środa, 11 czerwca 2014

Kamienica przy ulicy Rewolucji 1905 roku i jedyna łódzka synagoga



Kamienica przy ulicy Rewolucji 1905 roku pod numerem 28 – została wzniesiona w 1893 roku dla Wilhelma (Wolfa) Reichera (1857-1940), właściciela dużego składu artykułów kolonialnych. 


Trzypiętrowy budynek otrzymał bardzo bogatą oprawę architektoniczną, dolne kondygnacje ozdobiono boniowaniem, dwa boczne ryzality zakończone są monumentalnymi kolumnami i zwieńczone trójkątnymi naczółkami. Oś budynku została podkreślona wielobocznym wykuszem. 


W płycinach pod oknami pierwszego piętra zachowały się fragmenty malatury z imieniem i nazwiskiem właściciela. To wspaniała pamiątka wielokulturowej przeszłości Łodzi:


Wyniosłe oficyny otaczają duże podwórko, za którym jest dalsza część zabudowy. W drugim podwórku zabudowań pod numerem 28 znajduje się niewielka synagoga należąca niegdyś do rodziny Reicherów.
Zaprojektował ją najprawdopodobniej łódzki architekt Gustaw Landau-Gutenteger po 1898 roku. 


Prosty budynek, stanął tu w 1895 roku. Pozbawiony jest zbędnych ozdób, we wnętrzu mieściło się ok. 90 osób. Parter służył do modlitw mężczyznom, dla kobiet było osobne wejście na piętro, gdzie był tzw. babiniec.


Środek prostokątnej sali zajmuje bima – podwyższenie z pulpitem otoczone balustradą. Na wschodniej ścianie umieszczono szafę na rodały  – zwoje Tory, zasłanianą haftowaną aksamitną tkaniną – parochetem.
Prywatna synagoga służyła Reicherom i mieszkańcom kamienicy do 1939 roku, później przeszła w ręce niemieckiego sąsiada i została zamieniona na skład soli i chemikaliów. To ocaliło ją przed zburzeniem, ale doprowadziło do dużego zasolenia ścian. 


Po wojnie, w 1945 roku, syn fundatora, znany lekarz Edward Reicher (autor wspomnień „W ostrym świetle dnia. Dziennik żydowskiego lekarza 1939-1945”) przekazał synagogę społeczności żydowskiej Łodzi. 

Po 1968 roku bożnicę zamknięto. Została wyremontowana dopiero pod koniec lat 80. XX wieku, dzięki inicjatywie Fundacji Laudera oraz Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Łodzi.


Synagoga do dziś służy  wyznawcom judaizmu, choć obecnie codzienne modlitwy odbywają się w synagodze przy Gminie Żydowskiej (ulica Pomorska 18), a w zabytkowym budynku odbywają się większe uroczystości i koncerty. Synagogę można zwiedzać po wcześniejszym zgłoszeniu w biurze gminy.


W 2003 roku odsłonięto w środku synagogi tablicę poświęconą pamięci Aleksego Reichera. Na uroczystośc przybyli jego synowie z Anglii i Szkocji oraz żona ze Szwajcarii.
Aleksy Reicher urodził się w Łodzi w 1924 roku w zasymilowanej żydowskiej rodzinie. Jego dziadek Zev Wolf (Wilhelm) Reicher był fundatorem synagogi, a ojciec Edward Reicher przekazał ją Kongregacji Wyznania Mojżeszowego w Łodzi. Aleksy był uczniem Społecznego Polskiego Gimnazjum Męskiego (dzisiejsze VIII LO). W 1939 roku udało mu się uciec z Polski. Walczył jako oficer w polskim lotnictwie w bitwie o Anglię. Po wojnie ukończył studia włókiennicze w Manchesterze. Z czasem zamieszkał w Szwajcarii.
- Ojciec zawsze dobrze mówił o Łodzi. Najlepiej wspominał szkołę, która była dla niego przykładem tolerancji – opowiadali synowie. Aleksy Reicher współpracował ze stowarzyszeniem wychowanków swojego gimnazjum. Ustanowił stypendium dla autorów najlepszych prac na temat tolerancji. Zmarł 9 grudnia 2002 roku.


Synagoga przy ulicy Rewolucji 1905 roku jest także miejscem, gdzie można posłuchać wykładów o judaizmie i historii łódzkich Żydów.

 
źródła:
Marzena Bomanowska, Ryszard Bonisławski, Joanna Podolska. Spacerownik łódzki.
Joanna Podolska. Spacerownik. Łódź żydowska.
Marek Budziarek. Świątynie Łodzi.

fot. Monika Czechowicz