wtorek, 30 września 2014

PIOTRKOWSKA 15 - Théâtre Optique Parisien



Dwupiętrowa kamienica przy ulicy Piotrkowskiej 15 została zbudowana w 1878 roku po wyburzeniu drewnianego jednopiętrowego domu. W 1902 roku była tu siedziba wydawnictwa i drukarni dziennika w języku niemieckim "Neue Lodzer Zeitung".
Od 1908 roku działało w podwórzu kino "Optique Pavisie". W 1927 roku została tu uruchomiona Wytwórnia Rękawiczek Trykotowych, Jedwabnych i Wełnianych należąca do Judenherca Lejba.


W bramie pod numerem 15 miało swoją siedzibę kino Théâtre Optique Parisien, którego właścicielem był Mani Hendisz, pradziadek znanego reżysera Jana Jakuba Kolskiego. Kinematograf rozpoczął tu swoją działalność w 1904 roku jako Mutograf, jednak swoją rangę zyskał po przejęciu go przez Hendlisza w styczniu 1907 roku. Prowadził on kino do 1922 roku. Dziś na froncie budynku znajduje się tablica upamiętniająca historię tego miejsca:
 

W tym miejscu 13 stycznia 1907 roku odbyła się pierwsza projekcja filmowa w kinie Theatre Optique Parisien,
którego właścicielem był M. Hendlisz, 
prapradziadek Michała Pakulskiego (operator filmowy),
pradziadek Jana Jakuba Kolskiego i Ewy Pakulskiej
(reżyser, montażystka filmowa),
dziadek Romana Kolskiego (montażysta filmowy)
i teść Jana Kolskiego (dystrybutor, producent filmowy).
Wielopokoleniowa filmowa tradycja trwa.


Jan Jakub Kolski: ... nie od razu chciałem być reżyserem. Najpierw próbowałem zostać rzeźbiarzem, ale nie dostałem się na ASP i za karę trafiłem na dwa lata do wojska. Później pracowałem jako malarz dekoracji filmowych i asystent operatora w telewizji we Wrocławiu, ale to było jeszcze daleko od prawdziwego kina. Na koniec, przez szkołę filmową w Łodzi i Wytwórnię Filmów Oświatowych (...) doszedłem jednak do KINA. Rodzinna, pięciopokoleniowa nieuchronność doścignęła i mnie. I tak jesteśmy już w kinie całe sto lat - pradziadek, dziadek, ojciec, ja, siostra, brat, siostrzeniec. 13 stycznia 2007 roku minęło równo sto lat od pierwszej projekcji w kinie mojego pradziadka Théâtre Optique Parisien przy ulicy Piotrkowskiej 15 w Łodzi. W sąsiedztwie, pod numerem 17, miał swoje kino Urania - Teodor Junod, ojciec Eugeniusza Bodo.

"Historia kina w Popielawach", film w reżyserii Jana Jakuba Kolskiego (fragment). Rok 1998.

Jan Jakub Kolski – polski reżyser, scenarzysta, operator i producent, autor filmów dokumentalnych, fabularnych, sztuk teatralnych, książek i piosenek.
Znaczną część dzieciństwa (cztery lata między 11. a 15. rokiem życia) spędził w domu swego dziadka, Jakuba Szewczyka, we wsi Popielawy, niedaleko Tomaszowa Mazowieckiego, w świecie, który stał się źródłem inspiracji i częścią charakteru Kolskiego. Imał się wielu zajęć, nie tylko artystycznych, wymurował między innymi dom jednemu z popielawian.
Jego profesjonalna droga do filmu rozpoczęła się w latach 1976–1981, gdy pracował w Ośrodku TVP Wrocław, zaczynając jako pomocnik operatora, a kończąc jako główny reżyser. W międzyczasie trafił do wojska, gdzie również filmował reportaże poligonowe dla wojskowego programu telewizyjnego. W latach 1981–1985 studiował na Wydziale Operatorskim PWSFTviT w Łodzi. Kolski ma też swój „podziemny” okres, gdy w czasie stanu wojennego współpracował z Kurią Metropolitalną we Wrocławiu.
Jako reżyser lub operator zrealizował ponad 20 filmów krótkometrażowych. Zamiłowania do wspinaczki górskiej i speleologii, którą uprawiał przez 12 lat, zaowocowały wieloma filmami o górach. (m.in.: Najpiękniejsza jaskinia świata, Idź, Wyprawa pod podszewkę Alp).
W jego dorobku są też filmy o tematyce przyrodniczej (Polskie parki i rezerwaty przyrody); oświatowej i społecznej (m.in. Jak mnie kochasz, Kolejarze 80); religijnej (m.in. Zostań z nami, Lourdes miasto nadziei, Jan Paweł II w Lourdes), filmowe portrety (m.in. Rekwizyty Wiesława Garbolińskiego, Trzy tematy Leszka Rózgi, Pałkiewicz ma rację).
Szczególną wagę mają fabularyzowane filmy powstałe w Popielawach, stanowiąc przedsmak jego późniejszej twórczości. (m.in. Umieranko, Ładny dzień).
Ostatnie lata przyniosły serię reportaży podróżniczych z wypraw do delty Mekongu, zaginionego miasta Inków i wysp Polinezji organizowanych przez Jacka Pałkiewicza – Zobaczyć jak najwięcej, Gdzie jesteś Paititi?, Między rajem a ziemią.
Debiutem pełnometrażowym był Pogrzeb kartofla nakręcony w Popielawach w 1990 roku. Film, oparty na historii dziadka Kolskiego, zachowuje realia popielawskie włącznie z nazwiskami bohaterów, jednocześnie jednak można w nim dostrzec pierwsze przejawy realizmu magicznego, typowego dla późniejszych autorskich filmów Kolskiego (Pograbek, Magneto, Jańcio Wodnik, Cudowne miejsce, Grający z talerza, Szabla od komendanta, Historia kina w Popielawach, Jasminum), z nielicznymi wyjątkami, umiejscowionych w archetypicznej wsi polskiej.

Grający z talerza, rok 1995.

Kolski był wielokrotnie nagradzany na festiwalach w Polsce i na świecie. Był laureatem jednej z pierwszych edycji Paszportów Polityki. Od 2000 roku członek Europejskiej Akademii Filmowej.
Oprócz filmów fabularnych w dorobku Kolskiego są teatry telewizji (m.in. Diabeł przewrotny – adaptacja i reżyseria, Bajka o bardzo lekkim chlebie – scenariusz i reżyseria, Wyspa róż – reżyseria, Skrzypki – scenariusz i reżyseria, Kamera marzeń – scenariusz i reżyseria).
Jest autorem Jańcia Wodnika i innych nowel, powieści Kulka z chleba, bajki dla dzieci Jadzia i małoludki i opowiadań Mikroświaty, w których kontynuuje rysowanie świata Popielaw i okolic.

Jańcio Wodnik, rok 1993.

Wśród innych produkcji telewizyjnych są reklamy, teledyski do płyty  ojDADAna Grzegorza Ciechowskiego, Piosenki polne i okoliczne – recital piosenek Kolskiego zaśpiewanych przez jego byłą żonę Grażynę Błęcką-Kolską oraz Małopole czyli świat – serial telewizyjny, gdzie wraca do wiejskiej tematyki.

Oj zagraj mi, zagraj. Rok 1996.

Historią kina w Popielawach  Kolski podsumował dotychczasowy popielawski etap kina autorskiego w swym dorobku. Zrealizowany w 2000 roku film Daleko od okna oparty na reportażu Hanny Krall i scenariuszu Cezarego Harasimowicza otworzył nowy etap w twórczości Kolskiego, którego kontynuacją jest nakręcona w 2002 Pornografia oparta na powieści Witolda Gombrowicza.
Kolski został odznaczony w 2011 roku Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Pornografia. Rok 2002.

Gazeta Łódzka, rok 1913.

źródła:
Bożena Janicka (red). Filmowcy. Polskie kino według jego twórców.
Sławomir Krajewski. Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.
Przewodnik po Łodzi filmowej.
YouTube.pl

fot. Monika Czechowicz