowców", osiedle domów dla urzędników skarbowych na Julianowie. Zaprojektowane przez inż. arch. Henryka Bursze.

Utworzenie garnizonu łódzkiego wiązało się z koniecznością budowy bazy mieszkalnej dla funkcjonariuszy wojskowych. Erygowanie diecezji łódzkiej wymagało wzniesienia obiektów mieszkalnych dla księży sprawujących funkcje w hierarchii kościelnej. Jednocześnie prężnie rozwijającej się w Łodzi akcji budowy szkół, związanej z realizacją ustawowego obowiązku powszechnego nauczania, musiało towarzyszyć tworzenie lokali mieszkalnych dla nauczycieli.

Kolonia mieszkalna dla zawodowych oficerów Wojska Polskiego zrealizowana w latach 1924-1927, według projektu Wiesława Lisowskiego.

Podstawowe znaczenie o zasięgu ogólnokrajowym w procesie kształtowania przestrzeni mieszkalnej miały obowiązujące wówczas akty prawne i rozporządzenia wykonawcze. Ustawa o ochronie praw lokatorów wprowadzona przez rząd Jędrzeja Moraczewskiego, a ogłoszona w 1919 roku przez Ignacego Paderewskiego, hamowała wprawdzie swobodę dowolnego podnoszenia czynszów w istniejących domach, ale wywołała jednocześnie niechęć prywatnych inwestorów do angażowania się w budownictwo mieszkaniowe w obawie o rozszerzenie jej na nowe obiekty.

"Głos Poranny", rok 1929.

Mimo to proces tworzenia przestrzeni o charakterze mieszkalnym postępował w znacznym tempie. W Łodzi próbowano sprostać nowym wyzwaniom programowym, funkcjonalnym i standardowym, wynikającym z potrzeb wzrastającej liczby urzędników, funkcjonariuszy, średnio uposażonej inteligencji czy dążenia do poprawy jakości życia pozostałych mieszkańców Łodzi.

Kształt przestrzenny i wyraz architektoniczny realizowanych w okresie międzywojennym obiektów zależał w równej mierze od gustów i upodobań inwestorów, jak i od środowisk architektonicznych działających i tworzących w okresie międzywojennym. Twórcy kształtujący przestrzeń w czasach II Rzeczypospolitej byli głównie absolwentami Politechniki Lwowskiej, Politechniki Warszawskiej czy Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. W Łodzi, poza Wiesławem Lisowskim (Akademia Sztuk Pięknych w Petersburgu), Józefem Kabanem i Pawłem Lewym (Politechnika w Dreźnie), pozostali wywodzili się ze szkoły warszawskiej.

Budynek Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego u zbiegu ulic Narutowicza i Kopcińskiego. Projekt Wiesław Lisowski, zakończenie budowy w 1930 roku.

Ulica Gdańska 55, róg Zielonej - dawna kamienica Judy Salomonowicza. Realizacja w latach 1936-1938 według projektu Pawła Lewego.

Zespół gmachów Sądu Okręgowego i Apelacyjnego zajmujących teren przy placu Dąbrowskiego i ulicy Narutowicza. Główny budynek wzniesiono w latach 1927-1932 według projektu Józefa Kabana.

Jedynie twórca projektu kamienicy przy ulicy Wierzbowej 40, Stanisław Filasiewicz (1881-1944) studiował architekturę i inżynierię na Politechnice w Zurychu i był absolwentem Wydziału Architektury Politechniki Lwowskiej.

Po studiach pracował jako architekt rządowy w Galicji. W latach I wojny światowej działał w organizacjach polskich w Szwajcarii, w 1919 roku w Komitecie Narodowym Polskim w Paryżu.

Po przyjeździe do Polski, w latach 1922–1923 kierował biurem projektowym Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Od 1924 roku do wybuchu wojny był kierownikiem biura projektowego Banku Polskiego w Warszawie, wykonał m.in. projekty budynków oddziałów Banku Polskiego w Brześciu nad Bugiem, Bielsku, Gdyni, Ostrowie Wielkopolskim a także domy pracowników banku w Warszawie (u zbiegu ulic Czerniakowskiej, Wilanowskiej i Okrąg), Wilnie, Sosnowcu, Kielcach i Łodzi. Jego twórczość ewoluowała od form klasycyzmu akademickiego do zmodernizowanego klasycyzmu i modernizmu.

Ostrów Wielkopolski – budynek Banku Polskiego (arch. Stanisław Filasiewicz, 1928-1930).

W Łodzi zrealizowany został jego projekt Domu mieszkalnego dla pracowników Banku Polskiego przy ulicy Wierzbowej 40, róg Narutowicza (1929–1933). To jeden z ważniejszych gmachów miasta powstałych ok. 1930 roku, stanowiący ogniwo pośrednie między architekturą lat 20. a „luksusowymi” kamienicami lat 30. XX wieku. Reprezentuje tzw. modernizm historyzujący.

Obiekt zlokalizowany jest w ramach dwóch posesji – pierwszej przyległej do obu ulic, drugiej znajdującej się wewnątrz kwartału.

Jest to budynek trzypiętrowy, z częściowo użytkowym poddaszem. Nad gzymsem wieńczącym widać ażurowe balustrady.

"Ilustrowana Republika", rok 1930.

Narożnik frontowy został wyoblony, a monotonia zwartej bryły budynku frontowego przełamana czterema, wyższymi o użytkowe poddasza, pięcioosiowymi strefami obejmującymi rejony klatek schodowych.

W budynku frontowym znajdują się dwie bramy przejazdowe od ulicy Wierzbowej i w strefie skrajnej wschodniej od ulicy Narutowicza. Obiekt posiada cztery klatki schodowe w układzie poprzecznym dostępne z dziedzińca głównego, które obsługują po dwa lub trzy mieszkania na każdej kondygnacji. W parterze łącznika znajduje się sień przejazdowa łącząca oba dziedzińce posesji. Z sieni prowadzi wejście na klatkę schodową i do mieszkania dozorcy. Dwie klatki schodowe skrzydła obsługują zespół sali wielofunkcyjnej (dzisiaj znajduje się tu przedszkole) oraz po trzy mieszkania na każdym z pięter. Liczba mieszkań – 90 i 13 wygospodarowanych w ramach poddaszy (w 1933 roku przebudowano poddasza kamienicy adoptując je na mieszkania).

"Głos Poranny", rok 1930.

"Głos Polski", rok 1924.

Osiągnięcia międzywojennego budownictwa w Łodzi są do dzisiaj pozytywnie oceniane, między innymi dzięki wysokiej jakości wykreowanych wówczas przyjaznych przestrzeni mieszkalnych, w których ludzie czują się nadal znakomicie. Świadczy o tym nieustająco wysoki popyt na mieszkania międzywojenne, zarówno te luksusowe w kamienicach, jak i te skromniejsze w koloniach mieszkalnych.

Fot. archiwalne:

Serwis Architektoniczny RONET.PL http://www.ronet.pl
Zbiory Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi

Fot. współczesne Monika Czechowicz

Źródła:

Joanna Olenderek. Łódzki modernizm i inne nurty przedwojennego budownictwa. Tom 2 Osiedla i obiekty mieszkalne.

Krzysztof Stefański. Ludzie, którzy zbudowali Łódź. Leksykon architektów i budowniczych miasta.
Wacław Pawlak. W rytmie fabrycznych syren. Łódź między wojnami.

Serwis Architektoniczny RONET.PL http://www.ronet.pl

Polska Niezwykła http://www.polskaniezwykla.pl

"Rozwój", rok 1922.

Przeczytaj jeszcze:

KOLONIA MIESZKALNA NA RADIOSTACJI – „OSIEDLE OFICERSKIE”.
KOLONIA SKARBOWCÓW NA JULIANOWIE

Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1 im. Norberta Barlickiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

Paweł Lewy i… „styl 1937 roku” w Łodzi.
GMACH SĄDU OKRĘGOWEGO I APELACYJNEGO PRZY PLACU DĄBROWSKIEGO - ŁÓDZKA SIEDZIBA TEMIDY

BAEDEKER POLECA:

Joanna Olenderek. Łódzki modernizm i inne nurty przedwojennego budownictwa. Tom 2 Osiedla i obiekty mieszkalne.

W drugim tomie książki Łódzki modernizm i inne nurty przedwojennego budownictwa Joanna Olenderek kontynuuje opis budownictwa i architektury łódzkiego modernizmu. Zajmuje się charakterystyką osiedli i obiektów mieszkalnych: kolonii mieszkalnych, kamienic wielkomiejskich, willi i domów miejskich. Interpretuje wartość artystyczną i znaczenie prezentowanych budynków, ich rolę w strukturze przestrzennej miasta. Autorka opisuje m.in. początki budownictwa uwzględniającego potrzeby różnych grup społecznych: księży, nauczycieli, urzędników i robotników. Prowadzi Czytelnika przez kulturową mozaikę międzywojennej Łodzi – miejsca, w którym spotykali się wybitni architekci i budowniczowie różnych narodowości. Ich losy często nie są dzisiaj znane, ponieważ zostały zatarte przez tragiczne wydarzenia II wojny światowej. O ich istnieniu i twórczej działalności świadczą zrealizowane projekty współtworzące poczucie lokalnej tożsamości łodzian.

MAPA GOOGLE

sobota, 1 lipca 2017

Łódź sportowa - atletyka.

Sport atletyczny (zapasy i dźwiganie ciężarów) dotarł do Łodzi u schyłku XIX wieku. Popisy mocarzy, zmagających się z ciężarami bądź w wręcz, były głównymi punktami programu licznych cyrków przyjeżdżających do Łodzi.

"Rozwój", rok 1909.

"Rozwój", rok 1913.

"Gazeta Łódzka", rok 1914.

"Rozwój", rok 1920.

Walki zapaśnicze i popisy siłowe cieszyły się dużym zainteresowaniem łodzian, stąd podejmowane były próby własnych umiejętności przez członków już istniejących stowarzyszeń sportowych.

Prekursorami łódzkiego atletyzmu byli członkowie III Oddziału Straży Ogniowej przy ulicy Mikołajewskiej 54 (dzisiaj ulica Sienkiewicza), którzy już od połowy 1896 roku, obok gimnastyki, współzawodniczyli między sobą w dźwiganiu ciężarów i walkach francuskich (zapaśniczych). Kontynuowali tę formę uprawiania sportu w założonym przez siebie w 1907 roku Łódzkim Stowarzyszeniu Gimnastycznym „Kraft” (Lodzer Turn-Verein „Kraft). Sport atletyczny był uprawiany wyłącznie w utworzonym w lipcu 1910 roku Łódzkim Stowarzyszeniu Atletów (Lodzer Athleten-Verein) z siedzibą przy ulicy Mikołajewskiej 40.

"Republika", reklama cyrku z 1925 roku.

"Republika", rok 1925.

Najsławniejszy polski atleta Władysław Pytlasiński popisywał się w cyrku Cinisellego.

Mistrz zapasów - Władysław Pytlasiński. Od jego nazwiska pochodzi "Memoriał Pytlasińskiego".

Później Pytlasińskiego zastąpił na arenach cyrkowych, znany na obu półkulach świata niezwyciężony zapaśnik Zbyszko (Stanisław) Cyganiewicz.

Dziennik Urzędowy Komisariatu Ludowego m. Łodzi, rok 1919.

"Rozwój", 1921.

"Rozwój", rok 1914.

Wśród łódzkich atletów okresu zaborów szczególne sukcesy osiągnęli: Hugo Müller, który reprezentował barwy Rosji na mistrzostwach Europy w 1912 roku, gdzie wywalczył I miejsce w zapasach w wadze piórkowej, oraz Wilhelm Dekert – wielokrotny mistrz Łodzi w amatorskich walkach wolnych (zapasach) w ringu w latach 1907-1911.

Kalendarz Informator na rok 1923.

Do polskich stowarzyszeń sportowych Łodzi okresu zaborów atletyka dotarła stosunkowo późno. Dopiero z chwilą zamieszkania w Łodzi w 1913 roku Władysława Pytlasińskiego – byłego zawodowego mistrza świata w walkach francuskich (w zapasach) z 1900 i 1904 roku – utworzona została w Towarzystwie Zwolenników Sportu grupa ciężkoatletów.

Władysław Pytlasiński, zapaśnik, trener. Ok.1930 - 1933.

Obok propagowania sportów ciężkoatletycznych, Władysław Pytlasiński utworzył w TWS grupę gimnastyki higieniczno-leczniczej dla osób starszych, w której również preferowano ćwiczenia siłowe, ale pod ścisłym nadzorem lekarzy.

Prezentacja zapaśników na arenie Cyrku Warszawskiego. Po prawej znany zapaśnik Władysław Pytlasiński, rok 1931.

"Rozwój", rok 1929.

"Express Wieczorny Ilustrowany", rok 1928.

"Ilustrowana Republika", rok 1930.

W okresie międzywojennym sport atletyczny cieszył się w Łodzi dużym zainteresowaniem – zwłaszcza w środowisku młodzieży robotniczej.

"Rozwój", rok 1929.

Silne sekcje atletyczne zostały utworzone początkowo w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” i Łódzkim Towarzystwie Gimnastycznym „Siła” oraz Żydowskim Towarzystwie Gimnastyczno-Sportowym „Bar-Kochba”.

"Rozwój", rok 1928.

Pokaz gimnastyczny Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". Członkowie Towarzystwa podczas wykonywania akrobacji gimnastycznych. Ok.1919 – 1925.

"Express Wieczorny Ilustrowany", rok 1928.

"Głos Poranny", rok 1930.

Od początku lat trzydziestych atletyka była wręcz dominującym sportem w nowo założonych fabrycznych klubach sportowych: KS „Wima”, KS „IKP”, KP „Zjednoczone” oraz w jednosekcyjnym Polskim Towarzystwie Sportowym „Unja”.

"Głos Poranny", rok 1930.

Łącznie do 1939 roku w łódzkich stowarzyszeniach sportowych utworzonych zostało 19 sekcji atletycznych. Koordynatorem życia atletycznego w mieście był, założony w 1926 roku Łódzki Okręgowy Związek Atletyczny.

Funkcję prezesów zarządu ŁOZA pełnili: Oskar Dressler (1926-1930), Stefan Kopczyński (1933-1936), Aleksy Rżewski (1936-1938) oraz Stanisław Malinowski – w 1939 roku.

Mistrzostwa Polski w zapasach w Łodzi. Prezes Łódzkiego Okręgowego Związku Atletycznego Stefan Kopczyński dekoruje zapaśników. 1934.

"Głos Poranny", rok 1930.

Wyróżniającymi się ciężkoatletami Łodzi międzywojennej byli między innymi mistrzowie Polski: w dźwiganiu ciężarów Boruch Winnykamień, Leon Sztern, Juda Minc oraz Majer Weingarten (wszyscy z Żydowskiego Towarzystwa Sportowo-Gimnastycznego „Bar-Kochba”) oraz Tomasz Łaźny z Łódzkiego Towarzystwa Gimnastycznego „Siła”; w walkach francuskich (zapasach): Erwin Hinc, Bruno Cymmer (obaj z Klubu Sportowego „Wima”) oraz Karol Jakubowski i Bolesław Ślickowski (obaj z Klubu Sportowego „IKP”).

"Głos Poranny", rok 1930.

"Głos Poranny", tok 1935.

"Głos Poranny", 1 czerwca 1939.

Wybuch II wojny światowej spowodował całkowite zawieszenie działalności łódzkich stowarzyszeń i organizacji sportowych – zwłaszcza klubów polskich i żydowskich.

Klęska wrześniowa 1939 roku zapoczątkowała kilkuletni, brzemienny w skutki, okres okupacji hitlerowskiej. Dekret Hitlera z 8 października 1939 roku spowodował przyłączenie do Niemiec całych połaci zachodnich ziem Polski – w tym również większości województwa łódzkiego, z Łodzią włącznie. Głównym celem eksterminacyjnej polityki okupanta na ziemiach wcielonych do III Rzeszy było możliwie szybkie ich zniemczenie. Pierwsze tygodnie okupacji to okres władzy tzw. zarządu wojskowego. W tym czasie nastąpiła fala aresztowań i egzekucji w ramach tzw. oczyszczania terenu z wrogich elementów. Objęły one zwłaszcza środowisko polskiej inteligencji, a wśród nich również wielu organizatorów i uczestników ruchu sportowego Łodzi lat międzywojennych. Według wcześniej sporządzonych list proskrypcyjnych, władze okupacyjne eliminowały – drogą aresztowań, wysiedleń, zsyłek do obozów koncentracyjnych czy egzekucji – najbardziej zaangażowanych patriotycznie i politycznie członków i działaczy polskich stowarzyszeń sportowych Łodzi.

Skutki represji dotknęły między innymi Aleksego Rżewskiego, byłego prezydenta Łodzi, prezesa zarządu Łódzkiego Okręgowego Związku Gier Sportowych (1928-1930), prezesa zarządu Łódzkiego Okręgowego Związku Atletycznego (1936-1937), przewodniczącego Komitetu WF i PW – został rozstrzelany w listopadzie 1939 roku (…)

Aleksy Rżewski, prezydent Łodzi, prezes zarządu Łódzkiego Okręgowego Związku Atletycznego.

Eksterminacyjna polityka okupanta dotknęła również młodzież narodowości polskiej. Już w grudniu 1939 roku zamknięto w Łodzi wszystkie polskie szkoły, uległy likwidacji wszystkie instytucje kulturalne i oświatowe. (…) Młodzieży polskiej zakazano korzystania z urządzeń sportowych, jazdy na rowerach, kąpieli oraz uprawiania sportu w jakiejkolwiek postaci.

Źródło:

Andrzej Bogusz. Dawna Łódź sportowa 1824-1939.