środa, 28 listopada 2012

PRAWOSŁAWNA CERKIEW ŚW. ALEKSANDRA NEWSKIEGO W ŁODZI


Charakterystycznym symbolem prawosławia w Łodzi jest cerkiew katedralna św. Aleksandra Newskiego (przydomek od jego zwycięskiej bitwy nad Newą). W latach 70-tych  XIX wieku – a więc w okresie kiedy powzięto zamysł o budowie cerkwi – wyznawców tej religii było w Łodzi zaledwie kilkuset. Można zatem sądzić, że rzeczywistym powodem powstania świątyni, była nie tyle chęć zapewnienia prawosławnym miejsca do modlitwy, lecz raczej podkreślenie rosyjskiego panowania na tej części ziem polskich.

Jednak ani władze carskie, ani łódzki magistrat, ani też łódzcy przemysłowcy nie kwapili się do przeznaczenia pieniędzy na ten cel. Natomiast nieliczna grupa wiernych nie była w stanie udźwignąć finansowego ciężaru budowy świątyni. Dopiero w 1879 roku zawiązał się Komitet Budowy Cerkwi jako wotum dziękczynnego za ocalenie „Cara-Oswobodziciela”. Działo się to tuż po nieudanym zamachu na życie cara Aleksandra II. Ta inicjatywa niewiele jednak carowi pomogła, gdyż kilka miesięcy po położeniu kamienia węgielnego pod budowę cerkwi Aleksander II zginął rozerwany rzuconą w jego powóz bombą. Zamachowcem był Polak Ignacy Hryniewiecki, niedoszły absolwent Instytutu Technologicznego w Petersburgu. 

 Na czele wspomnianego Komitetu Budowy Cerkwi stanął protestant Karol Scheibler, a w jego skład wszedł między innymi architekt miejski – Hilary Majewski – któremu jednocześnie powierzono wykonanie projektu świątyni. Projekt był gotowy już w 1880 roku, a rozpoczętą wkrótce budowę ukończono w 1884 roku. Budynek umieszczony na planie krzyża greckiego wpisanego w ośmiobok z centralnie umieszczoną kopułą nawiązywał do wzorców bizantyjsko-bałkańskich.
Świątynia stanęła frontem do ulicy Widzewskiej (dziś ulica Kilińskiego 54), w pobliżu dworca Kolei Fabryczno-Łódzkiej i została otoczona parkiem. Usytuowanie wynikało z polityki władz rosyjskich, które dążyły do tego, aby budynki cerkiewne lokowano w widocznych miejscach, w centralnych punktach miasta i przy dworcach kolejowych. Niewątpliwie polityczny aspekt powstania tego obiektu nie przesłania jego szczególnego uroku oraz znaczenia w historycznej sekwencji zmieniającego się wizerunku miasta. Na szczęście, dane mu było dotrwać do chwili obecnej (cerkiew Newskiego była także w Warszawie, ale została rozebrana, tak samo jak cerkiew w Aleksandrowie Kujawskim).


 Cerkiew jest siedzibą biskupa prawosławnego diecezji łódzko-poznańskiej.
Aleksander Newski (1220-1263), święty prawosławny. Syn Jarosława Wsiewołodowicza, księcia włodzimierskiego, protoplasta rodu książąt moskiewskich. Od 1236 roku władał Nowogrodem Wielkim. Sławę utalentowanego wodza i przydomek zyskał, zwyciężając Szwedów nad Newą w 1240 roku. W 1242 na zamarzniętym jeziorze Pejpus opodal Pskowa pokonał Krzyżaków. W 1248 roku odrzucił propozycję papieża Innocentego IV nakłaniającą go do podporządkowania się Rzymowi, co zapewniło mu przychylność Cerkwi prawosławnej. W 1248/1249 roku uznał zwierzchność Złotej Ordy nad Rusią i odtąd korzystał z poparcia Mongołów. Od 1249 wielki książę kijowski, od 1252 - włodzimiersko-suzdalski. Otoczony kultem już w XIII wieku, w roku 1340 kanonizowany. Order jego imienia ustanowiono w Rosji w roku1725, a w ZSRR – w 1942.


Fot: Monika Czechowicz

źródło:
Dariusz Kędzierski. Ulice Łodzi.
i inn.