niedziela, 5 marca 2017

DOM TRAUGOTTA GROHMANNA

Dom Traugotta Grohmanna, ulica Targowa 81.

U zbiegu ulic Targowej i Tylnej stoi typowy dla początków Łodzi przemysłowej dom rzemieślniczy. Należał on do Traugotta Grohmanna - ojca rodu łódzkich fabrykantów.

Traugott Grohmann – urodził się w 1785 roku. Przybył do Polski około roku 1820 z Saksonii i osiedlił się w Warszawie. Początkowo wytwarzał wyroby skórzane. W 1827 roku przeprowadził się do Zgierza i tu założył manufakturę wyrobów bawełnianych. W tym samym roku ożenił się, a rok później urodził mu się jedyny syn, Ludwik. W roku 1833 w spółce z bratem Karolem, prowadził tkalnię płócien oraz przędzalnię bawełny.
W 1841 roku wraz z rodziną przeniósł się do Łodzi, tam przejął w dzierżawę teren zwany Lamusem i uruchomił przędzalnię mechaniczną. Wybudował fabrykę i dom przy zbiegu dzisiejszych ulic Tylnej i Targowej. Grohmannowie wówczas pisali się przez dwa n, potem nazwisko przybrało polską pisownię.


W 1853 roku Grohmann zatrudniał 122 osoby, a roczne obroty wyniosły 55 460 rubli. W latach 1852–1856 procesował się ze swoim bratem, który zarzucił mu oszustwa podatkowe. Proces przegrał, a Karol wystąpił ze spółki. W 1854 roku zainstalował w swoim przedsiębiorstwie maszynę parową.
Po śmierci Traugotta kierownictwo zakładów przejął jego syn, Ludwik, i przekształcił je w firmę „Ludwik Grohman”.


Lodzer Zeitung, rok 1868.

Traugott Grohmann zmarł w 1874 roku w Łodzi.

Grobowiec rodziny Grohmanów na starym cmentarzu przy ulicy Ogrodowej.

Kiedy Ludwik przejmował po ojcu zakłady, było to już pokaźne przedsiębiorstwo. Sąsiadowało bezpośrednio z zespołem fabryk Scheiblera na Księżym Młynie i stąd chyba zrodził się pomysł połączenia dwóch firm, ale doszło do tego dopiero po zakończeniu I wojny światowej, kiedy fabryki przeżywały poważne trudności i w ten sposób próbowano łagodzić skutki kryzysu.


Przy ulicy Tylnej 14 wznosi się kolejny dom Grohmannów, zbudowany w 1873 roku. Jest to willa w stylu dworkowym - budynek powstawał w dwóch fazach i uzyskał ostatecznie charakter skromnej rezydencji o klasycystycznych formach i skromnym detalu. Został wybudowany dla Ludwika Grohmanna, ale występuje też jako willa Alfreda Grohmana.


Po 1945 roku obiekt pełnił między innymi funkcję przedszkola, a na początku lat 90. XX wieku mieściło się tu Muzeum Artystów, które zostało założone podczas trzeciej edycji Konstrukcji w Procesie w 1990 roku.
Konstrukcja w Procesie jest rodzajem festiwalu sztuki. Artyści spotykają się, by razem tworzyć. W 1993 roku ich domem była właśnie willa Grohmannów.

KONSTRUKCJA W PROCESIE:

W 2001 roku budynek kupiła firma Gromar SA, która przeprowadziła generalny remont pod kuratelą konserwatora zabytków. Z ogromną dbałością o szczegóły zrekonstruowano to, co uległo zniszczeniu lub przemalowaniu.
Odnowiony zabytek kupiła Okręgowa Izba Radców Prawnych, która ma tu teraz swoją siedzibę.


Dawny dom Grohmanów, dziś siedziba Okręgowej Izby Radców Prawnych.


W 1881 roku naprzeciwko domku Traugotta Grohmanna stanęła wspaniała neorenesansowa willa Ludwika Grohmana. Była to jedna z pierwszych luksusowych rezydencji fabrykanckich w Łodzi. Stojące vis a vis budynki pokazują, jak błyskawicznie rozwijała się kariera łódzkich fabrykantów.

Willa Ludwika Grohmana. Jubileuszowe wydanie Lodzer Zeitung 1833-1888.


Willa Ludwika Grohmanna, a zwłaszcza jej właściciel, syn Traugotta Grohmana - Ludwik, przedsiębiorca i autor wielu cennych inicjatyw w Łodzi (między innymi organizator straży pożarnej w mieście) zasługują na osobną notkę. 


Czas, kalendarz informacyjny na rok 1901.

A willa trwa w stanie permanentnego i niekończącego się remontu – może wreszcie kiedyś zrobię jej zdjęcia - gdy odzyska dawny blask?


"Goniec Łódzki", rok 1905.


Wróćmy do domku u zbiegu ulic Targowej i Tylnej. Domek Traugotta Grohmanna to typowy przykład budownictwa z pierwszego okresu przemysłowej Łodzi. 



W 2000 roku dom został gruntownie wyremontowany z funduszy niemieckich i jest siedzibą Niemieckiego Stowarzyszenia Kulturalno-Społecznego.


Źródła:
Ryszard Bonisławski, Joanna Podolska. Spacerownik łódzki.
Marek Budziarek, Leszek Skrzydło, Marek Szukalak. Łódź nasze miasto.

Fot. archiwalna pochodzi ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi.

Fot. współczesne Monika Czechowicz

Przeczytaj jeszcze:

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz