sobota, 23 czerwca 2012

ZACNY ŁODZIANIN


Joanna Papuzińska. Limeryki i inne łódzkie wierszyki.
Fot/rys. Monika Czechowicz

Getto w Łodzi

Wkrótce po wybuchu II wojny światowej kilkadziesiąt tysięcy łódzkich Żydów uciekło na wschód. Wielu z nich znalazło się potem na terenie związku Radzieckiego. Nielicznym udało się uciec do Europy Zachodniej, a potem za ocean. Ci, którzy zostali w Łodzi, od początku wojny byli narażeni na upokorzenia i ból.

Niemcy zamierzali włączyć Łódź do III Rzeszy i chcieli stworzyć miasto "czyste rasowo". Nie było w nim miejsca ani dla Polaków, ani tym bardziej dla Żydów. Z tygodnia na tydzień sytuacja pogarszała się.
Każdego dnia hitlerowcy łapali na ulicach setki Żydów i zmuszali ich do ciężkiej pracy. Bili ich i poniżali. Wprowadzali wobec nich coraz większe restrykcje, które uniemożliwiały im normalne funkcjonowanie: zakaz handlu, nakaz oznakowania wszystkich sklepów i fabryk symbolami wskazującymi narodowość właścicieli, zakaz chodzenia po Piotrkowskiej i po parkach miejskich, nakaz ustępowania miejsca Niemcom na ulicy, zakaz korzystania ze środków komunikacji, nakaz noszenia opasek, a potem gwiazd Dawida.

W ogniu stanęły łódzkie synagogi.
O konieczności utworzenia odrębnej dzielnicy dla Żydów niemieckie władze okupacyjne mówiły już w grudniu 1939 roku, ale decyzję Niemcy podjęli w lutym 1940 roku. Wszyscy Żydzi z innych dzielnic musieli się przenieść do getta. Polacy i Niemcy mieszkający w tej części Łodzi musieli opuścić teren. Żydzi początkowo przyjęli to z ulgą. Mieli nadzieję, że w zamkniętej dzielnicy nie będą już tak narażeni na niemieckie ataki i grabież. Nie mieli pojęcia co ich czeka.
Ostateczne zamknięcie i ścisłe odizolowanie getta od reszty miasta nastąpiło 30 kwietnia 1940 roku. Łódź nosiła już wówczas nową nazwę - Litzmannstadt, od nazwiska generała Karla von Litzmanna, dowodzącego armią niemiecką w czasie bitwy pod Łodzią w 1914 roku, późniejszego zwolennika Hitlera. Jego śmierć w 1936 roku Führer uczcił z wielkimi honorami.


Litzmannstadt getto powstało na terenie Bałut i na Starym Mieście. Była to najbardziej zaniedbana część Łodzi. Na obszarze 4,13 km kw. stłoczono ponad 160 tysięcy osób. Na przełożonego Starszeństwa Żydów naziści wybrali Chaima Mordechaja Rumkowskiego, ze strony niemieckiej gettem zarządzał Hans Biebow, kupiec z Bremy.
Niemal od samego początku dzielnica żydowska była wielkim obozem pracy. Produkowano w niej odzież, buty, sprzęty potrzebne gospodarce Rzeszy, zwłaszcza armii. realizowano też zamówienia prywatnych zleceniodawców. Getto było potrzebne Niemcom, więc trwało. Ale warunki, w jakich Żydzi pracowali były bardzo ciężkie.


Pod koniec 1941 roku do Łodzi przywieziono blisko 20 tysięcy Żydów z Europy zachodniej: z Austrii, Czech, Luksemburga i Niemiec, a także ponad 5 tysięcy Cyganów z Burgenlandu. Trafili tu także żydowscy mieszkańcy okolicznych miast i miasteczek. Łącznie przez łódzkie getto przeszło ponad 200 tysięcy osób.


Około 45 tysięcy zmarło z głodu, zimna i wycieńczenia. Zostali pochowani na cmentarzu przy ul. Brackiej, głownie na tzw. Polu Gettowym. W 1942 roku, po podjęciu decyzji o tzw. "ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej", Żydzi z Litzmannstadt byli deportowani do obozu w Chełmnie nad Nerem. Jednak na terenie zamkniętej dzielnicy zostawiono dość Żydów, by mogli niewolniczo pracować dla Rzeszy. Pracowały nawet kilkuletnie dzieci.





Getto łódzkie przetrwało do lata 1944 roku. Było najdłużej istniejącym gettem na terenie okupowanych ziem polskich. Wszystkie inne naziści zlikwidowali w 1942 i 1943 roku.  

Wystawa Rzemieślniczo-Przemysłowa, rok 1912


Najstarszy zachowany do dziś film zrealizowany w Łodzi - kronika Wystawy Rzemieślniczo-Przemysłowej "Popierajmy Przemysł Krajowy". Wystawa została zorganizowana we wrześniu 1912 r. przez stowarzyszenie "Resursa Rzemieślnicza" na terenie Ogrodu na Dzielnej (obecnie park im. Stanisława Staszica). Na filmie widoczny jest m.in. "Pomnik Pracy" postawiony wówczas w Ogrodzie, który to pomnik nie uchował się niestety do dziś - został, podobnie jak inne, łódzkie pomniki, zburzony przez hitlerowców.
Zobacz jeszcze:
Park im. Stanisława Staszica w Łodzi