czwartek, 27 lutego 2014

ŁÓDŹ ROŚNIE- PRZEDSIĘBIORSTWA HAEBLERA i STOLAROWA


Połączenie Łodzi z Kaliszem i powstanie przez to kolei obwodowej zadecydowało 1906 roku o rozszerzeniu miasta. Przyłączono wówczas do Łodzi wsie: Żubardź, Doły, Widzew, Dąbrowę, Rokicie, Karolew i Brus, dzięki czemu obszar miasta zwiększył się do 38,1 km kw. W 1907 roku uruchomiono elektrownię przy ulicy Targowej (czytaj TUTAJ) i tym samym miasto nabrało już europejskiego charakteru.
Z większych inwestycji przemysłowych tego okresu należy wymienić firmy włókiennicze: powstałe dzięki kapitałowi belgijskiemu przedsiębiorstwo Emila Haeblera  oraz przedsiębiorstwo Włodzimierza Stolarowa.

Ulica Dąbrowskiego 23/25 (przedsiębiorstwo Emila Haeblera):



W styczniu 1897 roku teren ten kupił Emil Haebler pod budowę fabryki. Wzniósł tu dużą i nowoczesną przędzalnię bawełny oraz apreturę, farbiarnię i dom dla pracowników przedsiębiorstwa, który stoi do dziś.
Założone przez niego konsorcjum otrzymało w 1926 roku nową nazwę: 
Belgijska Spółka Akcyjna " Société Industrielle et Commerciale des Anciens Esstablisment Emile Haebler" - Towarzystwo Przemysłowe i Handkowe dawnych Przedsiębiorstw Emila Haeblera.


Przędzalnią na Dąbrowie oraz hutami szkła w Piotrkowie kierowali bezpośrednio synowie Haeblera Achim i Armin. Obaj mieszkali w Łodzi i posiadali obywatelstwo niemieckie. 
Pomimo, iż byli synami Żydówki (Franciszka Mannaberg, córka współwłaściciela odlewni żelaza "Mannaberg i Goldammer"), należeli do Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników. Ich antypolska postawa mogła być przyczyną ucieczki z Łodzi w sierpniu 1939 roku. Miesiąc później fabryka na Dąbrowie została zbombardowana, a jej właściciele otrzymali z tego tytułu odszkodowanie od władz Rzeszy.
Przędzalni już nie odbudowano. W 1942 roku teren pofabryczny przejęły tramwaje łódzkie.
Do dzisiaj Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne ma tutaj zajezdnię autobusową.



Emil Karol Haebler

Ulica Rzgowska 28/30 (przedsiębiorstwo Włodzimierza Stolarowa):


W 1888 roku przy ówczesnej granicy Łodzi i Chojen-Dąbrowy, na terenie należącym wcześniej do  Hüfferów powstał szybko rozwijający się zakład trykotaży z przędzalnią wigoniową moskiewskiego kupca i przemysłowca Włodzimierza Stolarowa (Stolaroff), zatrudniający 200 robotników. 

Łodzianin: Kalendarz Informacyjno-adresowy, rok 1897.


Dobra koniunktura sprawiła, że zakład w szybkim tempie został rozbudowany i zwiększył produkcję, nastawiając się na wyroby bawełniane. Przed 1910 rokiem powstały: nowa przędzalnia, tkalnia i wykończalnia bawełny. Zatrudnienie wzrosło do 800 osób, a wartość produkcji wynosiła 2 mln rubli.


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1911.


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1913.

Po 1918 roku zniszczony i ograbiony przez niemieckich okupantów zakład znacznie ograniczył produkcję. Dla jej utrzymania syn Włodzimierza, Aleksander Stolarow zawiązał spółkę z 
Edwardem Hüfferem.
                             Podręczy Rejestr Handlowy z 1926 roku.


Część hal produkcyjnych wykorzystywały różne firmy, między innymi: Przędzalnia Bawełny Rafała A. Wintera, mająca ok. 17 tysięcy wrzecion, zatrudniająca 250 robotników; Tkalnia Mechaniczna "Cotton" S-ka z o.o., należąca do Gotfrieda i K. Gerndta, zatrudniająca 200 osób, na 116 krosnach; Tkalnia Mechaniczna B. Silberberga, mająca 77 krosien i 52 robotników.

Bracia Aleksandra - Jerzy i Maksymilian Stolarowie byli od 1925 roku najlepszymi tenisistami w Polsce, zdobyli około 20 tytułów mistrzowskich w grze pojedynczej, w deblu i w grze mieszanej, wielokrotnie reprezentowali kraj w zawodach międzynarodowych. Dzięki nim Łódzki Klub Lawn-Tenisowy przez 5 lat dzierżył tytuł drużynowego mistrza Polski.

Aleksander Stolarow 

Międzynarodowe Mistrzostwa Warszawy w Tenisie Ziemnym na kortach Legii. Uczestnicy mistrzostw. Stoją od lewej: Maksymilian Stolarow, Jerzy Stolarow, Brosch, Eiferman. 

Łódzki Dodatek Ilustrowany, rok 1927.


Dziennik Łódzki, rok 1931.

Po 1945 roku zakład znacjonalizowano, nadano mu nazwę ZPB im. Czesława Szymańskiego, później był to oddział "Eskimo".


Obecnie budynki i teren zakładu są wykorzystywane przez różne firmy, dokonano licznych wyburzeń, ale symbioza nowego ze starym przybrała tutaj wyjątkowo urodziwą szatę.



U progu I wojny światowej Łódź liczyła 506 tysięcy mieszkańców (1913 rok), a wartość produkcji wyrażała się kwotą 196 min rubli (rok 1911). Przemysł włókienniczy, odgrywający w Łodzi pierwszoplanową rolę, zatrudniał 86 442 robotników w 591 przedsiębiorstwach liczących ogółem 1 528 216 wrzecion i 41 460 krosien...





źródła:
Ryszard Bonisławski, Jacek Kusiński, Maciej Janik. Księga fabryk Łodzi.
Marek Budziarek, Leszek Skrzydło, Marek Szukalak. Łódź nasze miasto.

Fot. współczesne Monika Czechowicz
Fot. archiwalne:
Narodowe Archiwum Cyfrowe
Zbiory Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi.