niedziela, 28 stycznia 2018

IN MEMORIAM/ ARCHIWUM TEMATYCZNE


MODLNA
MOSTY ŁÓDZKIEGO GETTA ... i ich fotograf
MURAL MARKA EDELMANA
MURAL UPAMIĘTNIAJĄCY WYDARZENIA Z LAT 1905-1907 W ŁODZI

czwartek, 25 stycznia 2018

- widok na Schreera

Fot. Monika Czechowicz

środa, 24 stycznia 2018

Dyscypliny sportowe uprawiane w dawnej Łodzi – BOKS.

Sport bokserski był jeszcze w okresie zaborów dyscypliną w ogóle w Łodzi nieznaną. Dopiero po odzyskaniu niepodległości, gdy w połowie 1920 roku w Łodzi zostało utworzone przy Domu Żołnierza Polskiego – Ognisko Polskiej YMCA, amerykańscy instruktorzy – prowadzący lekcje wychowania fizycznego w niektórych łódzkich szkołach średnich oraz w ramach ćwiczeń ogólnorozwojowych w łódzkich jednostkach wojskowych – wprowadzili zajęcia z nieznanych do tej pory w Łodzi sportów: boksu, basketballu, voleyballu i innych.


Życie sportowe Łodzi po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku odradzało się w trudnych warunkach, spowodowanych sytuacją polityczno-gospodarczą kraju i miasta, zniszczonego ekonomicznie i materialnie przez władze okupacyjne w latach 1914-1918. Działalność łódzkich klubów sportowych napotykała wtedy na duże trudności, związanych z brakiem obiektów sportowych i organizatorów sportu.
Z istniejących przed I wojną światową 13 placów sportowych i boisk funkcjonowały w mieście w 1919 roku jedynie dwa, tj. park sportowy w Helenowie i zdewastowane boisko Towarzystwa Gimnastycznego „Siła” przy ulicy Wodnej 4.
Mimo niezwykle trudnej sytuacji materialno-bytowej mieszkańców Łodzi u progu niepodległości, życie sportowe odradzało się stosunkowo szybko. Najwcześniej, gdyż jeszcze w grudniu 1918 roku reaktywowały swą działalność: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” – gniazdo Łódź I, Stowarzyszenie Sportowe „Union” oraz Towarzystwo Gimnastyczne  „Sokół” – gniazdo Łódź II, a w 1919 roku dalszych 11 stowarzyszeń sportowych, między innymi: ŁKS, Towarzystwo Zwolenników Sportu, Łódzki Klub Lawn-Tenisowy, Łódzkie Towarzystwo Sportowo-Gimnastyczne.
Ich działalność w tym okresie była stosunkowo niewielka. Nieliczne zawody piłkarskie i pokazy gimnastyczne urządzane były w ramach imprez kulturalnych i festynów w parku Helenów, dochód z nich przeznaczany był na cele społeczne.

Wejście na plac sportowy  Stowarzyszenia Sportowego „Union” 
w parku Helenów (ok. 1925 roku).

W 1920 roku reaktywowało swą działalność kolejnych sześć stowarzyszeń sportowych: Sekcja Sportowa Towarzystwa Rzemieślniczego „Resursa”, Żydowskie Towarzystwo Gimnastyczno-Sportowe „Bar-Kochba”, Łódzkie Towarzystwo Sportowe „Szturm”. W 1920 roku został założony oddział łódzki polskiej YMCA, a w kwietniu tegoż roku powstał Łódzki Związek Okręgowy Piłki Nożnej, który przejął funkcję organizatora i koordynatora rozgrywek piłkarskich w mieście.
Duże ożywienie w nurt odradzającego się życia sportowego w Łodzi wniosła oficerska kadra zawodowa 28. i 31. Pułku Strzelców Kaniowskich, która po powrocie z działań wojennych podjęła energiczną akcję organizacyjną w zakresie sportu. Wspólnie z instruktorami polskiej YMCA urządzali oni szereg propagandowych pokazów i imprez sportowych, zwłaszcza w dyscyplinach mało dotychczas znanych w środowisku łódzkim, takich jak szermierka, lekkoatletyka, gry sportowe i boks.

"Głos Poranny", rok 1929.

Boks powoli pokonywał opory łódzkiego środowiska sportowego, by zostać zaakceptowanym. Znaczące zasługi w propagowaniu i rozwoju tej dyscypliny sportowej w mieście przypisuje się absolwentom I kursu YMCA w Warszawie (początek w 1920 roku): Eugeniuszowi Nowakowi, Ludwikowi Szmulewskiemu i Ryszardowi Kanenbergowi.
Po ukończeniu tego kursu zostali odkomenderowani do Łodzi z zadaniem tworzenia od podstaw struktur organizacyjnych łódzkiego sportu oraz propagowania nieznanych form dyscyplin sportowych, tzw. amerykańskich. Prowadzone przez nich zajęcia bokserskie cieszyły się dużym zainteresowaniem młodzieży środowiska robotniczego miasta.

Eugeniusz Nowak

Na początku 1924 roku został zrealizowany zamysł utworzenia Łódzkiego Klubu Bokserskiego. Zawodnicy – członkowie ŁKB: Eugeniusz Nowak, Jan Gerbich oraz Tomasz Konarzewski reprezentowali Łódź w I Bokserskich Mistrzostwach Polski w Poznaniu, w kwietniu 1924 roku, tytuły mistrzów Polski zdobyli Jan Gerbich i Tomasz Konarzewski, natomiast Eugeniusz Nowak został wicemistrzem kraju. Trójka łódzkich bokserów reprezentowała barwy Polski na Igrzyskach VIII Letniej Olimpiady w Paryżu.

Tomasz Konarzewski, ok. 1925 roku 

Od 1925 roku zaczęły powstawać w łódzkich stowarzyszeniach sportowych sekcje bokserskie, między innymi w: Stowarzyszeniu Sportowym „Union”, ŁKS, Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”, a następnie w KP „Zjednoczone”, Klubie Sportowym „IKP”, Policyjnym Klubie Sportowym, Wojskowym Klubie Sportowym, KS „Wima” i innych.
Duże zainteresowanie młodzieży uprawianiem boksu oraz liczne zawiązywanie się sekcji klubowych spowodowało utworzenie w lutym 1926 roku Łódzkiego Okręgowego Związku Bokserskiego. 

"Rozwój", 1926.

 "Rozwój", 1926.


"Głos Poranny", rok 1930.

Tomasz Konarzewski, rok 1932.

Finały mistrzostw bokserskich Polski w Poznaniu, rok 1932. Bokserzy Tomasz Konarzewski (z lewej) i Jerzy Wocka w towarzystwie sędziego bokserskiego.

Pracami zarządu  Łódzkiego Okręgowego Związku Bokserskiego w poszczególnych kadencjach kierowali:
Ryszard Kanenberg (1926-1929)
Otton Landeck (1930-1931)
Kazimierz Poznański (1932)
ponownie Otton Landeck (1933)
ponownie Ryszard Kanenberg (1934)
Wacław Taubwurcel (1935-1936)
Aleksander Kordasz (1937-1938)
oraz bardzo krótko, od sierpnia 1939 roku – Mally.

Wacław Taubwurcel, 
prezes zarządu Łódzkiego Związku Bokserskiego w latach 1935-1936.

Mecz bokserski klub sportowy IKP Łódź - klub sportowy Skoda Warszawa w Warszawie, rok 1933. Bokserzy Henryk Chmielewski (z lewej), Adam Seweryniak (z prawej) 
i sędzia Nałęcz na ringu.

Wyróżniającymi się łódzkimi bokserami okresu międzywojennego, obok wyżej wymienionych olimpijczyków z 1924 roku, byli:

Henryk Chmielewski (olimpijczyk z 1936 roku, mistrz Europy z 1939 roku)

Henryk Chmielewski, ok 1932.

Mecz bokserski Łódź - Wrocław w Łodzi, rok 1934. Drużyna łódzkich bokserów. Stoją od lewej: trener Tomasz Konarzewski, Kłodas, Henryk Chmielewski, Klimczak, Czesław Banasiak, Stanisław Woźniakiewicz, Leszczyński, Brzęczek, Zygmunt Pawlak i sekundant Chrapkiewicz.

Józef Pisarski (olimpijczyk z 1936 roku, wicemistrz Europy z 1939 roku)

Rok 1938. Międzynarodowy turniej bokserski w Berlinie. Niemiec Erich Campe i Józef Pisarski podczas walki bokserskiej.

... oraz liczni medaliści mistrzostw Polski: 
Adam Seweryniak (Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”)

Bokserzy Adam Seweryniak i Czesław Banasiak, rok 1933.

ŁKS, wydanie jubileuszowe 1908-1933.

Mecz bokserski klub sportowy IKP Łódź - klub sportowy Skoda Warszawa w Warszawie, rok 1933. Adam Seweryniak podnosi się po nokaucie.

Erwin Stibbe (Stowarzyszenie Sportowe „Union”)

Erwin Stibbe na ringu, rok 1926.

Stanisław Woźniakiewicz (Klub Sportowy „IKP”)

Mecz bokserski Polska - Węgry w Warszawie, rok 1937. Stanisław Woźniakiewicz (trzeci z lewej) oraz zwyciężony przez niego mistrz olimpijski Imre Harangi (drugi z lewej) w towarzystwie trenera Polaków Feliksa Stamma (czwarty z lewej) i sędziego meczu Mariana Słabickiego (pierwszy z lewej).

Aleksander Czarniecki (Stowarzyszenie Sportowe „Union”) i inni.

Mecz bokserski Warszawa - Łódź w Warszawie, rok 1935.
Bokserzy Walery Karpiński (z lewej) i Henryk Chmielewski (z prawej) na ringu.

"Głos Poranny", rok 1936.

Mecz bokserski Izrael Kalmanowicz Poznański Łódź - Dragos Vody w Łodzi, rok 1934. Fotografia grupowa uczestników meczu; w górnym rzędzie zawodnicy rumuńskiej drużyny Dragos Vody, w dolnym rzędzie zawodnicy klubu Izrael Kalmamowicz Poznański Łódź, wśród nich: Tomasz Konarzewski (drugi od lewej), Henryk Chmielewski (szósty od lewej).


"Głos Poranny", rok 1935.

"Głos Poranny", rok 1936.

"Głos Poranny", rok 1936.

"Głos Poranny", rok 1936.

O znaczącej pozycji ówczesnej Łodzi bokserskiej w kraju świadczą między innymi organizowane w mieście turnieje o mistrzostwo Polski (w 1926 i 1936 roku) oraz eliminacje do mistrzostw Polski w latach: 1937, 1938 i 1939, organizacja liczących się spotkań międzypaństwowych i międzynarodowych meczów reprezentacji Łodzi z Berlinem, Tallinem, Brukselą, Stuttgartem i Heilbornem. 

Zawody bokserskie w Łodzi, rok 1938.
Zwycięzcy w poszczególnych kategoriach wagowych. Stoją od lewej: Alfred Jasiński, Zygmunt Koziołek, Antoni Czortek, Zbigniew Kowalski, Henryk Jańczak, Józef Pisarski, Marian Karolak i Stanisław Piłat.

"Głos Poranny", rok 1938.

Okręg łódzki w okresie międzywojennym należał do grona najsilniejszych boksersko okręgów kraju – obok Poznania, Warszawy, Śląska i Lwowa.

Drużynowe mistrzostwa Polski w boksie w Łodzi. Drużyny bokserskie klubów sportowych Skoda Warszawa (stoją) i IKP Łódź (klęczą). Rok 1933.

Drużyny bokserskie klubów sportowych IKP Łódź i Warty Poznań, rok 1935. Klęczą od lewej zawodnicy IKP Łódź: Śmigielski, Leszczyński, Stanisław Woźniakiewicz, Czesław Banasiak, Czesław Taborek, Durkowski i Henryk Chmielewski. Stoją od lewej: sekundant bokserski Chrapkiewicz, kapitan sportowy Łódzkiego Okręgowego Związku Bokserskiego Tomasz Konarzewski i zawodnicy Warty Poznań.

Źródło:
Andrzej Bogusz. Dawna Łódź sportowa 1824-1945.

Fotografie pochodzą ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego, 
Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi
oraz stron:

"Głos Poranny", rok 1935.

Przeczytaj jeszcze:

poniedziałek, 22 stycznia 2018

Maurycy Trębacz - artysta, który wybrał Łódź.


Maurycy (Mojżesz) Trębacz urodził się w 1861 roku w Warszawie. Studiował w warszawskiej Klasie Rysunkowej u Wojciecha Gersona i Aleksandra Kamińskiego oraz, dzięki stypendium uzyskanym od adwokata Stanisława Rotwanda przy poparciu wybitnego malarza Leopolda Horowitza, w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie u Jana Matejki i Leopolda Loefflera. 
W latach 1882-1884 kontynuował studia w Monachium. Dalsze studia w Akademii Sztuk Pięknych ukończył pod kierunkiem Sandora Wagnera w 1884 roku z wielkim srebrnym medalem za obraz „Z martyrologii” – akademickie studium leżącego mężczyzny do zaginionego płótna „Miłosierny Samarytanin” i  debiutując w monachijskiej Kunstevereine i warszawskim salonie Krywulta.

Miłosierny Samarytanin

W 1887 roku wystawiał swe prace na I Ogólnopolskiej Wystawie Sztuki w Krakowie i w Zachęcie.
Artysta przez wiele lat pozostawał w swej twórczości pod wpływem szkoły monachijskiej.W 1888 roku Trębacz po raz pierwszy odwiedził Łódź. 

"Rozwój", rok 1900.

W latach 1889-1894 przebywał wraz z Samuelem Hirszenbergiem (czytaj TUTAJ) w Paryżu, gdzie doskonalili swe umiejętności w paryskiej Academie Colarossi (tam za obraz „Rekonwalescentka”, eksponowany podczas Powszechnej Wystawy Światowej, otrzymał brązowy medal) i w Monachium.

Rekonwalescentka

Później osiadł w Warszawie, okresowo przebywał we Lwowie i Drohobyczu.

Widok z Kazimierza Dolnego

W marcu 1910 roku zaprezentował swoje obrazy na wystawie przy ulicy Andrzeja 7 i przeniósł się do naszego miasta na stałe. 
Zamieszkał przy ulicy Zawadzkiej 39 (dzisiaj ulica Próchnika), a od stycznia 1919 roku przy ulicy Piotrkowskiej 71, gdzie prowadził do września 1939 roku prywatną szkołę rysunku i malarstwa.

"Ilustrowana Republika", rok 1925.

"Ilustrowana Republika", rok 1926.

W 1913 roku w Hotelu Savoy odbyła się jubileuszowa ekspozycja dzieł artysty.

W parku

Lubił spotykać się w pracowni swego przyjaciela Samuela Hirszenberga przy ulicy Spacerowej 1 (dzisiaj al. Kościuszki) z gronem artystów starszej generacji: Natanem Altmanem, Dawidem Modensteinem, Leopoldem Plichowskim.

Argumenty uczonych

"Godzina Polski", rok 1918.

W kamienicy (przy Piotrkowskiej 71), w której mieszkał Maurycy Trębacz miało swoją siedzibę i salon wystawienniczy Stowarzyszenie Artystów i Zwolenników Sztuk Pięknych w Łodzi. 

"Głos Polski", rok 1919.

W 1919 roku Maurycy Trębacz obchodził jubileusz 40-lecia twórczości, uświetniony zorganizowaną przy ulicy Piotrkowskiej 71 przez  Stowarzyszenie Artystów i Zwolenników Sztuk Pięknych (SAiZSP) wystawą jego prac. 

"Głos Polski", rok 1919.

"Głos Polski", rok 1919.

Martwa natura z peoniami

Martwa natura z truskawkami

Martwa natura z kwiatami i filiżanką

W następnych latach artysta aktywnie uczestniczył w życiu artystycznym Łodzi, wysyłał też obrazy na wystawy w Warszawie.

Dziewczyna z koszem

W 1926 roku w Miejskiej Galerii Sztuki odbyła się wystawa jubileuszowa z okazji 50-lecia jego działalności artystycznej, a ostatnia wystawa indywidualna w siedzibie Stowarzyszenia Humanitarnego „Montefiore – B’nei B’rith” przy ulicy Piotrkowskiej 90.

Portret dziecka

W okresie międzywojennym Maurycy Trębacz tworzył nadal malarstwo realistyczne i nie był związany z żadną wyraźnie określoną grupą artystyczną.

W synagodze

Malował wiele sentymentalnych obrazów i szkiców o tematyce żydowskiej, chętnie nabywanych przez klientów dla ozdoby mieszczańskich wnętrz. 

Portret mężczyzny                                             Rebe

W twórczości Trębacza widoczny jest historyczny realizm, wyraźny w „scenach salonowych”, pejzażach i portretach oraz kompozycjach na tematy żydowskie.

Portret żydowskiego starca

"Ilustrowana Republika", rok 1926.

W 1928 roku jeden z jego obrazów zatytułowany „Z martyrologii” zakupiła Gmina Miejska do zbiorów przyszłego Muzeum Historii i Sztuki.

"Głos Poranny", rok 1931.

Cyganka

"Ilustrowana Republika", rok 1931.

W 1932 roku artysta kandydował do nagrody miasta Łodzi dla Polskich Sztuk Plastycznych, ale przegrał na rzecz Władysława Strzemińskiego.

Szczyt kamienicy przy Piotrkowskiej 71, w której mieszkał Maurycy Trębacz - z wizerunkami wielkich łodzian. Widzimy tu, między innymi… Władysława Strzemińskiego, rywala Maurycego Trębacza do nagrody miasta Łodzi dla Polskich Sztuk Plastycznych.

"Głos Poranny", rok 1932.

Dla osłodzenia porażki Rada Miejska, na wniosek Przecława Smolika i ławnika Antoniego Purtala, postanowiła z dniem 1 września 1932 roku „przyznać artyście malarzowi Maurycemu Trębaczowi, znajdującemu się w nader trudnych warunkach materialnych, dożywotnie wsparcie z funduszów miejskich w kwocie zł 125 miesięcznie”. Fundusz pochodził z kredytów przewidzianych na „zapomogi dla starców i osób niezdolnych do pracy”.

"Głos Poranny", rok 1933. 

 Portret młodej kobiety                                   Portret mężczyzny

Do 1939 roku artysta mieszkał przy ulicy Wólczańskiej 140. Po wybuchu II wojny światowej jego rodzina zmuszona była przenieść się do getta na ulicę Limanowskiego 19. Zmarł tam z powodu wyniszczenia organizmu 29 (lub 21) stycznia 1941 roku i został pochowany na cmentarzu przy ulicy Brackiej.
Z żoną Polą miał córkę Zofię i syna Bronisława.

Uchodźcy

Źródła:
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny.
Irmina Gadowska. Żydowscy malarze w Łodzi w latach 1880-1919.

Reprodukcje prac artysty pochodzą ze stron:
Żydowski Instytut Historyczny http://www.jhi.pl
Dom Aukcyjny Ostoya http://www.aukcjeostoya.pl

"Głos Poranny", rok  1932.

Ogłoszenia prasowe pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.
Fot. współczesna Monika Czechowicz

Przeczytaj jeszcze: