środa, 24 września 2014

Teatr Lalek Arlekin - dawny dom redutowo-weselny



Narożną działkę przy ulicy Wólczańskiej 5 u zbiegu z ulicą 1 Maja (dawny Pasaż Szulca) w 1902 roku, od Abrama Glezera, nabyli Moszek Offenbach z żoną Blimą i rozpoczęli według projektu architekta Gustawa Landau-Gutentegera budowę domu o funkcjach mieszkalno-użytkowych. Właściciele urządzili w nim reprezentacyjne sale redutowo-weselne. W następnym roku do nowo wzniesionego budynku dodano od zachodu dwukondygnacyjną galerię. Tak powstał dom dwukondygnacyjny, na planie prostokąta, z cegły, tynkowany, podpiwniczony, z tremplem. Jest to bardzo cenny i czysty stylowo obiekt secesyjny.



Okna prostokątne, na parterze zamknięte odcinkowo, a na piętrze łukiem pełnym. Dwa szerokie okna na piętrze trójdzielne, z bogatą dekoracją roślinną w nadprożach, z kartuszem. 



Nad wejściem ornamentyka roślinna. W szczytach łuków okiennych i fryzie dekoracje roślinne. Elewacje na cokole, z wydatnym gzymsem wieńczącym. Elewacja północna i wschodnia pokryte delikatnym boniowaniem, wykonanym w tynku.



W okresie dwudziestolecia międzywojennego znajdował się w nim Żydowski Dom Ludowy. Gmach teatru 8 grudnia 1994 został wpisany do rejestru zabytków pod numerem A-356.

Po wojnie użytkownikiem budynku był najpierw Związek Zawodowy Pracowników Państwowych (pracownicy magistraccy) – obiekt pełnił funkcję domu kultury tego związku. Tu mieścił się pierwszy w Łodzi klub literacki "Przełom". 
Obecnie ma tu siedzibę Teatr Lalek Arlekin.

Twórcą i jednocześnie pierwszym dyrektorem Teatru Lalek Arlekin był Henryk Ryl. Dzięki decyzji Ministerstwa Kultury i Sztuki z dnia 13 lipca 1948 roku, Ryl dostał pozwolenie na założenie teatru lalek w Łodzi. Pierwszą siedzibą teatru był budynek przy ul. Piotrkowskiej150. 28 grudnia 1948 odbyło się tam pierwsze przedstawienie „Dwa Michały i świat cały”, autorstwa Henryka Ryla. Drugą premierą teatru były „Kolorowe piosenki”  – spektakl przez wiele lat określany jako ˌˌwzorcowe przedstawienie dla najmłodszej widowniˈˈ. W sztuce „Wesoła maskarada” , której premiera odbyła się 23 października 1949, po raz pierwszy na scenie pojawił się aktor w masce. Teatr zaczął pokazywać również spektakle dla dorosłych widzów (np. „Dzielny gród Tamary Gabbe” lub „Lekarz mimo woli Moliera”).



                     1 stycznia 1950 teatr został upaństwowiony. W 1955 zamknięto siedzibę teatru jako niespełniającą wymogów bezpieczeństwa, a przedstawienia odbywały się od tego momentu w budynku przy ulicy Wólczańskiej 5. Od 1962 roku teatr jest jedynym użytkownikiem tego obiektu.  24 lipca 1961 w teatrze zorganizowano pierwszy zjazd powstającego Polskiego Ośrodka Lalkarskiego Międzynarodowej Unii Lalkarzy – POLUNIMA (na przewodniczącego wybrano Jana Sztaudyngera). Od swego powstania w 1961 POLUNIMA mieści się przy al. 1 Maja.



W 1959 odbyła się prapremiera spektaklu „Młynek do kawy” Konstantego Gałczyńskiego ze scenografią Stanisława Fijałkowskiego, w którym martwe przedmioty pełniły rolę głównych bohaterów. W 1962 Henryk Ryl na podstawie
tekstu Mahabharaty zrealizował spektakl „Nal i Damayanti”  ze scenografią Wacława Kondka (zobacz TUTAJ).
Henryk Ryl, który był do 1964 dyrektorem i kierownikiem artystycznym teatru, w latach 1964–1974 pełnił funkcję kierownika artystycznego, a do roku 1978 reżysera i konsultanta programowego. Ostatnim przedstawieniem reżyserowanym przez Henryka Ryla była jego sztuka „Marcinek zuch”  (1982). Dyrektorem teatru w 1964 została Regina Elkanowa – w czasie jej kierownictwa teatr otrzymał na własność użytkowany budynek przy ulicy Wólczańskiej. 
W 1974 dyrektorem mianowano ucznia Ryla, Stanisława Ochmańskiego – debiutował w Teatrze Arlekin w 1951roku, a przed objęciem teatru w Łodzi kierował Teatrem Lalki i Aktora w Lublinie. Ochmański tworzył przedstawienia kameralne i przeciwstawne wielkim inscenizacjom Ryla rezygnując przy tym z eksperymentów twórczych. Ochmański tłumaczył swój wybór w podejściu do pracy reżyserskiej postawieniem na "dobre sztuki napisane dla teatru lalkowego". 
Smok Teatru Arlekin w czasie Święta Łodzi na ulicy Piotrkowskiej.

Pod koniec lat 70. utworzono tzw. "scenę przedszkolną"  – oferowała ona przedstawienia kameralne wystawiane w przedszkolach. W trzydziestą rocznicę istnienia teatru przeprowadzono generalny remont jego siedziby, a w 1989 teatr Arlekin otrzymał medal "Serce Dziecku".
Następcą Stanisława Ochmańskiego został w 1992 roku  Waldemar Wolański – absolwent wydziału lalkarskiego warszawskiej PWST, a od 1981 aktor i reżyser w łódzkim Arlekinie. 
Od 1999 roku  teatr Arlekin organizuje Międzynarodowy Festiwal Solistów Lalkarzy, który odbywa się co dwa lata, a od 2006 Międzynarodowy Festiwal Sztuki Ulicznej "TrotuArt".
Od 1981 w ramach teatru działa Pracownia Dokumentacyjna, która gromadzi materiały na temat polskiego lalkarstwa. W Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Dziale Widowisk Lalkowych wśród wielu zbiorów dotyczących scenografii teatrów lalkowych można obejrzeć też lalki zaprojektowane dla przedstawień w Arlekinie.
Teatr prowadzi wspólnie z Muzeum Kinematografii program dla widzów umożliwiający połączenie odwiedzin w teatrze oraz zwiedzania muzeum. W strukturach Teatru Arlekin działa Zespół Tańca Ludowego "Harnam".


W 2009 Zarząd Sekcji Teatrów Lalkowych ZASP  utworzył Nagrodę "Henryka" za osiągnięcia twórcze związane z teatrem lalek.





Laureaci otrzymują statuetki "Henryka". Patronem tej nagrody jest twórca Teatru Arlekin Henryk Ryl.
Statuetka została zaprojektowana przez rzeźbiarkę Annę Wszyndybył.







źródła:
Dariusz Kędzierski. Ulice Łodzi.
sztetl.org.pl  Dom Tańca Offenbachów - ul 1 Maja 2.  


STRONA TEATRU:

Fot. Monika Czechowicz 
       oraz z zasobów internetu.