poniedziałek, 2 września 2013

PASAŻ LUDWIGA MEYERA


Pasaż Mayera (dzisiejsza ulica Moniuszki). Widok od ulicy Piotrkowskiej.


Taką nazwę w XIX wieku miała prywatna ulica, która dopiero w 1905 roku stała się ulicą Moniuszki. Wcześniej, wraz z terenem od Piotrkowskiej do Mikołajewskiej i Krótkiej (Traugutta), była własnością fabrykanta Ludwiga Meyera. 



W latach 1883-1885 została zabudowana willami w stylu neorenesansowym, projektowanymi przez architekta Juliusza Junga, który stworzył wyjątkowe w swym charakterze założenie urbanistyczno-architektoniczne. 

W skład tego założenia wchodził spory ogród ozdobny. Po przebudowie fabryki Meyera na hotel Grand (1888) ogród został podzielony. Część od ulicy Krótkiej służyła gościom hotelu i kawiarni, którą latem przenoszono do ogrodu, gdzie była weranda i pawilon muzyczny, odbywały się koncerty i działał kabaret literacki. Część od strony pasażu pozostała jako elegancki ogród przy rezydencji właściciela. Znamy go tylko z fotografii wykonanych przez Bronisława Wilkoszewskiego (czytaj TUTAJ).



Ogród był założony na planie geometrycznym z fontanną na centralnym parterze obwiedzionym rabatami kwiatowymi, z alejką obwodową i trwałym ogrodzeniem. Wstawiano tam latem drzewka cytrusowe i palmy…



Była to pierwsza ulica oświetlona światłem elektrycznym. Inwestycja była pomyślana przyszłościowo. Planowano przeniesienie urzędów gubernialnych z Piotrkowa do Łodzi i Meyer chciał na tę okazję mieć do zaoferowania rezydencje dla dygnitarzy i wysokich urzędników. Z planów tych nic nie wyszło, wpędziło to Meyera w spore kłopoty finansowe. Wynajmował wille, po niższej cenie niż planował, różnym osobistościom i firmom.

Goniec Łódzki, rok 1905.


Meyer nie doczekał się męskiego potomka. Jego córka Zofia, która wyszła za mąż za Alfreda Biedermanna, zmarła przedwcześnie w wieku 25 lat. W 1901 roku fabrykant wycofał się nagle z wszelkiej działalności. Zamieszkał w podłódzkim majątku Brus, zlikwidował przeniesioną z ulicy Piotrkowskiej fabrykę na Mani, przystąpił do sprzedaży willi w pasażu. 



Ludwig Meyer zmarł w 1911 roku, trzy lata później zmarła jego żona Matylda. Dawny hotel Meyera przejęła kilka lat wcześniej spółka akcyjna „Towarzystwo Grand Hotel”, złożona głównie z fabrykantów (czytaj TUTAJ).



W 1931 roku zniszczono ogrody i zniekształcono charakter założenia urbanistycznego. Teren zakupiła YMCA (Chrześcijańskie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej) i zbudowała na nim gmach o architekturze nowoczesnej, lecz sprzecznej z otoczeniem:
Rok 1934. Budowa YMCA. Od 1949 budynek znany łodzianom jako Młodzieżowy Dom Kultury im. Juliana Tuwima (od 1997 roku znów YMCA). 



Przed wejściem do byłego MDK stoi popiersie Juliana Tuwima; oblicze z brązu ma smutne: otoczenie jest puste, ogrodów już nie ma. Ale zostało trochę drzew w pasażu. 



W maleńkim ogródku przy Domu Rzemiosła stoi skromny, rzadko zauważany przez łodzian, pomniczek Jana Kilińskiego w formie hermy.



 A po przeciwnej stronie ulicy, pod numerem 7, znajduje się pięknie odnowiona willa Mignon, dawniej willa Ludwika Mayera. 



Willa ta przez ponad 40 powojennych lat mieściła przychodnie chorób dzieci oraz ośrodek walki z gruźlicą. Kierowała nim prof. Jadwiga Szustrowa. Pamięć o tej lekarce i społeczniku, która przyczyniła się do zwalczenia w Łodzi gruźlicy, utrwala tablica wmurowana w ścianę willi. 



Obok niej na niezabudowanej parceli i naprzeciwko na podwórzu rosną wysokie drzewa, głównie lipy i klony. 



W złym stanie pozostaje druga willa Juliusza Junga, Trianon (pod nr 5), w której na tarasie pomiędzy ryzalitami miał swoje atelier Bronisław Wilkoszewski, znakomity fotograf, któremu zawdzięczamy widoki Łodzi z przełomu XIX i XX stulecia.
Na rogu z Hotelową, przy ul.Moniuszki 4 znajduje się kolejna willa z 1884 roku, w której również mieszkał Ludwik Meyer. Dzisiaj znajduje się tu Poczta Polska.



Na rogu Piotrkowskiej i Moniuszki znajduje się budynek Towarzystwa Akcyjnego, wzniesiony według projektu Juliusza Junga. Mieściło się w nim biuro handlowe Ludwika Geyera. 

Część rezydencji w Pasażu doczekała się już renowacji, w kolejce czekają następne. Według planów Pasaż Meyera ma się odrodzić w pełnej krasie z czasów „ziemi obiecanej”, ale… mnie ciągle smutno kiedy przechodzę obok zapuszczonej willi „Trianon”...
Willa "Trianon".

źródła:
Parki i ogrody Łodzi. Red. Romuald Olczak
Łódź nasze miasto. Marek Budziarek, Leszek Skrzydło, Marek Szukalak

Ulica Moniuszki. Widok od strony ul. Sienkiewicza.

Polecam przeczytać również:
Na blogu miłośnika Łodzi i jej okolic, Mr. Scotta:
Wycieczka Mr. Scotta - ulica Moniuszki

oraz w baedekerze:


Fot. Monika Czechowicz

Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi.