środa, 4 marca 2015

PIOTRKOWSKA 22


Ta jednopiętrowa kamienica powstała w latach siedemdziesiątych XIX wieku.
W 1893 roku powstał projekt nadbudowy drugiego piętra w budynku frontowym, ale nie został zrealizowany.
Już w latach 70. XIX wieku mieścił się w tym miejscu skład papieru i galanterii. Prowadziła go rodzina Heindrich. Firmę kupił Cezar Richter, księgarz który sprzedawał tu książki polskie, niemieckie i nuty, wydawał także pierwsze łódzkie kalendarze, a 1893 roku opublikował pierwszy „Przewodnik po Łodzi” (niektóre źródła podają, że firma Richtera mieściła się przy Piotrkowskiej pod numerem 17*). 


Przewodnik po Łodzi (Führer Durch Łódź), rok 1898.

Juliusz Cezar Richter był łodzianinem. Urodził się 28 czerwca 1846 roku ( zmarł również w Łodzi w 1905 roku). Był synem  zamożnego przemysłowca Józefa (1819-1898) i Joanny Doroty z Aurichów.
Po dziesięcioletniej praktyce w warszawskiej księgarni S. H. Merzbacha zdobył uprawnienia do prowadzenia księgarni. W 1872 roku przybył do Łodzi i kupił od L. Heidrichowej księgarnię i skład nut wraz z niewielką wypożyczalnią niemieckich książek. Jego starania o zezwolenie na wydawanie polskiej gazety „Dziennik Handlowy, Polityczny i Literacki” nie zyskały aprobaty władz carskich.
Przy księgarni uruchomił 13 grudnia 1874 ręczną prasę do drukowania biletów wizytowych i formularzy.


Przewodnik po Łodzi (Führer Durch Łódź), rok 1898.

Na składzie w księgarni w 1882 miał około 150 tytułów książek niemieckich i 50 polskich oraz przeszło 2 000 nut. W bibliotece oferował do wypożyczania prawie 400 publikacji w języku niemieckim.
Ponowne zezwolenie na prowadzenie księgarni otrzymał 17 sierpnia 1884 i 30 sierpnia 1884 otworzył ją przy ulicy Południowej (obecnie ulica Rewolucji 1905 roku w Łodzi) 18, przenosząc się w 1887 roku do własnego domu przy ulicy Cegielnianej 2 (obecnie ulica Stefana Jaracza). 



Richter prowadził także działalność nakładczą, wydawniczą. Był pierwszym w Łodzi księgarzem prowadzącym na znaczną skalę działalność wydawniczą zaspakajającą potrzeby kulturalne większości Niemców, a później również Polaków. Od 1880 roku wydawał coroczny kalendarz w języku niemieckim „Lodzer Haus und Familien Kalender” oraz od 1889 w języku polskim kalendarz „Łodzianin”. 


Kalendarz "Łodzianin", rok 1893.

Kalendarz „Łodzianin” był bodaj najpopularniejszą lekturą łodzian, ale poziom umieszczanych w nim publikacji spotkał się w 1892 roku z ostrą krytyką na łamach „Dziennika Łódzkiego” (którego w 1884 był współzałożycielem, być może ze względu na pokrewieństwo z finansującym „Dziennik Łódzki” Karolem Wilhelmem Scheiblerem). 12 marca 1893 ukazał się w jego wydawnictwie przewodnik po Łodzi w języku niemieckim Führer durch Lodz.


Führer durch Lodz.

W 1893 roku sprzedał Ludwikowi Fiszerowi (swojemu szkolnemu koledze) rozwijające się wydawnictwo, pozostawiając sobie księgarnię. Po jego śmierci księgarnię prowadził syn, także Juliusz Cezar. W 1914 roku księgarnia czynna była przy Piotrkowskiej 243, a w 1915 również przy ulicy Piotrkowskiej pod nr 209.


Wracamy na ulicę Piotrkowską 22 - przez długi czas, począwszy od lat 80-tych XIX wieku, posesja ta była w rękach rodziny Bechtoldów.
W 1882 roku Józef Gebel otworzył tu piątą w Łodzi aptekę, a w 1883 roku Abram Beder otworzył księgarnię.


"Rozwój", rok 1898.

Od ok. roku 1900 mieściło się tutaj przedstawicielstwo znanej firmy „Singer”, oferującej maszyny do szycia i haftów artystycznych. Firma oferowała także bezpłatną naukę szycia oraz haftów artystycznych na oferowanych przez siebie maszynach.


Gazeta "Rozwój", rok 1903.


Rozwój, rok 1907.


W 1908 roku firma przeniosła się do okazałej kamienicy przy Piotrkowskiej 86.



Rozwój, rok 1908.

Na przełomie wieków swoją siedzibę miała tutaj filia "Rektyfikacji Warszawskiej", firmy zajmującej się sprowadzaniem i sprzedażą alkoholi oraz innych artykułów spożywczych. Filią łódzką zarządzał Henryk Gebhardt.


Gazeta "Rozwój", rok 1898.


W 1898 roku R. Arnekker otworzył tu skład wyrobów żelaznych stalowych i naczyń kuchennych oraz skład broni i przyborów myśliwskich.


"Rozwój", rok 1898.


Gazeta "Rozwój", rok 1898.


"Rozwój", rok 1899.


 Przez wiele lat istniało pod tym adresem kino (kino-teatr) „Arkadia”.

 "Rozwój", rok 1908.

Informator m. Łodzi z kalendarzem na rok 1920.

Po zakończeniu pierwszej wojny światowej, w roku 1918 istniało i funkcjonowało już w Łodzi 11 kin - właśnie Arkadia przy ulicy Piotrkowskiej 22...
 "Lodzer Zeitung", rok 1910. 

Urania przy ulicy Cegielnianej 34 (Jaracza)/ róg Piotrkowskiej, 

"Głos Poranny", rok 1932.

Corso przy ulicy Zielonej 2, 

"Głos Poranny", rok 1929.

Grand-Kino przy ul. Krótkiej 1 (Traugutta), Odeon przy ulicy Przejazd (dziś ulica Tuwima) i inne.

 "Gazeta Łódzka", rok 1913. 

W latach 1908-1914 wyświetlano najczęściej filmy francuskie, rosyjskie, duńskie, włoskie, niemieckie. W repertuarze kin dominowały melodramaty, obrazy sensacyjne i komedie. 

"Głos Poranny", rok 1929.

W latach 20-tych coraz większą popularnością cieszyły się westerny, opowieści kryminale i gangsterskie, a także filmy sensacyjno-przygodowe. 
W roku 1922 powołano do życia Miejski Kinematograf Oświatowy, placówkę kulturalno-oświatową mającą propagować wśród młodzieży, za pomocą odpowiednio dobranych filmów, oświatę i kulturę. 

"Głos Poranny", rok 1929. 

Kalendarz-Informator, rok 1922.

Według statystyk w latach 1918-1920, frekwencja w kinach była pięciokrotnie wyższa niż w teatrach. 

"Głos Poranny", rok 1930.

W roku 1921 łódzkie kina odwiedziło 2,6 mln. widzów. W roku 1938 liczba ta wzrosła do 6 mln. 

"Głos Poranny", rok 1938.

Wracamy na ulicę Piotrkowską. Pod numerem 22 mieściło się wiele firm i składów, większych i mniejszych:

Przewodnik po Łodzi (Führer Durch Łódź), rok 1893.


"Rozwój", rok 1908.


Kalendarz handlowo-przemysłowy m. Łodzi, rok 1909.

Od roku 1915 mieściła się tu siedziba Związku Zawodowego Pracowników i Pracownic Fryzjerskich Żydów.


Kalendarz Informator na rok 1919.

Mieściło się tu oczywiście jeszcze wiele innych firm, pracowni i magazynów.

"Goniec Łódzki", rok 1904.


Kalendarz handlowo-przemysłowy m. Łodzi, rok 1910.


"Ekspress Wieczorny Ilustrowany", rok 1923.


Kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1923.


Kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1923.


Kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1924.


Miała tu swoją siedzibę kolektura bardzo popularnej w latach międzywojennych loterii:
 "Ilustrowana Republika", rok 1926. 

"Głos Poranny", rok 1929.


... i salon fryzjerski prowadzony "pod osobistym kierunkiem warszawskiego specjalisty":

"Express Wieczorny Ilustrowany", rok 1926.


 "Ilustrowana Republika", rok 1928.


W 1932 roku otworzyła tu swój skład fabryczny towarów jedwabnych krakowska firma S. i M. Weinfeld.

"Głos Poranny", rok 1932.


W tym samym roku otwarta została tu perfumeria "Europejska".

"Głos Poranny", rok 1932.

"Głos Poranny", rok 1932.


"Dziennik Łódzki", rok 1945.
źródła:
Sławomir Krajewski. Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.
Jacek Strzałkowski. Drukarnie i księgarnie w Łodzi do 1944 roku.
*Janina Jaworska: Początki księgarstwa w Łodzi.
*Janina Krakowiak. Od Fiszera do "Pegaza".
Archiwum Państwowe w Łodzi http://www.lodz.ap.gov.pl


"Głos Poranny", rok 1930.

"Głos Poranny", rok 1931.

"Głos Poranny", rok 1931.


Fot. Monika Czechowicz


 "Głos Poranny", rok 1930.

Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi "Głos Poranny", rok 1930.
i inn.


"Rozwój", rok 1910.