poniedziałek, 21 sierpnia 2017

... na okres letniskowy


"Głos Poranny", sierpień 1931 roku.
Reklama sklepu Widzewskiej Manufaktury, pochodzi ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi.

czwartek, 17 sierpnia 2017

WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU ŁÓDZKIEGO.


Wydział Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego rozpoczął działalność 1 września 1994 roku. Budynek Wydziału znajduje się przy ulicy Jana Matejki 22/26.


Podstawy założenia Wydziału stanowiło sześć jednostek organizacyjnych, zajmujących się szeroko pojętą tematyką zarządzania i działających w ramach Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego UŁ. Korzenie Wydziału Zarządzania sięgają działalności Wydziału Prawno-Ekonomicznego oraz Wyższej Szkoły Ekonomicznej, włączonej w roku 1961 do struktury Uniwersytetu Łódzkiego. Wydział specjalizuje się w kształceniu akademickim oraz prowadzeniu badań w dziedzinie zarządzania, wzorując się na europejskich i światowych przykładach oraz prowadząc współpracę międzynarodową.


Wydział Zarządzania jest jednym z największych wydziałów Uniwersytetu Łódzkiego, który stale się rozwija i dopasowuje do potrzeb rynkowych, aktualizując programy oraz wprowadzając nowe kierunki studiów. Wydział jako pierwszy w Polsce w obszarze nauk społecznych otrzymał najwyższą wyróżniającą ocenę instytucjonalną Polskiej Komisji Akredytacyjnej, a w ocenie parametrycznej jednostek naukowych ogłoszonej przez MNiSW wysoką kategorię naukową A.


NOWOCZESNE PROGRAMY STUDIÓW NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA DOSTOSOWANE DO WYMAGAŃ RYNKU PRACY
opracowanie programów pod kątem przygotowania do zawodu;
konsultacje z partnerami biznesowymi;
wprowadzenie nowoczesnych form kształcenia:
większa interaktywność,
większe zaangażowanie studenta i nauczyciela,
ograniczenie form wykładowych na rzecz dyskusyjnych, prezentacyjnych, gier symulacyjnych;
  zamiast „wysłuchaj i powtórz” wprowadzamy model „zrozum i zrób”;
nacisk na zajęcia kształtujące konkretne umiejętności;
Bussiness English w programie studiów;
nowy przedmiot w I semestrze studiów: „Rozwój umiejętności profesjonalnych” dostarcza narzędzi, które ułatwią studiowanie i korzystanie z aktywnych elementów programu:
budowanie ścieżki rozwoju zawodowego,
zarządzanie czasem,
techniki komunikacji w biznesie;


BLISKA WSPÓŁPRACA Z BIZNESEM staże i praktyki w firmach, zajęcia z praktykami, kursy i szkolenia, wykłady praktyków biznesu, spotkania z przedstawicielami firm i instytucji


Strukturę organizacyjną Wydziału Zarządzania stanowią:
Katedra Informatyki
Katedra Marketingu
Katedra Przedsiębiorczości i Polityki Przemysłowej
Katedra Rachunkowości
Katedra Zarządzania
Katedra Logistyki
Katedra Zarządzania Miastem i Regionem
Katedra Finansów i Strategii Przedsiębiorstwa
Katedra Zarządzania Zasobami Ludzkimi
Sekretariat Dziekana
Dziekanat
Dział Jakości Kształcenia
Dział Administracji i Komunikacji
Sekcja ds. informatyki
Zespół ds. projektów
Biblioteka
Centrum Jakości Badań Naukowych KNOWBASE
Polsko-Amerykańskie Centrum Zarządzania
Ośrodek Międzynarodowych Studiów Rachunkowości


Od momentu powstania we wrześniu 1994 roku do maja 2002 roku Wydział Zarządzania funkcjonował wykorzystując wspólną bazę lokalową z Wydziałem Ekonomiczno-Socjologicznym. Obecnie posiada własny budynek o łącznej powierzchni ok. 16.000 m kwadratowych.


Studenci Wydziału Zarządzania mają dostęp do:
- doskonale wyposażonych sal i auli wykładowych, w tym klimatyzowanych sal audytoryjnych, wyposażonych w najnowszy sprzęt audiowizualny oraz sal komputerowych ze stałym dostępem do Internetu,
- zasobów informacyjnych zgromadzonych w bibliotece wydziałowej,
- bezpłatnego Internetu - w 2010 roku w budynku Wydziału Zarządzania UŁ uruchomiono sieć bezprzewodową, ponadto w budynku Wydziału Zarządzania znajdują się dwa kioski internetowe. Dzięki nim studenci mają możliwość sprawdzenia np. poczty elektronicznej lub oceny w systemie USOS bez konieczności korzystania z pracowni informatycznej lub dźwigania swoich laptopów. Oba kioski wyposażone są w panel dotykowy, który ułatwia korzystanie z przeglądarki. Studenci mają także możliwość korzystania z pracowni informatycznej.
- bezpłatnego parkingu przy budynku Wydziału,
- punktów usługowych zlokalizowanych na Wydziale: bufet, pracownia ksero, punkt BZ WBK.
Poniżej skwer z fontanną zwaną "Kalafiorem" i fragment budynku Biblioteki UŁ.


Budynek Wydziału Zarządzania znajduje się w bliskiej odległości osiedla akademickiego Lumumbowo. Osiedle jest zintegrowanym zespołem Domów Studenckich, uzupełnionym odpowiednią infrastrukturą techniczną.
Lumumbowo swoim wyglądem przypomina park. Umiejscowione jest ono w urokliwym miejscu otoczonym drzewami, co o każdej porze roku nadaje mu swoisty klimat, stwarza doskonałe warunki do spacerów i rozrywki.


Wydział Zarządzania to jedna z największych i najprężniej działających jednostek Uniwersytetu Łódzkiego, otwarta na potrzeby przedstawicieli biznesu. Budynek, w którym się mieści, należy do najnowocześniejszych w grupie ośrodków akademickich. Powierzchnia 16000 m2 oraz charakter działalności sprawiają, że Wydział dysponuje profesjonalną bazą przestrzeni szkoleniowych i konferencyjnych.


Źródła:
UŁ Wydział Zarządzania http://zarzadzanie.uni.lodz.pl

Fot. Monika Czechowicz

Przeczytaj jeszcze:

środa, 16 sierpnia 2017

Ira Aldridge - pamięci czarnoskórego aktora.


W sierpniu 1917 roku, staraniem redaktora i wydawcy „Neue Lodzer Zeitung” Aleksandra Milkera na Starym Cmentarzu ewangelickim, nad grobem zmarłego w Łodzi przed ówczas pięćdziesięciu laty znakomitego odtwórcy ról szekspirowskich Iry Aldridge’a, odbyło się uroczyste nabożeństwo. Przy granitowej tablicy z wizerunkiem sławnego artysty zgromadziło się wielu łodzian. Wiązanki kwiatów pokryły mogiłę aktora.

Aktor w Łodzi - zdjęcie wykonane krótko przed jego śmiercią.

Warto przypomnieć okoliczności pobytu i śmierci Iry Aldridge’a w Łodzi. Czarnoskóry artysta przybył tu w 1867 roku na gościnne występy. Nie było widać przeznaczone łódzkiej publiczności oglądać go na scenie (aktor odwiedził Polskę kilkakrotnie), przyjechał tu bowiem już bardzo chory. Wywiązało się silne zapalenie płuc. Sześćdziesięcioletni aktor, mimo troskliwej opieki lekarskiej, nie przetrzymał ataku choroby i po dwóch dniach zmarł.

Akt zgonu aktora 
(ASC Łódź św. Trójca, sygn. 44
Zbiór ikonograficzny APŁ, sygn. O-I A/3)


Ira Frederick Aldridge, urodzony 24 lipca 1807 w Nowym Jorku - amerykański aktor, znany z ról tytułowych w Makbecie i Otellu. Był pierwszym czarnoskórym tragikiem szekspirowskim.


Większość swojej kariery spędził w Londynie. Koniec swojego życia spędził w Rosji. W latach 1852–1867 odbywał tournée w wielu krajach europejskich, m.in. na terenach dzisiejszej Belgii, Niemiec, Danii, Szwecji, Szwajcarii, Czech, Polski, Rosji i Francji.
Aldridge był światowej sławy aktorem, którego podejmowały koronowane głowy w całej Europie. O popularności aktora świadczy fakt, że w Stanach Zjednoczonych istnieje obecnie około 70 teatrów jego imienia, a także zespoły teatralne czy ulice. W siedzibie brytyjskiego The Royal Shakespeare Company znajduje się oryginalne krzesło z jego imieniem, a te nadawano tylko najwybitniejszym aktorom.
Jedni twierdzą, że był potomkiem króla afrykańskiego plemienia, inni, że synem zbiegłych niewolników amerykańskich. Jedni utrzymują, że gry aktorskiej nauczył się jako służący innego wielkiego aktora, drudzy, że sam odkrył swój talent i sam go szlifował. Jedno, co nie budzi wątpliwości to fakt, że był pierwszym czarnoskórym tragikiem szekspirowskim, do tego genialnym. Należy do grona zaledwie 33 aktorów, których Royal Shakespeare Company uhonorowało imienną tabliczką w siedzibie swojego teatru.


Tak naprawdę urodził się w roku 1807 w Nowym Jorku. Osiemnaście lat później wyemigrował do Wielkiej Brytanii, gdzie grał w teatrach londyńskich i na prowincji. W 1852 roku rozpoczął swoje tournée po Europie. Grał nie tylko role czarnoskórych bohaterów szekspirowskich takich, jak Otello czy Aaron (Tytus Andronikus), ale też białoskóre postacie np. Makbeta, Ryszarda III, Króla Leara czy Szajloka (Kupiec wenecki). I właśnie te występy w prawie wszystkich krajach Europy, m.in. w Belgii, Niemczech, Szwecji, Rosji, Czechach, Francji, Turcji, Ukrainie Danii, Węgrzech, Holandii, Serbii, Polsce (współczesne nazwy wymienionych państw), przyniosły mu międzynarodową sławę i uznanie.
Aldridge wprowadził Szekspira m.in. do serbskiej kultury; w roku 1858 wystąpił w roli Ryszarda III, Otello i Makbeta w Nowym Sadzie, centrum Wojewodiny, wtedy części monarchii austro-węgierskiej. Jego wizyta przyspieszyła, jak twierdzą specjaliści, budowę Teatru Narodowego w Belgradzie. Gdy w 1858 roku zagrał Ryszarda III w Krakowie, polska publiczność mogła po raz pierwszy zobaczyć tę sztukę w teatrze. Jego interpretacja tragedii Otello w teatrach na terytorium Polski, którą odwiedził siedem razy, przyczyniła się do powstania pierwszego polskiego tłumaczenia tej sztuki. Wystawiono ją w Warszawie, w roku 1862, z Aldridge’em w roli tytułowej. Był on także pierwszym aktorem, który zaprezentował Szekspira przed widzami jednego z teatrów w Konstantynopolu ( w 1866 roku).


Portret aktora w stroju Otella:
„Oto jest: oto ten, co był Otellem.”

Podczas tournée Aldridge grał na scenach wielkich metropolii i małych miast, wszędzie tam gdzie były ku temu odpowiednie warunki, by pomieścić tłumy, które pragnęły go zobaczyć. I wszędzie odnosił sukcesy, w uznaniu których otrzymał wiele narodowych zaszczytów i nagród. Król Prus, np., przyznał mu Złoty Medal Pierwszej Klasy za Osiągnięcia na Polu Sztuki i Nauki; poza Aldridge’em takie odznaczenie otrzymali tylko: baron von Humbolt, niemiecki filozof i naukowiec; Luigi Gasparo Sponti, włoski kompozytor oraz Franz Liszt, węgierski pianista i kompozytor. W Austrii otrzymał Order Leopolda, w Szwajcarii – Order Zasługi. Tytułem Doskonałego Brata Wielkiej Królewskiej Kapituły Masońskiej wyróżniony został w Irlandii. Mianowano go honorowym członkiem wielu organizacji naukowych i kulturalnych, wśród nich: Cesarskiej i Arcyksiążęcej Instytucji Matki Boskiej od Żłobkaw Peszcie (Węgry); Królewskiego Czeskiego Konserwatorium w Pradze (Czechy); Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w St. Petersburgu (Rosja); Nadzwyczajny Order Szlachecki otrzymał w Besarabii. Nadano mu także tytuł Honorowego Oficera w Haitańskiej Armii Republikańskiej w propagowaniu zdolności i talentu przedstawicieli jego rasy.

Zapisy teatralne i recenzje krytyków, którzy potrafili docenić osiągnięcia zawodowe Aldridge’a jeszcze za jego życia, pochodzą głównie z europejskich krajów, które odwiedził w trakcie swych występów. Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego (23 stycznia, 1853 r.) nazwała go gwiazdą pierwszej wielkości. Był, w opinii reportera gazety Kurier warszawski (3 sierpnia, 1866), wszędzie witany przez zatłoczone widownie, i książęta i prości ludzie, żądni byli, aby go zobaczyć, i obsypywano go honorami i medalami. Ryszard Wagner (1813–1883) zanotował, że w czasie swych występów Aldridge wywoływał nieopanowany entuzjazm; Theophil Gautier (1811–1872) opisał w swym sławnym dziele Voyage en Russia[Podróż do Rosji], wydanym w roku 1896, jego niebywałe sukcesy, a Taras Szewczenko (1814 – 1861) naszkicował jego portret jako dowód uznania i symbol przyjaźni.
Wśród ludzi, którzy mieli z nim kontakt i ze szczególnym zainteresowaniem śledzili jego sukcesy byli też przedstawiciele świata literatury i sztuki, w tym Sir Walter Scott (1771– 1831), Tyrone Powers (1791–1841), Sir Edward Bulwer-Lytton (1803–1837), Hans Christian Andersen (1805–1875), baron von Humboldt (1779–1859), Franz Liszt (1811–1886), Charles Dickens (1812–1870), Jenny Lind (1820–1887) i Lew Tołstoj (1828–1910).

"Panorama", ilustrowany dodatek tygodniowy "Republiki", rok 1924.

W pamiątkach rodzinnych Aldridge’a znajdują się albumy wypełnione zdjęciami przysłanymi mu po występach w Rosji, Mongolii i na Ukrainie z podziękowaniami za jego grę. Studenci Uniwersytetu w Kazaniu obdarowali go oficjalnym dokumentem napisanym po łacinie i opatrzonym ogromną lakową pieczęcią i wstążkami, w którym wyrazili mu wdzięczność za jego występy. W St. Petersburgu rozentuzjazmowana publiczność wyprzęgła po jego przedstawieniu konie i zaciągnęła powóz do hotelu...


Łódzki kontakt z tym wielkim artystą polegał głównie na wpisaniu do miejscowych kronik jego śmierci i pogrzebu, który trwał ponad dziesięć godzin. Jak donosił reporter Lodzer Zeitung 10 sierpnia 1867 roku, ówczesne władze miasta stanęły na wysokości zadania nie szczędząc nakładów finansowych na jego organizację. Już parę godzin przed rozpoczęciem uroczystości pogrzebowych pod teatr przybyły niezliczone tłumy mieszkańców.
Na przedzie konduktu pogrzebowego szli: pastor i kantor parafii św. Mateusza. Do obowiązków kantora należała koordynacja śpiewu i nadzór nad odpowiednim uszeregowaniem młodzieży szkolnej, należącej do Towarzystwa Muzycznego, które działało przy parafii ewangelicko-augsburskiej. Młodzież śpiewała odpowiednio dobrane pieśni. Wspomagały ją połączone chóry i zespoły śpiewacze z całego miasta; wśród nich również, te które działały przy łódzkich fabrykach. Wybrani przedstawiciele tych chórów i zespołów nieśli reprezentujące ich sztandary, okryte kirem. Tuż za nimi kroczyła orkiestra pułku rosyjskich dragonów, która akompaniowała tym śpiewom. Członkowie Bractwa Kurkowego i Towarzystwa Teatralnego postępowali z godnością za orkiestrą, niosąc na czerwonych, aksamitnych poduszkach państwowe i inne odznaczenia, nadane Aldridge’owi za życia oraz ogromny wieniec laurowy.


Karawan, na którym umieszczono ciało Aldridge’a ciągnęły cztery konie okryte kirem. Członkowie Bractwa Kurkowego w paradnych strojach, ze strzelbami na ramionach i sztandarem tworzyli naturalną ochronę karawanu. Jako pierwszy z żałobników tuż za karawanem kroczył pogrążony w głębokim żaluAugust Hentschel, właściciel teatru, któremu towarzyszyli Prezydent Miasta, Edmund von Pohens i jeszcze jeden przyjaciel, niestety niezidentyfikowany. Dalej hołd Aldridge’owi oddawało dwanaście łódzkich cechów. Ich sztandary udekorowane kirem niosły delegacje. Dopiero za nimi jechał zamknięty powóz, a w nim zrozpaczona wdowa. Za jej powozem posuwały się inne powozy. Było ich tak wiele, że reporter nie był w stanie podać nazwisk właścicieli. Pogrzebową procesję zamykały niezliczone tłumy łodzian.
Przy rozbrzmiewającej muzyce, śpiewach oraz biciu kościelnych dzwonów cały ten misternie zorganizowany kondukt wolno kroczył ulicą Piotrkowską w kierunku nekropolii. Ponieważ nie było czasu na przygotowanie odpowiedniego miejsca na cmentarzu, fabrykant Karol Fryderyk Moes – niemieckiego pochodzenia – zgodził się aby ciało Aldridge’a zostało złożone w nowo wybudowanym grobowcu. Pastor Ronthaler wygłosił nad nim mowę, w której oddał hołd zmarłemu, podkreślając jego cnoty i oddanie Bogu. Zwrócił uwagę obecnych na kruchość ludzkiego życia i losu, który niejednokrotnie rzuca człowieka daleko od miejsca urodzenia, gdzie ma spoczywać na wieki z dala od bliskich i przyjaciół. Następnie śpiewacy zaintonowali pieśń żałobną. Pastor poświęcił zwłoki zmarłego. Na trumnie zamocowano laurowy wieniec i złożono ją do  grobu przy dźwiękach trąbek, a grali nieomal wszyscy zawodowi i amatorscy trębacze miasta. Grób obsypano kwiatami i wieńcami… (…)

Reklama koncertu w Paradyzie. "Lodzer Zaintung", rok 1867.

Do Polski aktor przyjeżdżał siedmiokrotnie.
W 1867 roku zawitał do Łodzi, gdzie wraz z lokalnym zespołem miał wystąpić w teatrze Paradyż w przedstawieniu Otella. Wystąpić już nie zdążył – zmarł na zapalenie płuc 7 sierpnia tegoż roku. 


Aktor został pochowany na ewangelickiej części Starego Cmentarza.


23 lata po śmierci aktora jego córka – primadonna Suranah Aldridge – przeznaczyła zysk (w wysokości 314,27 rubli) z koncertu, w którym wystąpiła 11 maja 1890 roku w łódzkim teatrze „Thalia”, na postawienie zachowanego do dziś nagrobka. 

"Dziennik Łódzki", rok 1890.

Julian Tuwim w „Kwiatach Polskich” tak przypomina murzyńskiego aktora:

… Dość, że nad Łódkę zawędrował,
tam na teatrze występował,
tam zmarł na jakieś zapalenie
zdala od Afryki-macierzy
i na cmentarzu łódzkim leży.
A mieszkał u „Klukasa” – tam gdzie
pan Ignaś poznał swoją Andzię.

Co prawda w chwili śmierci aktora, tj. w roku 1867, hotelu Klukas jeszcze nie było, a Ira Aldridge mieszkał i zmarł w „Paradyzie”, ale hotel Klukas ma swoją literacką historię....i aktor kilka strof wiersza od łódzkiego poety.


10 listopada 2014 odsłonięto tablicę upamiętniającą aktora na ścianie kamienicy przy ulicy Piotrkowskiej 175, w pobliżu miejsca, w którym w XIX wieku znajdował się zajazd i teatr „Paradyż”. To w nim Ira Aldridge w 1867 roku miał zagrać swoją popisową rolę Otella. 


Autorem tablicy jest rzeźbiarz Marian Konieczny, a fundatorami: prezydent Łodzi, Muzeum Kinematografii oraz Barbara Johnson-Williams, badaczka dziejów Aldridge'a. W odsłonięciu tablicy wzięła udział prof. Krystyna Kujawińska-Courtney z Uniwersytetu Łódzkiego, autorka książki „Ira Aldridge (1807–1867). Dzieje pierwszego czarnoskórego tragika szekspirowskiego”.


W TYM MIEJSCU
ZNAJDOWAŁ SIĘ TEATR I ZAJAZD
PARADYŻ
W KTÓRYM NIE ZAGRAWSZY ROLI OTELLA
7. 08. 1867 ZMARŁ
IRA ALDRIDGE
URODZONY 24.07. 1807 R.
W NOWYM JORKU
PIERWSZY W DZIEJACH CZARNOSKÓRY
TRAGIK SZEKSPIROWSKI.
OSIĄGNĄŁ SŁAWĘ MIĘDZYNARODOWĄ.
POCHOWANY W ŁODZI NA CMENTARZU
EWANGELICKO-AUGSBURSKIM.

FUNDATORZY
BARBARA JOHNSON-WILLIAMS
PREZYDENT MIASTA ŁODZI
MUZEUM KINEMATOGRAFII W ŁODZI

ŁÓDŹ 2014


Ceremonię odsłonięcia tablicy można obejrzeć na stronie YouTube: TUTAJ. Autorem filmu jest prof. Sławomir Kalwinek z Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej,Teatralnej i Telewizyjnej w Łodzi.

źródła:
Marzena Bomanowska, Ryszard Bonisławski, Joanna Podolska. Spacerownik łódzki.
Waldemar Pawlak. Na łódzkim bruku.
Krystyna Kujawińska-Courtney. Ira Aldridge (1807–1867). Dzieje pierwszego czarnoskórego tragika szekspirowskiego.
Krystyna Kujawińska Courtney http://kronika.uni.lodz.pl

Fot współczesne: Monika Czechowicz

Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi, Archiwum Państwowego w Łodzi (APŁ), Narodowego Archiwum Cyfrowego (NAC)
i inn.

BAEDEKER POLECA:
Krystyna Kujawińska-Courtney. Ira Aldridge (1807–1867). Dzieje pierwszego czarnoskórego tragika szekspirowskiego.
Monografia, oparta na materiale archiwalnym, dokumentalnym i interpretacyjno-krytycznym dotyczy nie tylko życia i twórczości Aldridge'a, ale także ludzi, którzy mieli na niego bezpośredni i pośredni wpływ oraz szerokiego tła politycznego, społecznego i kulturowego. Przedstawia ona karierę zawodową tego wybitnego artysty, skupiając się na problematyce ogólnej oraz wydarzeniach szczegółowych, mających przybliżyć polskiemu czytelnikowi jego znaczenie dla kultury europejskiej pierwszej połowy dziewiętnastego wieku.

sobota, 12 sierpnia 2017

PIOTRKOWSKA 36 – Abram Likiernik, Tobiasz Tannenbaum, Icchak Brauner ... i słów kilka o rewirze żydowskim.


W latach 60. XIX wieku posesja należała do majstra tkackiego i farbiarskiego, Adolfa Abrama Likiernika.
Abram Likiernik, w połowie lat 40. XIX wieku, jako jeden z pierwszych łodzian wyznania mojżeszowego uzyskał zezwolenie władz carskich na osiedlenie się poza rewirem wyznaczonym dla starozakonnych.


Przy powstawaniu ulicy Piotrkowskiej wystąpiła sprawa Żydów, którym władze Królestwa Kongresowego zabroniły nabywania posesji na głównej ulicy. Żydzi mieszkali więc na Starym Mieście, gdzie zaczęli się osiedlać już pod koniec XVIII wieku w charakterze rzemieślników i handlarzy. W latach trzydziestych i czterdziestych odsetek Żydów w Łodzi wynosił 10%, w latach pięćdziesiątych 12%, w sześćdziesiątych 17-20%, a w siedemdziesiątych 22-23%. Początkowo Żydzi mogli bez żadnych ograniczeń osiedlać się i nabywać nieruchomości w centrum Starego Miasta, lecz od 1820 roku odzywały się głosy żądające oddzielenia Żydów od chrześcijan. W 1825 roku wyznaczono na Starym Mieście rewir żydowski – w południowej części ulic Podrzecznej i Wolborskiej oraz Starego Rynku. W innych częściach miasta Żydom w zasadzie nie wolno było mieszkać. Rodziny żydowskie mogły mieszkać na Piotrkowskiej, jeśliby posiadały 20 tysięcy złotych polskich, posyłały dzieci do szkół publicznych i nie nosiły strojów żydowskich. 
Poza rewirem mógł zamieszkać każdy Żyd, który założył fabrykę, skład hurtowy towarów i przędzy lub posiadał ukończone wyższe studia. Specjalny zakaz dotyczył osady Łódka, gdzie tkaczom osiadłym przy Piotrkowskiej zabroniono odstępowania nieruchomości (placów i domów) Żydom. Obostrzenia uniemożliwiały więc ludności żydowskiej osiedlanie się poza rewirem, w którym warunki egzystencji stale się pogarszały, głównie z powodu ciasnoty. W 1841 roku gubernator mazowiecki hr. Franciszek Potocki wyraził zgodę na rozszerzenie rewiru, ale dopiero w 1881 roku nowy stan faktyczny został zalegalizowany przez władze.

Stare Miasto i jego mieszkańcy.

W latach trzydziestych XIX wieku mieszkało przy Piotrkowskiej dwóch Żydów, obaj pochodzący z Kalisza. Pierwszym był bogaty kupiec Ludwik Mamroth, który w latach czterdziestych prowadził skład przędzy bawełnianej we własnym domu przy ulicy Piotrkowskiej 193. Drugi, Dawid Lande, posiadał skład zagranicznej przędzy bawełnianej. W latach czterdziestych mieszkał przy Piotrkowskiej 173 syn Landego, Samuel, z rodziną i prowadził handel, ale pod imieniem ojca. Gubernator Potocki uważał, że dla wygody tkaczy „w łatwiejszym nabywaniu i lepszym gatunku przędzy bawełnianej należy udzielać konsensa na zakładanie powyższych handlów, zwłaszcza tym starozakonnym, którzy przez udowodnione kwalifikacje oraz znaną zamożność i rzetelność w stosunkach handlowych na to zasługiwać mogą”.
Fakt, że Mamroth i Lande uzyskali zgodę na zamieszkanie przy ulicy Piotrkowskiej wywołał gorące protesty, szczególnie niemieckich składników przędzy, między innymi Geyera. W połowie lat czterdziestych podobne zezwolenie uzyskał majster farbiarski Adolf Abram Likiernik. W podwórzu przy Piotrkowskiej 193 wybudował on dom „ w pruski mur”, o trzech izbach, gdzie prowadził farbiarnię, odnajmował też jakieś pomieszczenie przy Piotrkowskiej 107, a w latach sześćdziesiątych stał się właścicielem posesji przy Piotrkowskiej 36.


Likiernik umiał czytać i pisać, nie nosił się po żydowsku i posiadał majątek odpowiadający przepisowym wymaganiom. Był pierwszym na gruncie łódzkim całkowicie zasymilowanym Żydem. Swoim dzieciom nadał imiona chrześcijańskie, udzielał się społecznie i cieszył się ogólnym szacunkiem. W 1861 roku został wybrany do Rady Miejskiej. Zajmował się wtedy tkactwem, produkując na 28 ręcznych warsztatach chustki francuskie.
W latach 1863-64, za sprzyjanie uczestnikom powstania styczniowego, wysiedlono z Łodzi czterech członków Rady Miasta wybranej w 1861 roku, wśród nich Adolfa Likiernika.


Ukaz carski z 1848 roku ułatwiał bogatym i asymilującym się Żydom zamieszkanie poza rewirem. Wielu kupców żydowskich składało więc podania o zezwolenie na przeniesienie swych przedsiębiorstw handlowych na ulicę Piotrkowską. Początkowo władze miejskie odnosiły się przychylnie do petentów, lecz po nowym rozszerzeniu rewiru w 1861 roku zaczęto Żydom utrudniać przenoszenie się poza rewir. Dopiero ukaz z 1862 roku uchylający ograniczenie praw Żydów w sprawie miejsca zamieszkania i nabywania gruntów, umożliwił ludności żydowskiej przenoszenie się z ciasnego rewiru do innych dzielnic. Skorzystał z tej okazji zapewne kolejny właściciel nieruchomości przy Piotrkowskiej 36, Tobiasz Gutman Tannenbaum , zakupując także sąsiadującą posesję pod nr 38.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1900.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1901.

W spisach adresowych jako właściciel posesji przy Piotrkowskiej 36 i 38 widnieje Tobiasz Gutman Tannenbaum, a od roku 1902 pod numerem 38 również jego żona Basia Łajna (Łaja) Tannenbeum.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1902.

Od roku 1909 małżonkowie wpisani są jako właściciele obu sąsiadujących posesji.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1909.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1914.


Piętrowy dom frontowy stał już w 1873 roku. Drugie piętro zostało dobudowane przez Tennenbauma około roku 1882.
W 1890 roku powstała tu księgarnia Abla Tuwima, gdzie poza książkami sprzedawane były nuty i materiały piśmienne.

Informator handlowo-przemysłowy na rok 1911.


W okresie międzywojennym przy Piotrkowskiej 36 mieścił się sklep firmowy fabryki wyrobów trykotowych Leona Plihala.

Na początku 1915 roku wraz z muzykiem Henochem Konem założył tu niewielki antykwariat zwany „Salonem Sztuki”, malarz, grafik, metaloplastyk, scenograf – Icchak Meir Brauner.
Brauner urodził się w 1887 roku, był synem Jakuba i Racheli (Ruchli) z Tanenbaumów. Ojciec był właścicielem tkalni i klejarni osnowy, założonej w 1881 roku przy ulicy Spacerowej 29 (dzisiaj al. Kosciuszki). Icchak uczył się w chederze, następnie w ozorkowskim jeszybocie oraz w dwuklasowej szkole Beniamina Judelewicza przy ulicy Mikołajewskiej 13 (dzisiaj ulica Sienkiewicza). Lekcje rysunku pobierał u Jakuba Kacenbogena. W latach 1908-1911 studiował w berlińskim konserwatorium muzycznym i w Wyższej Szkole Sztuk Pięknych. Uraz ręki spowodował, że zrezygnował z kariery muzyka na rzecz malarstwa. Oczarowany twórczością Vinceta van Gogha przyjął na cześć mistrza imię Wincent.

Wincent Brauner. Pejzaż, rok 1915.

Na początku 1915 roku przy Piotrkowskiej 36 założył antykwariat nazywany „Salonem Sztuki”. W 1919 roku wstąpił do grupy Jung Idysz i w wydawanym przez nią almanachu pod tym samym tytułem propagował potrzebę rozwoju rzemiosła artystycznego wśród Żydów.

Artyści z grupy Jung Idysz.

Mir yunge, mir – a freylekhe tsezungene khalyastre
Mir geyen in an umbavustn veg,
In tife more-shkhoyredike teg
In nekht fun shrek:
Per aspera ad astra!

(Jesteśmy młodzi, - pełni radości, śpiewający -
Idziemy nieznaną drogą
W głębokich dniach melancholii
W nocach pełnych lęku -
Per aspera ad astra! Przez trudy do gwiazd!)

Wiersz „Do gwiazd” autorstwa Mosze Brodersona (lidera Jung Idysz), wydrukowany w drugim numerze czasopisma „Yung Idysz”.


W 1921 roku Ischak Brauner zaprojektował dekoracje do „Dybuka” Salomona Anskiego wystawionego na scenie teatru żydowskiego w Łodzi przez Dawida Zellmeistra w reżyserii Dawida Hermana. W 1922 roku wspólnie z Mosze Brodersonem i Henochem Konem założył w Łodzi żydowski teatr marionetek „Chad Gadija”, dla którego projektował kukiełki.
W 1923 roku wykonał linoryt na okładkę miesięcznika społeczno- i filozoficzno-literackiego „Rzut”, a w 1930 roku marionetki do szopki Stefana Gelskiego i Buma w programie „Łudź się, Łodzi, łudź”.

"Głos Poranny", rok 1930.

Z jego inicjatywy powstał w Warszawie teatr małych form dramatycznych „Azazel”. Współpracował jako scenograf z teatrem „Qui pro Quo”. Był współzałożycielem Towarzystwa Miłośników Literatury i Sztuki w Łodzi (rok 1924) oraz siedmioosobowej „Grupy Łodzian”, pod koniec 1926 roku działającej w poszerzonym składzie pod nazwą Stowarzyszenie „Start”, w którym obok Żydów znaleźli się też Polacy.

 "Głos Poranny", rok 1924.

W latach 30. Brauner głównie zajmował się metaloplastyką. Rozmiłowany był w bryłowatości kompozycji i to zarówno w malarstwie jak i w metaloplastyce. Głęboki relief jego dzieł przypomina płaskorzeźby.

Icchak (Wincent) Brauner w getcie łódzkim (z kolekcji Yad Vashem Photo Archive -Archiwum Państwowe w Łodzi).

W czasie okupacji znalazł się w getcie łódzkim gdzie mieszkał przy ulicy Piwnej 21. Namalował tam między innymi portret Chaima Mordechaja Rumkowskiego, sceny z życia getta, tworzył też kompozycje metaloplastyczne.

Wincent Brauner. Praca kobiet w kościele NMP w getcie łódzkim z autoportretem, rok 1943. Z kolekcji Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Wincent Brauner. Kościół NMP - getto łódzkie, rok 1943. Z kolekcji Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Wincent (Icchak) Brauner kierował też artystyczną wytwórnią ceramiczną. Wykonał pierwsze projekty banknotów dla łódzkiego getta, które nie zyskały aprobaty władz getta i do obiegu zostały wprowadzone banknoty zaprojektowane przez inż. Ignacego Gutmana, a rozrysowane i przygotowane do druku przez Pinkusa Szwarca.
W sierpniu 1944 roku Icchak Meir Brauner został wywieziony do obozu zagłady w Oświęcimiu-Brzezince (Auschwitz-Birkenau) i tam zginął. W getcie łódzkim była także jego siostra Ida, malarka, rzeźbiarka i grafik (przeczytaj TUTAJ).


„Ojf waitkajten krajzende fal ich”, David Zitman (Zytman), kolorowe drzeworyty wykonane przez Idę Brauner. Łódź, rok 1921.


Dzisiaj przy Piotrkowskiej 36 znajduje się między innymi pierogarnia "TEREMOK".

Źródła:
Polski Słownik Judaistyczny http://www.jhi.pl/
Irmina Gadowska. Żydowscy malarze w Łodzi w latach 1880-1919.
Marek Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny.
Jerzy Malinowski. Grupa „Jung Idysz” i żydowskie środowisko „Nowej Sztuki” w Polsce 1918-1923.
Sławomir Krajewski, Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.
Anna Rynkowska. Ulica Piotrkowska.

Kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1923.

Reprodukcje obrazów ze stron:
Yad Vashem Photo Archive
oraz ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1923.

Fot. współczesne Monika Czechowicz

Przeczytaj jeszcze: