poniedziałek, 2 września 2013

PASAŻ LUDWIGA MEYERA


Pasaż Mayera (dzisiejsza ulica Moniuszki). Widok od ulicy Piotrkowskiej.


Taką nazwę w XIX wieku miała prywatna ulica, która dopiero w 1905 roku stała się ulicą Moniuszki. Wcześniej, wraz z terenem od Piotrkowskiej do Mikołajewskiej i Krótkiej (Traugutta), była własnością fabrykanta Ludwiga Meyera. 


"Dziennik Łódzki", rok 1884.


Pasaż Meyera na pocztówce z przełomu XIX i XX wieku. 
Źródło: FotoPolska http://fotopolska.eu/

W latach 1883-1885 została zabudowana willami w stylu neorenesansowym, projektowanymi przez architekta Juliusza Junga, który stworzył wyjątkowe w swym charakterze założenie urbanistyczno-architektoniczne. 

W skład tego założenia wchodził spory ogród ozdobny. Po przebudowie fabryki Meyera na hotel Grand (1888) ogród został podzielony. Część od ulicy Krótkiej służyła gościom hotelu i kawiarni, którą latem przenoszono do ogrodu, gdzie była weranda i pawilon muzyczny, odbywały się koncerty i działał kabaret literacki. Część od strony pasażu pozostała jako elegancki ogród przy rezydencji właściciela. Znamy go tylko z fotografii wykonanych przez Bronisława Wilkoszewskiego (czytaj TUTAJ).



Ogród był założony na planie geometrycznym z fontanną na centralnym parterze obwiedzionym rabatami kwiatowymi, z alejką obwodową i trwałym ogrodzeniem. Wstawiano tam latem drzewka cytrusowe i palmy…



Była to pierwsza ulica oświetlona światłem elektrycznym. Inwestycja była pomyślana przyszłościowo. Planowano przeniesienie urzędów gubernialnych z Piotrkowa do Łodzi i Meyer chciał na tę okazję mieć do zaoferowania rezydencje dla dygnitarzy i wysokich urzędników. Z planów tych nic nie wyszło, wpędziło to Meyera w spore kłopoty finansowe. Wynajmował wille, po niższej cenie niż planował, różnym osobistościom i firmom.


Goniec Łódzki, rok 1905.


Meyer nie doczekał się męskiego potomka. Jego córka Zofia, która wyszła za mąż za Alfreda Biedermanna, zmarła przedwcześnie w wieku 25 lat. W 1901 roku fabrykant wycofał się nagle z wszelkiej działalności. Zamieszkał w podłódzkim majątku Brus, zlikwidował przeniesioną z ulicy Piotrkowskiej fabrykę na Mani, przystąpił do sprzedaży willi w pasażu. 


"Rozwój", rok 1911.



Ludwig Meyer zmarł w 1911 roku, trzy lata później zmarła jego żona Matylda. Dawny hotel Meyera przejęła kilka lat wcześniej spółka akcyjna „Towarzystwo Grand Hotel”, złożona głównie z fabrykantów (czytaj TUTAJ).


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1912.


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy", rok 1913.


"Głos Polski", rok 1919.

W 1931 roku zniszczono ogrody i zniekształcono charakter założenia urbanistycznego. Teren zakupiła YMCA (Chrześcijańskie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej) i zbudowała na nim gmach o architekturze nowoczesnej, lecz sprzecznej z otoczeniem:
Rok 1934. Budowa YMCA. Od 1949 budynek znany łodzianom jako Młodzieżowy Dom Kultury im. Juliana Tuwima (od 1997 roku znów YMCA). 



Dziennik Łódzki, rok 1931.


Dziennik Łódzki, rok 1931.

Przed wejściem do byłego MDK stoi popiersie Juliana Tuwima; oblicze z brązu ma smutne: otoczenie jest puste, ogrodów już nie ma. Ale zostało trochę drzew w pasażu. 



W maleńkim ogródku przy Domu Rzemiosła stoi skromny, rzadko zauważany przez łodzian, pomniczek Jana Kilińskiego w formie hermy.



 A po przeciwnej stronie ulicy, pod numerem 7, znajduje się pięknie odnowiona willa Mignon, dawniej willa Ludwika Mayera. 



Willa ta przez ponad 40 powojennych lat mieściła przychodnie chorób dzieci oraz ośrodek walki z gruźlicą. Kierowała nim prof. Jadwiga Szustrowa. Pamięć o tej lekarce i społeczniku, która przyczyniła się do zwalczenia w Łodzi gruźlicy, utrwala tablica wmurowana w ścianę willi. 



Obok niej na niezabudowanej parceli i naprzeciwko na podwórzu rosną wysokie drzewa, głównie lipy i klony. 



W złym stanie pozostaje druga willa Juliusza Junga, Trianon (pod nr 5), w której na tarasie pomiędzy ryzalitami miał swoje atelier Bronisław Wilkoszewski, znakomity fotograf, któremu zawdzięczamy widoki Łodzi z przełomu XIX i XX stulecia.

"Rozwój", rok 1923.


"Głos Poranny", rok 1929.

Na rogu z Hotelową, przy ul.Moniuszki 4 znajduje się kolejna willa z 1884 roku, w której również mieszkał Ludwik Meyer. Dzisiaj znajduje się tu Poczta Polska.



Na rogu Piotrkowskiej i Moniuszki znajduje się budynek Towarzystwa Akcyjnego, wzniesiony według projektu Juliusza Junga. Mieściło się w nim biuro handlowe Ludwika Geyera. 

Część rezydencji w Pasażu doczekała się już renowacji, w kolejce czekają następne. Według planów Pasaż Meyera ma się odrodzić w pełnej krasie z czasów „ziemi obiecanej”, ale… mnie ciągle smutno kiedy przechodzę obok zapuszczonej willi „Trianon”...
Willa "Trianon".

źródła:
Parki i ogrody Łodzi. Red. Romuald Olczak
Łódź nasze miasto. Marek Budziarek, Leszek Skrzydło, Marek Szukalak

Ulica Moniuszki. Widok od strony ul. Sienkiewicza.


"Głos Kupiectwa", rok 1927.

Polecam przeczytać również:
Na blogu miłośnika Łodzi i jej okolic, Mr. Scotta:
Wycieczka Mr. Scotta - ulica Moniuszki

oraz w baedekerze:


Fot. Monika Czechowicz


"Głos Poranny", rok 1929.

Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi 
oraz strony:
FotoPolska http://fotopolska.eu/