poniedziałek, 8 stycznia 2018

PIOTRKOWSKA 41 – czyli secesja według Roberta Weyraucha.


Kamienica zbudowana w drugiej połowie XIX wieku dla przemysłowca Wilhelma Matza.

W 1861 roku Wilhelm Matz przeniósł tutaj (na tyły posesji kończącej się wtedy na ulicy Wólczańskiej) wiatrak odkupiony od Karola Ende. W latach 70-tych Matz wystawił przy Piotrkowskiej dwupiętrową frontową kamienicę.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1901.

W 1898 roku nieruchomość przeszła w ręce Roberta Weyraucha , który w 1903 roku przebudował budynek frontowy nadając mu secesyjny wygląd – kamienicę podwyższono, zaś na frontonie umieszczono efektowne ozdoby secesyjne.

Powstała niezwykle urodziwa, secesyjna kamienica.


"Rozwój", rok 1906.


Secesja w łódzkiej architekturze ograniczyła się w zasadzie do dekoracji zewnętrznej i wewnętrznej budynków, w niewielkim stopniu wykorzystując nowe zasady kształtowania bryły. Dekoracje secesyjne zastąpiły po prostu dawne formy historyczne. W stylu secesji wznoszono kamienice czynszowe, dekoracją secesyjną ozdobiono kilka wilii i pałacyków przemysłowców, budynków użyteczności publicznej i kilka budynków fabrycznych. W tych ostatnich zastosowano głównie szerokie okna o spłaszczonym łuku lub miękką, charakterystyczną linię obramień okien i drzwi.


Obiekty secesyjne znajdują się głównie w śródmieściu Łodzi, przeważnie przy głównych ulicach miasta – Piotrkowskiej, Wólczańskiej, Gdańskiej, Kościuszki, Narutowicza, Rewolucji 1905 roku, Jaracza, Tuwima i pobliskich. Budowano je w latach 1900-1914, pierwsze budynki o dekoracji secesyjnej powstały w Łodzi w latach 1900-1903.


Kamienica przy Piotrkowskiej 41 została przebudowana i stąd może jej nieco nieregularne rozwiązanie fasady.
  

Jej ośmioosiowa fasada nie jest w pełni symetryczna - trzyosiowy ryzalit dzieli pozostałe boki na nierówne części.
Architekt zastosował rozwiązanie, w którym centralny ryzalit flankowany jest dwoma dwuosiowymi częściami bocznymi, zaś pozostająca jedna oś po lewej stronie, ujęta jest w swego rodzaju przypory, które wyznaczają także granice ryzalitu.


Środkowa oś dodatkowo podkreślona jest dekoracyjnym fryzem z motywem liści kasztanowca przechodzącym pionowo przez trzy kondygnacje i równocześnie tworzącym dekoracyjny szczyt kamienicy w formie wycinka koła.


W płycinach między oknami pierwszego i drugiego piętra pojawiają się dekoracje malarskie łączące motywy geometryczne i roślinne.


Secesyjnego charakteru dopełniają balustrady balkonów z typowymi dla tego stylu krzywolinijnymi dekoracjami.


Kamienica posiada francuski dach z mansardami.


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1904.

Ferdynand Schmidt

Właściciel kamienicy Robert Weyrauch, razem z Ferdynandem Schmidtem, ok. 1907 roku wystawił przy ulicy Lipowej 15 fabrykę wstążek jedwabnych.

Fabryka przy ulicy Lipowej 15.

Wcześniej właściciele fabryki prowadzili różne interesy. Robert Schmidt miał od 1889 roku niewielką tkalnię wstążek przy ulicy Nawrot 33, a Robert Weyrauch dorobił się majątku produkując od 1886 roku wyroby mięsne i wędliniarskie przy Piotrkowskiej 41.

"Rozwój", rok 1903.


"Rozwój", rok 1905.


Po 1910 roku fabryka przy ulicy Lipowej należała już tylko do Roberta Weyraucha i jego synów Edmunda i Artura. W tym czasie zatrudnienie sięgało 160 osób, a wartość obrotów rocznych wynosiła 450 tysięcy rubli.


W latach międzywojennych mieściły się tutaj: fabryka wstążek, tkalnia, i wykończalnia. Pracowało tu 90 krosien jedwabniczych, zatrudnionych było około 90 robotników. Firma importowała naturalny jedwab ze Szwajcarii i Włoch. Miała przedstawicielstwa w Warszawie, Gdańsku, Poznaniu, Bydgoszczy, Katowicach i we Lwowie. Zakład funkcjonował do wybuchu II wojny światowej.
Po 1945 roku zakład upaństwowiono, nosił później nazwę Zakłady Przemysłu Pasmanteryjnego im. Stefana Lewartowskiego „Lenora”.
Od 1980 roku zaprzestano produkcji, a w budynkach znalazły się Zakłady Remontowe Przemysłu Jedwabniczego.


Kamienica przy Piotrkowskiej 41 została wyremontowana pod koniec 2011 roku.


"Rozwój", 1903.


W prześwicie bramnym, piękne bukiety… Niestety, tu jeszcze nie było remontu.


W podwórku mieści się sklep Nadis z „Przyprawami świata”.

 Podwórko przy Piotrkowskiej 41, lata 1955-1959 i dzisiaj.


Od frontu mieści się pizzeria sieciowa „Solo” i "Kebab House", który zastąpił działającą w tym samym miejscu knajpkę "Łodzianka" nawiązującą do klimatów PRL-owskich. 

"Rozwój", 1900.

Od 1880 roku przy Piotrkowskiej 41 mieścił się skład i sklep z wyrobami bieliźniarskimi "Pierwsza Warszawska Konkurencya".

"Rozwój", 1900.

"Rozwój", 1900.
"Rozwój", 1908.

... i jeszcze kilka reklam:

"Rozwój", 1908.

Lodzer Informations und Hause kalender, 1910.

Informator Handlowo-Przemysłowy, rok 1911.

"Gazeta Łódzka", rok 1916.

Kalendarz Informator, rok 1922.

Kalendarz Informator, rok 1923.

Kalendarz Informator, rok 1923.

"Głos Kupiectwa", rok 1927.

"Głos Poranny", rok 1930.

Księga adresowa miasta Łodzi i województwa łódzkiego, 1937-1939.

Lata 30. XX wieku. Kamienice w zachodniej pierzei ulicy Piotrkowskiej. Widoczne numery 41, 39, 37 ... itd.
Na zakończenie sensacyjnie: 
😉
"Rozwój", rok 1907.

Źródła:
Michał Domińczak, Artur Zaguła. Typologia łódzkiej kamienicy.
Stanisław Łukawski. Łódzka secesja.
Jacek Kusiński, Ryszard Bonisławski, Maciej Janik. Księga fabryk Łodzi.
Dawna Piotrkowska https://piotrkowska-nr.pl

"Rozwój", 1903.

Fot. archiwalne ze stron:
oraz ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Fot. współczesne Monika Czechowicz

... przy Nowym Rynku

Fot. Monika Czechowicz