czwartek, 27 lutego 2014

ŁÓDŹ ROŚNIE


Połączenie Łodzi z Kaliszem i powstanie przez to kolei obwodowej zadecydowało 1906 roku o rozszerzeniu miasta. Przyłączono wówczas do Łodzi wsie: Żubardź, Doły, Widzew, Dąbrowę, Rokicie, Karolew i Brus, dzięki czemu obszar miasta zwiększył się do 38,1 km kw. W 1907 roku uruchomiono elektrownię przy ulicy Targowej (czytaj TUTAJ) i tym samym miasto nabrało już europejskiego charakteru.
Z większych inwestycji przemysłowych tego okresu należy wymienić firmy włókiennicze: powstałe dzięki kapitałowi belgijskiemu przedsiębiorstwo Emila Haeblera  oraz przedsiębiorstwo Włodzimierza Stolarowa.

Ulica Dąbrowskiego 23/25 (przedsiębiorstwo Emila Haeblera):



W styczniu 1897 roku teren ten kupił Emil Haebler pod budowę fabryki. Wzniósł tu dużą i nowoczesną przędzalnię bawełny oraz apreturę, farbiarnię i dom dla pracowników przedsiębiorstwa, który stoi do dziś.
Założone przez niego konsorcjum otrzymało w 1926 roku nową nazwę: 
Belgijska Spółka Akcyjna " Société Industrielle et Commerciale des Anciens Esstablisment Emile Haebler" - Towarzystwo Przemysłowe i Handkowe dawnych Przedsiębiorstw Emila Haeblera.


Przędzalnią na Dąbrowie oraz hutami szkła w Piotrkowie kierowali bezpośrednio synowie Haeblera Achim i Armin. Obaj mieszkali w Łodzi i posiadali obywatelstwo niemieckie. 
Pomimo, iż byli synami Żydówki (Franciszka Mannaberg, córka współwłaściciela odlewni żelaza "Mannaberg i Goldammer"), należeli do Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników. Ich antypolska postawa mogła być przyczyną ucieczki z Łodzi w sierpniu 1939 roku. Miesiąc później fabryka na Dąbrowie została zbombardowana, a jej właściciele otrzymali z tego tytułu odszkodowanie od władz Rzeszy.
Przędzalni już nie odbudowano. W 1942 roku teren pofabryczny przejęły tramwaje łódzkie.
Do dzisiaj Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne ma tutaj zajezdnię autobusową.



Emil Karol Haebler

Ulica Rzgowska 28 (przedsiębiorstwo Włodzimierza Stolarowa):


W 1888 roku przy ówczesnej granicy Łodzi i Chojen-Dąbrowy, na terenie należącym wcześniej do  Hüfferów powstał szybko rozwijający się zakład trykotaży z przędzalnią wigoniową moskiewskiego kupca i przemysłowca Włodzimierza Stolarowa (Stolaroff), zatrudniający 200 robotników. 

Łodzianin: Kalendarz Informacyjno-adresowy, rok 1897.


Dobra koniunktura sprawiła, że zakład w szybkim tempie został rozbudowany i zwiększył produkcję, nastawiając się na wyroby bawełniane. Przed 1910 rokiem powstały: nowa przędzalnia, tkalnia i wykończalnia bawełny. Zatrudnienie wzrosło do 800 osób, a wartość produkcji wynosiła 2 mln rubli.


Po 1918 roku zniszczony i ograbiony przez niemieckich okupantów zakład znacznie ograniczył produkcję. Dla jej utrzymania syn Włodzimierza, Aleksander Stolarow zawiązał spółkę z Edwardem Hüfferem.

Część hal produkcyjnych wykorzystywały różne firmy, między innymi: Przędzalnia Bawełny Rafała A. Wintera, mająca ok. 17 tysięcy wrzecion, zatrudniająca 250 robotników; Tkalnia Mechaniczna "Cotton" S-ka z o.o., należąca do Gotfrieda i K. Gerndta, zatrudniająca 200 osób, na 116 krosnach; Tkalnia Mechaniczna B. Silberberga, mająca 77 krosien i 52 robotników.

Bracia Aleksandra - Jerzy i Maksymilian Stolarowie byli od 1925 roku najlepszymi tenisistami w Polsce, zdobyli około 20 tytułów mistrzowskich w grze pojedynczej, w deblu i w grze mieszanej, wielokrotnie reprezentowali kraj w zawodach międzynarodowych. Dzięki nim Łódzki Klub Lawn-Tenisowy przez 5 lat dzierżył tytuł drużynowego mistrza Polski.

Aleksander Stolarow 

Międzynarodowe Mistrzostwa Warszawy w Tenisie Ziemnym na kortach Legii. Uczestnicy mistrzostw. Stoją od lewej: Maksymilian Stolarow, Jerzy Stolarow, Brosch, Eiferman. 

Dziennik Łódzki, rok 1931.

Podręczy Rejestr Handlowy z 1926 roku.

Po 1945 roku zakład znacjonalizowano, nadano mu nazwę ZPB im. Czesława Szymańskiego, później był to oddział "Eskimo".


Obecnie budynki i teren zakładu są wykorzystywane przez różne firmy, dokonano licznych wyburzeń, ale symbioza nowego ze starym przybrała tutaj wyjątkowo urodziwą szatę.



U progu I wojny światowej Łódź liczyła 506 tysięcy mieszkańców (1913 rok), a wartość produkcji wyrażała się kwotą 196 min rubli (rok 1911). Przemysł włókienniczy, odgrywający w Łodzi pierwszoplanową rolę, zatrudniał 86 442 robotników w 591 przedsiębiorstwach liczących ogółem 1 528 216 wrzecion i 41 460 krosien...

Fot. współczesne Monika Czechowicz
Fot. archiwalne:
Narodowe Archiwum Cyfrowe
Zbiory Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi.

źródła:
Ryszard Bonisławski, Jacek Kusiński, Maciej Janik. Księga fabryk Łodzi.
Marek Budziarek, Leszek Skrzydło, Marek Szukalak. Łódź nasze miasto.