Najcenniejszymi
terenami zieleni w Łodzi są parki miejskie. Większość z nich
powstała w końcu XIX wieku i w pierwszym trzydziestoleciu XX wieku
na terenach leśnych, a także fragmentach dawnej puszczy łódzkiej
oraz wokół siedzib fabrykanckich. Do ich budowy sprowadzano rośliny
z najlepszych szkółek, co przyczyniło się do powstania cennych
kolekcji dendrologicznych. Były one projektowane przez wybitnych
polskich planistów zieleni, takich jak Teodor Chrząński, Edward
Ciszkiewicz i Stefan Rogowicz, który pochodził z Warszawy, ale
swoją karierę zawodową związał z naszym miastem.
Dawna
szkółka ogrodnicza między ulicami Wycieczkową i Centralną
zamieniona została w park. Miasto zapytało mieszkańców, jak go
nazwać. Najwięcej głosów zebrała nazwa: park im. Stefana
Rogowicza – Zielona Ostoja.
Teren
pozostał parkiem naturalistycznym, to znaczy, że ingerencja miała
jedynie charakter porządkujący, dotyczyła stworzenia ścieżek
edukacyjnych, elementów małej architektury, czyli ławek i
uporządkowania części zieleni.
Zielona Ostoja to teren historycznie wchodzący w skład majątku dziedzica okolicznych wsi Augusta Zawiszy. Pod koniec XIX wieku Zawisza zbankrutował, a jego majątek wykupił w 1887 roku "król wełny" Juliusz Heinzel. Po śmierci łódzkiego fabrykanta do czasów Wielkiej Wojny folwarkiem Marysin zajmował się jego syn Juliusz Teodor Heinzel. W 1929 roku, kolejny reprezentant rodziny Heinzlów - Roman, rozparcelował Marysin III, prowadząc na dużą skalę sprzedaż działek i wytyczając nowe ulice, których oś stanowi ulica Warszawska.
Ulica Wycieczkowa
Teren między ulicą Centralną a Wycieczkową był obszarem upraw rolnych aż do 1937 roku, kiedy to przeniesiono na 10-hektarowy obszar szkółki leśne, mieszczące się uprzednio na Polesiu Konstantynowskim, na terenie Parku na Zdrowiu.
W 1939 roku szkółki wyprodukowały 18.704 drzewa i 45.098 krzewów. W czasie II wojny światowej Niemcy kontynuowali działalność szkółek na Marysinie, a w 1941 roku powiększono ich obszar do 25 ha, stwarzając warunki do maskowania schronów i obsadzania obiektów wojskowych.
W drugiej połowie 1940 roku, w związku z coraz częstszymi nalotami wykonywanymi przez brytyjski RAF, a także z obawy przed agresją sowiecką, III Rzesza zaczęła rozbudowywać system pomocniczej obrony przeciwlotniczej, na terenie środkowych i wschodnich Niemiec. W latach 1940-1941 utworzono 329 zaporowych baterii przeciwlotniczych.
Na terenie obecnego parku leśnego pomiędzy ulicą Centralną a Wycieczkową, znajduje się sześć betonowych podstaw umieszczonych na planie elipsy. Jest to jeden z nielicznych obiektów historycznych z lat 1939-1945, znajdujących się w granicach miasta. Stanowi element niemieckiej baterii przeciwlotniczej, wchodzącej w skład czynnej obrony przeciwlotniczej okupowanej Łodzi.
Poza znajdującą się nieopodal baterią, z całego pierścienia wokół miasta, ocalała jeszcze jedna - usytuowana przy lotnisku Lublinek. Pierwsze raporty Związku Walki Zbrojnej wskazują, że bateria przy ulicy Wycieczkowej istniała już w lisopadzie 1940 roku i wskazywano jej lokalizację jako "Rogi". Początkowo miała na stanie: cztery działa przeciwlotnicze 7,5 cm FlaK 97, dwa przeciwlotnicze karabiny maszynowe MG08/15 oraz urządzenia nasłuchowe.
W pierwszej połowie 1941 roku baterię rozbudowano o dwie dodatkowe armaty. W marcu 1942 roku miasto Łódź (Litzmannstadt) zostało włączone w system krajowej ochrony przeciwlotniczej Rzeszy. Istniejące wówczas baterie przeformowano wówczas w tzw. Heimat - Flak Batterien, których obsługę stanowili cywile, mieszkańcy miasta, weterani i rezerwiści, a także ozdrowieńcy łódzkich szpitali wojskowych.
Armata przeciwlotnicza 7,5 Flak 97 na podstawie
Po wojnie uprawę tych terenów przejął Wydział Plantacji Miejskich. Zapotrzebowanie ma materiał szkółkarski było bardzo duże, a Miejskie Zakłady Szkółek Drzew i Krzewów Ozdobnych uchodziły za największe w kraju, zarówno pod względem ilości jak i asortymentu (ok. 300 gatunków i odmian roślin). Działalność kontynuowano do 1992 roku, kiedy zlikwidowano Łódzkie Przedsiębiorstwo Ogrodnicze.
"Dziennik Łódzki", rok 1949.
Ale wróćmy jeszcze do okresu przedwojennego. Czy
można sobie wyobrazić Łódź bez Zdrowia, Lasu Łagiewnickiego czy
prawie 40 parków w różnych częściach miasta - naszych zielonych
płuc? W znacznej części zawdzięczamy je Stefanowi Rogowiczowi,
naczelnikowi Wydziału Plantacji Miejskich w Łodzi w latach 1929-1946.
Stefan Rogowicz (w środku), lata 30. XX wieku.
Rogowicz
był naczelnikiem wydziału plantacji miejskich, dzisiaj nazwalibyśmy
go Ogrodnikiem Miasta. Zmodernizował wiele łódzkich parków,
posadził tysiące drzew i ocalił przed sprzedażą Łagiewniki. Dostrzegł, że zdeformowana koncepcja "miast-lasów", której mocno się sprzeciwiał, wyrosła jako doraźny pomysł, u którego źródeł stały spekulacje przy podziale i parcelacji posiadłości ziemskich. Bliskość Lasu Łagiewnickiego, a równolegle niewielka odległość od miasta, stwarzała ryzyko degradacji krajobrazu i przyrody w sposób nieodwracalny. Jako pierwszy Naczelnik Wydziału Plantacji Miejskich, przekonał Łódzki Magistrat do zachowania lasów komunalnych w niezmienionym kształcie i użytkowaniu.
Las Łagiewnicki
Park na Zdrowiu
Park
na Zdrowiu, Las Łagiewnicki czy prawie 40 kompleksów zielonych w
różnych częściach miasta - w znacznej części zawdzięczamy to
Stefanowi Rogowiczowi, naczelnikowi Wydziału Plantacji Miejskich w
Łodzi w latach 1929-1946.
Park im. ks. Józefa Poniatowskiego.
Stefan
Rogowicz pochodził z Warszawy, ale swoją karierę zawodową związał
z Łodzią. Większość miejskich parków postała z jego inicjatywy
na przełomie XIX i XX wieku. Rogowicz odmienił oblicze terenów
leśnych, fragmentów dawnej puszczy łódzkiej oraz zieleńców
wokół siedzib fabrykanckich.
Stefan Rogowicz (1891-1946)
- architekt ogrodnictwa, ogrodnik, planista i publicysta naukowy, określany mianem twórcy łódzkich parków.
Stefan
Rogowicz urodził się w Warszawie. Był synem Jakuba Ignacego
Rogowicza i Marii z Zawadzkich. Ojciec Jakub
Ignacy Rogowicz był warszawskim lekarzem ginekologiem, założycielem
pierwszego w Warszawie prywatnego zakładu położniczego,
organizatorem przytułków położniczych, redaktorem czasopisma
“Medycyna”.
Dr
Jakub (Jakób) Rogowicz, ojciec Stefana Rogowicza
Stefan
Rogowicz był
młodszym
bratem Wacława
(1876–1960),
Jadwigi (1878–1971) i Jana
(1881–1945).
Brat Wacław
Rogowicz był
znanym publicystą, prozaikiem i tłumaczem, z kolei brat Jan
Antoni Rogowicz - inżynierem
chemikiem, przemysłowcem i
senatorem.
Rogowiczowie
mieszkali w kamienicy przy ul. Nowogrodzkiej
26
w Warszawie, tuż obok ulicy Marszałkowskiej, w miejscu dzisiejszego
hotelu Novotel
Warszawa Centrum.
Warto
przeczytać artykuł “Trzy
ogródki z klombami i jedno słoneczne podwórko”
(napisany m.in. na podstawie wspomnień
Wacława Rogowicza z
1956 roku
zatytułowanych
“Warszawa wydarta niepamięci”): “Doktor
Rogowicz tak nie lubił podwórek-studni, że zbudował tylko pół
kamienicy. (…) Jakub Rogowicz był bowiem wielkim miłośnikiem
roślin. Chciał, by jego dom tonął w ogrodzie. To dlatego
urzeczywistnił jedynie połowę projektu architekta, przeznaczając
aż dwie trzecie placu na ogród i duże, jasne podwórko…“.
W
książce “Drzewa
Warszawy” odnajdujemy fragment dotyczący domu Rogowiczów:
“Prozaik
i tłumacz Wacław Rogowicz wspominał, że jego ojciec, lekarz,
budując dom na posesji przy Nowogrodzkiej 26, był postrzegany jako
niepraktyczny dziwoląg, bo dwie trzecie placu przeznaczył na ogród
– bzy, akacje. Po śmierci ojca w 1896 roku nowy właściciel
niezwłocznie zabudował ten teren. W datowanym na 1954 rok
wspomnieniu Mój jesion mnie nie przeżył z książki Warszawa
wydarta niepamięci Rogowicz pisał: „(…) pozostał na podwórzu,
tuż przed oknami starej oficyny, samotny w swym betonowym
ocembrowaniu, piramidalny jesion z 1879 roku – mój rówieśnik,
który znalazł się tu z okazji urodzin najstarszego syna
gospodarza. Coraz w sobie szczuplejszy, wyciągał się wciąż wyżej
i wyżej, jak gdyby chciał wydostać się gdzieś w przestwór z
tego teraz zbanalizowanego warszawskiego podwórza, i trwał długo,
sięgając stopniowo drugiego, trzeciego i czwartego piętra,
nadbudowanego przy nowym właścicielu”. Gdy tuż przed II wojną
jesion dosięgnął dachu, właściciel go ściął: „Zagłada
mojego jesionu stała się jakby zapowiedzią zagłady samego domu”.
Ruiny spalonej w powstaniu kamienicy rozebrano w 1953 roku.”
Trudno
się dziwić, że i Stefan ukochał przyrodę, a swoje życie
poświęcił zagospodarowywaniu zieleni miejskiej, tak ważnej dla
mieszkańców uprzemysławiających się miast.Park im. Stefana Rogowicza. Zielona Ostoja.
W
1916 roku, po uprzednim ukończeniu szkoły realnej, Rogowicz został
absolwentem Państwowej Wyższej Szkoły Ogrodniczej w Warszawie.
Pracował między innymi przy tworzeniu stacji doświadczalnej
Towarzystwa Ogrodniczego Warszawskiego – arboretum w Morach. Już
wtedy,
jako
młody człowiek zdradzał wielkie zdolności plastyczne pracując
przy zakładaniu arboretum.
Zaprojektował
wiele parków i ogrodów.
Począwszy
od 1918 roku
tworzył parki dworskie w całej Polsce, ogrody przy willach
prywatnych właścicieli, a także ogrody przy instytucjach
państwowych i fabrykach. Ponad 40 jego projektów umieszczono w
„Rejestrze
ogrodów Polskich”.
Longin Majdecki. Rejestr ogrodów polskich.
W
latach 1925–1929 Rogowicz pracował jako ogrodnik-planista w Dziale
Ogrodniczym Wydziału Technicznego Zarządu Zieleni w Warszawie. W
tym
samym czasie opublikował:
🌳 Róże
w parku (Ogrodnik
nr 10 z 1926 roku)
🌳 O
piękno krajobrazu wsi polskiej (Ogrodnik
nr 12 z 1925 roku)
🌳 Ogrodnictwo
dekoracyjne w świetle Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej w
Paryżu (Ogrodnik
nr 14 i nr 15 z 1925)
🌳 Ogród
i zagroda (Ogrodnik
nr 16 i nr 17 z 1925)
🌳 Rol-ogrodnictwo.
Folwark-ogród (Ogrodnik
nr 18 z 1925 roku)
🌳 Ogrodnictwo
piękne (Przegląd
Ogrodniczy nr 2 z 1926)
🌳 Idea
ogrodnictwa miast i wsi (Pamiętnik
Jubileuszowej Wystawy Ogrodniczej w Poznaniu 25.IX-3.X.1926,
Poznań 1926)
🌳 Plantacje
miejskie m. st. Warszawy (Ogrodnik
nr 1 z 1927 r., podpisane St.R.)
🌳 Ogrody
mieszkalne (Ogrodnik
nr 3, nr 5, nr 7, nr 8, nr 9, nr 11, nr 19 z 1928)
🌳 Ogrody
cmentarne (Ogrodnik
nr 4 z 1928)
🌳 Ogrody
leśne (Ogrodnik
nr 6 z 1929)
🌳 Ogródki
mieszkalne (Osiedle,
mieszkanie, dom nr 5 z 1929),
🌳 Ogrody
osiedli leśnych (Osiedle,
mieszkanie, dom nr 8 z 1929 roku).
1928
roku podczas Krajowej Wystawy Ogrodniczej w Poznaniu, Rogowicz zdobył nagrodę
za projekt zagospodarowania przestrzennego Polesia Konstantynowskiego
zwanego Zdrowiem.
Plan Parku Ludowego im. marszałka J. Piłsudskiego wg. projektu S. Rogowicza, rok 1930/1931. Zbiory Archiwum Państwowego w Łodzi (APŁ).
"Ilustrowana Republika", rok 1929.
“W
tych dniach objął stanowisko naczelnika Wydziału Plantacyj
Miejskich w Łodzi p. Stefan Rogowicz, ogrodnik – architekt. P.
Rogowicz jest wybitną siłą fachową, posiada kilkanaście lat
praktyki ogrodniczej w największych zakładach krajowych, ostatnio
zaś pracował w Biurze Głównem Plantacyj Miejskich w Warszawie.
Nowy naczelnik Wydziału Plantacyj Magistratu m. Łodzi i posiada
szereg zaszczytnych odznaczeń i wyróżnień, m. in. otrzymał na
Wystawie Ogrodniczej w Poznaniu w r. 1926 złoty medal za owocną
działalność na plantacjach miejskich w stolicy.”
Dziennik Zarządu m. Łodzi, rok 1929.
W
Dzienniku Zarządu m. Łodzi z dnia 31 grudnia 1929 roku w dziale
“Ruch służbowy za m-c październik 1929 r.: zaangażowania na
stanowiska etatowe: urzędnicy” podano, że Stefan Rogowicz z dniem
1.X. 1929 r. został przyjęty do Wydz. Plantacyj Miejskich na
stanowisko naczelnika z uposaż. według II st. sł. na 3-miesięczny
okres pracy próbnej.
Dziennik Zarządu m. Łodzi, rok 1929.
W Dzienniku Zarządu m. Łodzi z dnia 25 marca 1930 roku w dziale “Ruch służbowy za m-c grudzień 1929 r.: mianowania i awanse na stanowiskach etatowych: urzędnicy” podano, że Stefan Rogowicz po odbyciu pracy przygotowawczej został mianowany z dniem 1. I. 1930 r. etatowym urzędnikiem na stanowisko naczelnika Wydz. Plantacyj Miejskich z uposaż. wedł. II st. sł.
Dziennik Zarządu m. Łodzi, rok 1930.
Stefan
Rogowicz przystosował
istniejące parki (m.in. park
Poniatowskiego, Źródliska, Sienkiewicza, 3 Maja)
do współczesnych wymagań wielkomiejskich.
Park im. ks. Józefa Poniatowskiego
Przeczytaj w baedekerze:
Park Źródliska I
Przeczytaj w baedekerze:
Park im. Henryka Sienkiewicza
Przeczytaj w baedekerze:
Park 3 Maja
Przeczytaj w baedekerze:
Rogowicz ukierunkował
plan zadrzewienia miasta. Zaprojektował i tworzył Park
Ludowy na Zdrowiu.
Park na Zdrowiu
Przeczytaj w baedekerze:
Był
to wówczas największy park w Polsce i jeden z największych w
Europie. Budowę parku Rogowicz prowadził osobiście do wybuchu
II wojny światowej.
Ponadto stworzył i zrealizował m.in. projekt kompleksu ogródków
działkowych przy al.
Unii Lubelskiej,
które obecnie noszą jego imię (Rodzinne
Ogródki Działkowe im.
Stefana Rogowicza). Był propagatorem ogródków jordanowskich i
ogrodów szkolnych. Zmodernizował większość parków łódzkich, w parku na Zdrowiu zaprojektował ZOO.
Przeczytaj w baedekerze:
Kopalnię
informacji na temat zazieleniania miasta w tym okresie stanowią
Dzienniki
Zarządu m. Łodzi.
Zadziwiająca jest intensywność prac Wydziału Plantacji Miejskich
pod kierunkiem Stefana Rogowicza.Prace
Wydziału Plantacji w 1930 roku: przeprowadzono całkowicie lub
częściowo budowę ogródków jordanowskich w Parku 3-go Maja i na
terenie parafii N. S. J. w Radogoszczu, ogrodu szkolnego przy szkole
powszechnej na Rokiciu, dużego skweru na Placu Dąbrowskiego, skweru
przed gmachem Okręgowego Związku Kas Chorych oraz szeregu
trawników, zieleńców i skwerów. W Parku Ludowym na Polesiu
Konstantynowskim podjęto roboty związane z niwelacją
północno-zachodniej części terenu i budową wielkiego stadionu
sportowego, ponadto w parku posadzono 1560 drzew. Zgodnie z
opracowanym planem zadrzewiono 48 ulic, przeważnie na
przedmieściach, o łącznej długości 17 km, wysadzono 2883 drzew.
Poza tym wymieniono na ulicach 1508 drzew przemarzniętych lub
uschniętych. Wykonano szereg prac w parkach miejskich, m. in.
wymodelowano wyspę na stawie w Parku “Źródliska”, wysadzono
300 sztuk świerków i jodeł w parku im. ks. Poniatowskiego i
urządzono prowizoryczny kwietnik w Parku Kolejowym.
Park im. Stanisława Moniuszki, dawny Park Kolejowy
Przeczytaj w baedekerze:
"Ilustrowana Republika", rok 1931.
W Dzienniku Zarządu m. Łodzi z dnia 8 września 1931 roku opublikowano sprawozdanie "Prace Wydziału Plantacyj
Miejskich w okresie lat 1928-1931", w którym uwzględniono prace
prowadzone pod kierunkiem Stefana Rogowicza.
Dziennik Zarządu m. Łodzi, rok 1931.
W
Dzienniku Zarządu m. Łodzi z dnia 15 marca 1932 roku w dziale
“Ruch służbowy za m-c styczeń 1932 r.: mianowania i awanse na
stanowiskach etatowych: urzędnicy” podano, że Stefan Rogowicz,
naczelnik Wydziału Plantacyj Miejskich, został awansowany z dniem
1.I.32 do I st. sł. (I stopnia służbowego).
Dziennik Zarządu m. Łodzi, rok 1932.
Prace Wydziału Plantacji w 1932 roku: dalsze roboty w parku Ludowym na
Polesiu Konstantynowskim, prace rekonstrukcyjne i nasadzenia w parku
Poniatowskiego, Źródliska, 3 Maja, Kolejowym, Sienkiewicza, skwerze
na placu Dąbrowskiego, budowę nowych skwerów, ogrodów szkolnych,
zmiana zadrzewień ulic, wymiana i dosadzanie nowych drzew ulicznych."Nowy Dziennik Łódzki", rok 1932.
Park im. Stefana Rogowicza Zielona Ostoja
W
Dzienniku Zarządu m. Łodzi z 15 marca 1933 roku przedstawiono
organizację Zarządu Miejskiego w Łodzi. Czytamy m.in.: “Do
kompetencji Wydziału XII – Plantacyj Miejskich – należy
zakładanie i utrzymywanie w należytym stanie parków, zieleńców,
skwerów miejskich, opieka nad drzewostanem ulicznym, hodowla drzew i
krzewów ozdobnych, uprawa niezabudowanych gruntów miejskich.
Posiada on dział administracyjny, dział techniczny, 3 okręgi
plantacyjne, Zakład Hodowli Roślin oraz Zakład Hodowli Drzew i
Krzewów“.
"Nowy Dziennik Łódzki", rok 1933.
Prace Wydziału Plantacji w latach 1933-1934: dalsze roboty przy budowie parku
Ludowego na Polesiu Konstantynowskim, roboty związane z zakładaniem
skwerów na terenach przydworcowych Fabrycznym i Kaliskim, budowa
parku przy ul. Sanockiej i Bednarskiej (obok kolonii mieszkaniowej
Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych), modernizacja parku
Poniatowskiego (założenie ogródka bylinowego, w którym posadzono
ok. 200 gatunków i odmian roślin zaopatrzonych w nazwy dla celów
dydaktycznych), prace rekonstrukcyjne w Parku Kolejowym (zniesienie
ogrodzenia, oświetlenie parku) wraz z utworzeniem kompleksu nowych
skwerów, rekonstrukcja skweru na placu Reymonta i Placu Katedralnym,
utworzenie skweru na placu Dąbrowskiego i przy Dworcu Kaliskim,
założenie ogródków jordanowskich w parku 3 Maja i na Radogoszczu,
założenie kilkunastu ogrodów szkolnych, przemianowanie
dotychczasowego Szkolnego Ogrodu Botanicznego, znajdującego się w
parku miejskim Źródliska, na Miejski Ogród Przyrodniczy,
zadrzewianie placów, ulic i terenów miejskich, poza granicami
(ówczesnego) miasta zadrzewiono na długości 1,5 km nowo wybudowaną
drogę do Łagiewnik (posadzono 600 lip rozmieszczonych w 3 rzędach)
– poza przeprowadzeniem zwykłych robót związanych z konserwacją
parków, ogrodów i skwerów.
"Ilustrowana Republika", rok 1934.
"Express Wieczorny Ilustrowany", rok 1934.
"Łódzki Głos Obywatelski", rok 1934.
8 września 1934 roku nastąpiło otwarcie
nowego parku miejskiego, urządzonego według projektu inż. Stefana
Rogowicza przez Wydział Plantacji Miejskich Zarządu Miejskiego w
Łodzi na terenie kolonii mieszkaniowej Z.U.P.U. przy ul. Sanockiej
na obszarze 3 ha.
Południowa część Parku im. Legionów to dawny park ZUS. Został założony na terenie osiedla mieszkaniowego pracowników Zakladu Ubezpieczeń Społecznych w latach 1932-1934 według projektu znanego łódzkiego architekta zieleni Stefana Rogowicza.
"Ilustracja Łódzka", dodatek tygodniowy "Republiki", rok 1935.
Park im. ks. Józefa Poniatowskiego
"Express Wieczorny Ilustrowany", rok 1936.
Park im. Stanisława Staszica
Przeczytaj w baedekerze:
"Echo", rok 1936.
"Echo", rok 1936.
Prace Wydziału Plantacji w 1937 roku: dalsze roboty przy budowie parku
Ludowego na Polesiu Konstantynowskim; oddanie do użytku wzorowego
ogrodu jordanowskiego w parku Poniatowskiego; zadrzewianie ulic,
placów, skwerów, m.in. przy Katedrze i przy ul. Brzezińskiej
(Skwer Gdański, obecnie przy Wojska Polskiego), wymiana nasadzeń na
pl. Wolności z lip na kuliste robinie akacjowe; rozbudowa ogrodów
działkowych; ogłoszenie konkursu na zdobienie okien i balkonów
kwiatami; przeniesienie Miejskiego Zakładu Szkółek Drzew i Krzewów
z terenu Polesia Konstantynowskiego (gdzie rozpoczęto budowę parku)
na miejskie tereny o powierzchni przeszło 10 ha położone na
Marysinie III; z inicjatywy Stefana Rogowicza Zarząd Miejski w Łodzi
zaniechał odbywającej się już parcelacji Lasu Łagiewnickiego,
ocalając je dla łódzkiego społeczeństwa.
Park im. Stefana Rogowicza, dawny teren Miejskiego Zakładu Szkółek Drzew i Krzewów.
"Głos Poranny", rok 1937.
"Głos Poranny", rok 1937.
Park Julianowski
Przeczytaj w baedekerze:
Prace Wydziału Plantacji w 1939 roku: dalsze roboty przy budowie parku
Ludowego na Polesiu Konstantynowskim; zwiększenie wysiłków na
konserwację parków i skwerów spowodowane powiększeniem terenów
plantacyjnych wskutek zakupienia przez miasto (w roku poprzednim)
ogrodu Leonhardtów i parku "Wenecja".
Park im. Juliusza Słowackiego, dawna "Wenecja"
Przczytaj w baedekerze:
"Ilustrowana Republika", rok 1939.
🌳 Pokaz
dalji i roślin szklarniowych w Łodzi (Ogrodnik
nr 21 z 1930).
🌳 W 1931 roku Stefan
Rogowicz publikuje opisy parku im. H. Sienkiewicza i parku im. St. Staszica w
łódzkim “Czasopismie Przyrodniczym Ilustrowanym”.
🌳 O
nowych kierunkach w sztuce ogrodnictwa pięknego (Ogrodnik
nr 15/16 z 1933).
🌳 Miasta
ogrody (Ogrodnik
nr 4 z 1934)
🌳 Rozbudowa
miast a plantacje miejskie (Ogrodnik
nr 8 z 1934)
🌳 Prace
przygotowawcze do zakładania plantacyj miejskich (Ogrodnik
13/14 i nr 15/16 z 1934)
🌳 Stosunek architekta do zagadnienia zadrzewienia miast i osiedli (streszczenie
referatu wygłoszonego w dniu 10 kwietnia 1934 roku na zjeździe
architektów powiatowych województwa łódzkiego) (Dziennik
Zarządu m. Łodzi nr 5 z 15-05-1934)
🌳 Wszechpolski
Zjazd Ogrodników Miejskich w Łodzi (Dziennik
Zarządu m. Łodzi z 15-10-1934).
🌳 Plantacje Miejskie w Łodzi. Odczyt wygłoszony w Stowarzyszeniu Techników w Łodzi (Dziennik
Zarządu m. Łodzi nr 8 z 15-08-1936).
🌳 W
sprawie zmiany przeznaczenia terenów lasów miejskich w Łagiewnikach
pod Łodzią (Dziennik
Zarządu m. Łodzi nr 6 z 15-06-1937)
🌳 I
Międzynarodowy Kongres Architektów ogrodników w Paryżu (Dziennik
Zarządu m. Łodzi z 15-07-1937);
🌳 Park
wystawowy w Łodzi (Dziennik
Zarządu m. Łodzi z 15-10-1937 r.).
🌳 Rozwój
i realizacja ogrodów działkowych (Dziennik
Zarządu m. Łodzi z 15-03-1938)
🌳 Łódź
na V Zjeździe Ogrodników Miejskich w Warszawie (Dziennik
Zarządu m. Łodzi z 15-10-1938)
🌳 Łódź
zadrzewiona (Dziennik
Zarządu m. Łodzi nr 12 z 15-12-1938 r.)
Park im. Józefa Poniatowskiego w okresie okupacji niemieckiej 1939-1945.
(zbiory WBP).
Przeczytaj w baedekerze:
W
okresie okupacji niemieckiej Rogowicz pracował jako robotnik w Zieleni
Miejskiej, pozbawiono go stanowiska służbowego i mieszkania. W 1945
roku, po zakończeniu II wojny światowej powrócił na stanowisko
naczelnika Wydziału Plantacji, niestety
z mocno już nadwątlonym zdrowiem. Uczestniczył jeszcze w naradach dotyczących utworzenia Łódzkiego Ogrodu Botanicznego.
"Głos Robotniczy", rok 1945.
Łódzki Ogród Botaniczny
Przeczytaj
w baedekerze:
Prace Wydziału Plantacji w 1945 roku: plantacje miejskie, które wraz z
lasem miejskim obejmowały przeszło 1000 ha oraz około 38 tys.
drzew na ulicach i placach miejskich, wymagały po wojnie
rekonstrukcji i pielęgnacji; na terenach plantacyjnych poza normalną
konserwacją zadrzewień prowadzono uprawę warzyw i roślin rolnych
na powierzchni 100 ha dla ułatwienia zaopatrzenia Ogrodu
Zoologicznego i zaprzęgów konnych w paszę, a w szklarniach i
inspektach uprawiano “nowalijki” dla pracowników miejskich; w
Zakładach Szkółek Miejskich posadzono około 200 tys. drzew i
krzewów, zadołowanych przez okupanta; zakładano skwery i zieleńce.
"Głos Robotniczy", rok 1946.
Stefan Rogowicz, Ogrodnik Miasta Łodzi, zmarł 23 grudnia 1946 w wieku 56 lat. Został pochowany w części katolickiej Starego Cmentarza w Łodzi.
Grób Stefana Rogowicza na Starym Cmentarzu przy ulicy Ogrodowej.
"Express Wieczorny", rok 1946.
W 1996 roku, w pięćdziesiątą rocznicę śmierci w parku im. J. Piłsudskiego na
Zdrowiu odsłonięto tablicę pamiątkową dla uczczenia Stefana
Rogowicza jako “architekta zieleni miasta Łodzi i twórcy łódzkich
parków i zieleńców”. O umieszczenie tej tablicy zabiegał
ówczesny, wieloletni dyrektor Ogrodu Zoologicznego dr Andrzej
Sosnowski.
W
2001 roku staraniem
Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Ogrodnictwa położono na
grobie Stefana Rogowicza płytę z czerwonego piaskowca (dar firmy
Tracz), z wyrytym napisem: “Stefan Rogowicz 1891-1946. Twórca
parków Łodzi”.
Ma
również Stefan Rogowicz swoją ulicę na Olechowie.
Maleńka uliczka im. Stefana Rogowicza na łódzkim Olechowie.
Rogowicz
był postacią niezwykle oryginalna i barwną. Jako naczelnik Wydziału Plantacji
Miejskich obronił przed sprzedażą las w Łagiewnikach, dokonał
renowacji wielu zabytkowych parków, m.in. Źródliska, parku
Sienkiewicza, Staszica i 3 Maja oraz założył kilka nowych, w tym
np. park ZUS w rejonie ul. Sanockiej i Bednarskiej. Największym jego
dziełem jest jednak park na Zdrowiu, czyli park im. J. Piłsudskiego
(nazywany dawniej również Parkiem Ludowym). Za jego projekt łódzki
planista otrzymał prestiżową nagrodę na Krajowej Wystawie
Ogrodniczej w Poznaniu w 1928 roku.
Został
również nagrodzony za
owocną działalność na plantacjach miejskich w stolicy oraz otrzymał
Złoty
Krzyż Zasługi w 1937 roku.
Dziennik Zarządu m. Łodzi nr 12 z 1937 roku.
Podczas jego kadencji liczba drzew na ulicach
Łodzi wzrosła ponad trzykrotnie – z 12 do 38 tysięcy. Roślinami
oraz krzewami obsadzono także wiele miejskich skwerów i zieleńców.
Z
okazji 130. rocznicy urodzin i 75. rocznicy śmierci wybitnego
architekta ogrodnictwa, rok 2021 ogłoszony został Społecznym
Rokiem Stefana Rogowicza, w tym samym roku powstał park jego imienia
przy ulicy Wycieczkowej.
Jeszcze
chwilę pospaceruję po parku Zielona Ostoja.
Źródła:
Łodzianie
wybrali nazwę nowego parku między ul. Centralną i Wycieczkową -
Schronisko (lodz.pl)
Park
Rogowicza zostanie uporządkowany - Radio Łódź (radiolodz.pl)
Stefan
Rogowicz – Wikipedia, wolna encyklopedia
Rok
Stefana Rogowicza 2021. Projekt "Łódź jest Parkiem"
(tvp.pl)
Stefan
Rogowicz. Wizjoner zielonej Łodzi i pomysłodawca parku na Zdrowiu -
Urząd Miasta Łodzi (lodz.pl)
Społeczny
Rok Stefana Rogowicza – Zielnik Łódzki (zielniklodzki.pl)
Longin Majdecki,1964-1966. Rejestr ogrodów polskich., t. 1-5, PWN, Warszawa.
Romuald Olaczek (red.), 2019. Park imienia Marszałka Józefa Piłsudskiego (Park
Ludowy, Park na Zdrowiu), Stowarzyszenie Film-Przyroda-Kultura, Łódź.
Słownik
biograficzny techników polskich, t. 9, str. 115, nota biograficzna
Stefana Rogowicza opracowana przez Zofię Kotnowską – E. Wojtczak.Fot. współczesne Monika Czechowicz
Przeczytaj jeszcze w baedekerze:
.jpeg)
.jpeg)
.jpeg)
