sobota, 16 czerwca 2018

Piłka nożna w Łodzi - jak to się zaczęło?

 Teren przy ulicy Wodnej 4...


W TYM MIEJSCU ZACZĘŁA SIĘ HISTORIA
POLSKIEJ LIGI PIŁKARSKIEJ
NA ISTNIEJĄCYM TU W LATACH 1912-1939
BOISKU KLUBU TURYSTÓW
ROZEGRANO 3 KWIETNIA 1927 O GODZ. 15
PIERWSZY MECZ LIGOWY W POLSCE
I PADŁA PIERWSZA BRAMKA:
TURYŚCI ŁÓDŹ - ŁKS 0:2

Sport piłkarski dotarł do Łodzi w pierwszych latach XX wieku. Prekursorami gry w piłkę nożną w mieście byli najlepsi nauczyciele, jakich mogli sobie zażyczyć łódzcy adepci tej nieznanej do tej pory gry. Wywodzili się oni z ojczyzny nowoczesnego footballu – Anglii.
Anglicy stosunkowo licznie przyjeżdżali do Łodzi na początku XX wieku jako specjaliści maszyn włókienniczych, które przemysłowcy łódzcy nabywali na Wyspach Brytyjskich dla modernizacji swoich fabryk.
Ten nowy sport, demonstrowany przez Anglików w chwilach wolnych od pracy, gdy grali między sobą przywiezioną z Anglii piłką na przyfabrycznych placach, wywołał spore zainteresowanie łódzkiego środowiska sportowego, zwłaszcza wśród młodzieży szkolnej.

"Gazeta łódzka", rok 1913.

W początkowym okresie, w latach 1903-1905, piłka nożna jako dyscyplina sportowa nie przypadła jednak do gustu starszemu pokoleniu łodzian. Nie posiadała bowiem owej zewnętrznej efektywności co na przykład kolarstwo, gimnastyka bądź strzelectwo. Zafascynowała się tym nowym sportem wyłącznie młodzież szkolna, gdyż odpowiadał jej dynamizm gry oraz w miarę tani sprzęt i powszechna dostępność.

"Gazeta łódzka", rok 1913.

Pierwsze łódzkie „osady” (zespoły piłkarskie) zawiązały się latem 1904 roku w niemieckich stowarzyszeniach sportowych: Towarzystwie Cyklistów-Turystów („Touring-Club”) oraz w Stowarzyszeniu Sportowym „Union”. 

"Gazeta łódzka", rok 1913.

Poznawanie tajników gry, tak zwanego trainingu, odbywało się na placu gry urządzonym wewnątrz toru kolarskiego w parku Helenów. 

Park Helenów dzisiaj.

Na tymże boisku w sierpniu 1906 roku rozegrany został pierwszy w historii piłkarstwa łódzkiego „match”, w którym zmierzyły się osady łódzkich klubów Stowarzyszenia Sportowego „Union” i „Touring-Club” - wynik 1:0. Rówmież pierwsze mecze międzynarodowe, w których przeciwnikami łódzkich piłkarzy były drużyny zagraniczne z Breslau (Wrocławia), Drezna czy Krakowa rozgrywane były w Helenowie.
"Gazeta Łódzka", rok 1914.


Dynamiczny rozwój piłki nożnej w Łodzi – według przepisów i zasad angielskiej Football Asociation, preferowanej w mieście przez przebywających tu nadal Anglików – miał miejsce w latach 1907-1910. Utworzono wówczas 7 nowych piłkarskich osad w klubach: „Kraft” (1907), „Victoria” (1908), ŁKS (1908), „Newcastle” (1909), „Anker” (1909) oraz TMRF (Towarzystwo Miłośników Rozwoju Fizycznego) w Widzewie i ŁTSG (Łódzkie Towarzystwo Sportowo-Gimnastyczne) – obie drużyny w 1910 roku. 

"Gazeta Łódzka", rok 1914.

Od 1910 roku były rozgrywane piłkarskie mistrzostwa Łodzi. Do wybuchu I wojny światowej odbyły się cztery edycje mistrzostw. Tytuły mistrzowskie zdobyli piłkarze „Kraftu” w 1910 roku, „Newcastle” w 1911 roku oraz ŁKS-u w 1912 i 1913 roku. 

Jubileuszowa jednodniówka Łódzkiego Klubu Sportowego, rok 1913.

Wybuch konfliktu światowego w 1914 roku przerwał na długo dynamicznie rozwijający się sport piłkarski w Łodzi. Sporadycznie rozgrywano pojedyncze mecze bądź kadłubowe mistrzostwa Łodzi i okolic.


"Gazeta Łódzka", rok 1916.

W okresie międzywojennym piłka nożna uprawiana była w 79 łódzkich stowarzyszeniach sportowych, najliczniej ze wszystkich dyscyplin.

Jubileuszowa jednodniówka Łódzkiego Klubu Sportowego.

Koordynatorem życia piłkarskiego w mieście i okręgu był, utworzony 18 kwietnia 1920 roku, Łódzki Związek Okręgowy Piłki Nożnej (od 1928 roku nazwa ŁOZPN, i ŁZPN, czyli Łódzki Związek Piłki Nożnej). Na czele zarządów związku w poszczególnych kadencjach stali:

Alfred Grohman (1920-1923)

oraz:
płk dypl. Orest Dżułyński (1923)
gen. Stanisław Nałęcz-Małachowski (1924)
kpt. Piotr Zabłocki (1925-1926)
Zygmunt Krachulec (1927)
Heliodor Konopka (również 1927)
ponownie Piotr Zabłocki (1928)
Zbigniew Skibicki (1929-1930)
oraz ponownie i najdłużej Heliodor Konopka (1931-1939).


Heliodor Konopka (1931-1939).

"Głos Poranny", rok 1929.

"Głos Poranny", rok 1929.

Łódź zaliczana była w dwudziestoleciu międzywojennym do grona najsilniejszych okręgów piłkarskich w kraju, obok Krakowa, Lwowa, Śląska i Warszawy. Łódzkie zespoły brały udział w rozgrywkach w utworzonej w 1927 roku Polskiej Ligi Piłkarskiej (ŁKS, Klub Turystów, ŁTSG, „Union-Touring”).

 "Głos Poranny", rok 1936.

Piłkarze z Łodzi byli powoływani do składu reprezentacji Polski, startowali między innymi w igrzyskach olimpijskich (Wawrzyniec Cyll – w 1924 roku i Antoni Gałecki – w 1936 roku) oraz w mistrzostwach świata (Antoni Gałecki) w 1938 roku.


 "Głos Poranny", rok 1936.

Źródło:
Andrzej Bogusz. Dawna Łódź sportowa 1824-1945.

Archiwalia pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej oraz Narodowego Archiwum Cyfrowego.

Fot. współczesne Monika Czechowicz

czwartek, 14 czerwca 2018

PAOLA DELFIN - "Leczenie", 2015.



W 2015 roku Fundacja Urban Forms zaprosiła do współpracy wybitną artystkę z Meksyku - Paolę Delfin, której prace można podziwiać na ulicach Berlina czy Kopenhagi.


Paola Delfin - meksykańska artystka, której prace pozostają pod wpływem ilustracji, form organicznych oraz mieszaniny niezwykłych materiałów. Urodzona w Mexico City od dziecka korzystała z ołówka i papieru, by wizualizować swój własny świat poprzez jego rysowanie. Tematyka jej prac dotyka kwestii piękna i żeńskiej wrażliwości. Artystka stara się wzbogacać swoje prace - utrzymane w estetyce odpowiadającej jej pokoleniu - o zmuszające do refleksji przesłanie. Jej celem jest tworzenie dzieł dostępnych dla wszystkich.


Ze street artem zetknęła się w sposób spontaniczny lecz nieunikniony, po tym jak zauważyła, że wartości które chce przekazać światu, niezrozumiałe w innych formach, wyrażone poprzez sztukę uliczną zyskują lepsze ujęcie.


Paola Delfin tworzy wielkoformatowe portrety kobiet.

Strona artystki na Facebooku:
cebook.com/paoladelfinmx 


Łódzki mural Paoli Delfin (powstały w 2015 roku) można oglądać na ścianie przy ul. Jana Brzechwy 5.

Źródło:

Fot. Monika Czechowicz

ŁÓDŹ KRZEPI/ ARCHIWUM TEMATYCZNE



niedziela, 10 czerwca 2018

PIOTRKOWSKA 44 - kamienica Rafała Sachsa.


Na przełomie XIX i XX wieku kamienica należała do rodziny Sachs (Zaks – Jakow, Izydor, Rafał).

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.


Pierwotna, szeroka parcela obejmowała obecne numery Piotrkowskiej 42 i 44. W środkowej części obszaru frontowego stał drewniany parterowy dom. 
Podział działki dokonał się nie później niż w latach 60-tych XIX wieku. "Łodzianin", kalendarz informacyjno-adresowy, w latach 90. XIX stulecia wymienia Rafała Sachsa jako właściciela posesji przy Piotrkowskiej 261a (44).

 "Łodzianin", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1897.

  "Łodzianin", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1899.

W 1901 roku jako właściciele posesji podani są spadkobiercy Rafała Sachsa, a w 1904 roku jako właścicielka wymieniona jest Rozalia Sachs.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1901.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1904.

Taki stan własności utrzymywał się do ok. 1906 roku, kiedy nieruchomość przejął Bank Handlowy w Łodzi i Łódzki Bank Kupiecki.
 "Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1908.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1912.

Przejęcie nieruchomości przy Piotrkowskiej 44 przez Bank Handlowy i Bank Kupiecki, było prawdopodobnie związane z trudnościami przedsiębiorstwa Sachsów, ale firma na pewno istniała w tym miejscu jeszcze w 1905 roku.

 "Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1905.


Kamienica frontowa została zbudowana w drugiej połowie lat 60-tych XIX wieku.

Rafał Sachs, kupiec i przemysłowiec -  był związany głównie z branżą chemiczną. Już w latach 60-tych XIX wieku  spółka Rafał Sachs, Ludwig Cohn i Sachs jr., produkowała farby i kleje. 
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.

W latach 90-tych XIX wieku, być może również wcześniej, mechaniczna fabryka farb funkcjonowała w zachodniej części Łodzi, jak ówcześnie podawano "pod lasem miejskim".


"Łodzianin", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1893.

W latach 90. XIX wieku Rafał Sachs wszedł w spółkę z Moritzem (Maurycym) Pieschem, właścicielem przedsiębiorstwa włókienniczego w Tomaszowie Piotrkowskim (dzisiejszy Tomaszów Mazowiecki). W wyniku wspólnych działań powstała fabryka zapałek "Jupiter".

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.

 "Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1901.

W tym samym czasie Rafał Sachs inwestował także na południowym krańcu guberni piotrkowskiej, gdzie w osadzie Borowe Pole, w powiecie będzińskim, wzniesiono fabrykę kleju "Concordia".

„Czas”, kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1902.


Od 1912 roku znajdował się tu magazyn spedycyjny na Łódź i okolice Sp. Akcyjnej Wyrobów Bawełnianych I.K. Poznański, prowadzony przez G. S. Ponisowskiego, a w okresie międzywojennym przez Juliusza Lewsztajna. 

Informator Handlowo-Przemysłowy, rok 1912.


"Głos Kupiectwa", rok 1935.

"Głos Kupiectwa", rok 1935.

"Głos Kupiectwa", rok 1936.

"Ilustrowana Republika", rok 1937.


W ciągu lat swojego istnienia posesja była siedzibą wielu firm i składów. Mieścił się tu między innymi kantor wymiany Ignacego Landaua.

Informator Handlowo-Przemysłowy, rok 1911.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1913.
Informator m. Łodzi i województwa łódzkiego z kalendarzem,
rok 1920.

Na początku XX wieku znajdował się tu główny skład Warszawskiej Fabryki Dywanów.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.

Kalendarz Handlowo-Przemysłowy, rok 1910.

1 lipca 1932 roku otworzyła tu swoją filę palarnia kawy "Monada".

 "Głos Poranny", rok 1932 i 1933.


- wiele innych firm:

"Lodzer Zeitung", 1913.

Informator m. Łodzi z kalendarzem, rok 1920.

Informator m. Łodzi z kalendarzem, rok 1920.

Lodzer Informations und Hause Kalender, 1920.

 Kalendarz Informator na rok 1923.

 Kalendarz Informator na rok 1923.

 Kalendarz Informator na rok 1923.


"Republika", rok 1923.

 "Republika", rok 1926.

"Republika", rok 1926.


 "Głos Poranny", rok 1929 i 1930.

 "Głos Kupiectwa", rok 1927.

 "Głos Kupiectwa", rok 1935.

 "Głos Kupiectwa", rok 1935.

Przez ponad dekadę miała tu swoją siedzibę firma zajmująca się sprzątaniem...

"Ilustrowana Republika", rok 1933.

 "Głos Poranny", rok 1938.

... a nawet szczurołap! 

"Republika", rok 1923.

Kamienica przy Piotrkowskiej 44, lata 60. XX wieku. Autor Wacław Kamiński.
(źródło fotografii: Miastograf https://www.miastograf.pl/)


"Republika", rok 1923.

Dzisiaj znajduje się tu między innymi, lubiany szczególnie przez łodzianki sklep z wyrobami porcelanowymi.
Strona sklepu na FaceBooku: Porcelana Piotrkowska 44

Źródła:
Sławomir Krajewski, Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Pierwszy spacer.
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny.



Fot. współczesne Monika Czechowicz 

Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi
oraz ze strony Miastograf https://www.miastograf.pl/

"Rozwój", rok 1900.