czwartek, 7 listopada 2013

PIOTRKOWSKA 8 - KAMIENICA KOCHAŃSKIEGO I KUTASA



Trzypiętrowa kamienica Izaaka Kochańskiego i Symchy Kutasa zbudowana w latach 80. i 90. XIX wieku.
Na przełomie wieków jej właścicielem był Sender Dyszkin, znany kupiec łódzki, zajmujący się handlem artykułami kolonialnymi i winem. Dyszkin dobudował w podwórzu trzypiętrowe oficyny. Prowadził na tej posesji wytwórnię koszernych wędlin, znanych w mieście ze swojej jakości.


"Głos Poranny", rok 1931.

W latach międzywojennych miało tu swoją siedzibę przedstawicielstwo handlowe reprezentowane przez spółkę S. Dyszkina.


"Głos Kupiectwa", rok 1927.


"Głos Poranny", rok 1931.

"Ilustrowana Republika", rok 1933.

W 1919 roku mieścił się tu hotel L. Silbermana, mający 38 pokoi. W podwórzu posesji istniała mała synagoga (mieszcząca ok. 30 osób) założona z inicjatywy Dyszkina w 1902 roku, która została zdewastowana przez hitlerowców.


Trójka wspólników, Rozen, Kirsz i Ingber prowadziła na posesji interesy w przemyśle bawełnianym. Prosperował tu skład towarów galanteryjnych, który prowadził P. Kutas. Poza tym działalność prowadzili: D. Rosenthal - skład towarów kolonialnych i farb malarskich. Wiedeński Magazyn Ubiorów Męskich, Bruno Buchholtz i S-ka - Dom agenturowo - komisowy.

Kalendarz Informator, rok 1923.

W latach 20. XX wieku współwłaścieclem znajdującej się tutaj fabryki włókienniczej B. Zynger i D. Chołodenko stał się Abram Dawid Chołodenko, łódzki przemysłowiec.
Abram Chołodenko (właściwie Notte Isseroff) urodził się w 1884 roku w Krotoszewie koło Żytomierza w guberni kijowskiej. Był synem Mordki i Estery Pierednik, ortodoksyjnej chasydzkiej rodziny. Miał brata Symchę, późniejszego wybitnego działacza partii syjonistycznej w Palestynie, delegata z Jerozolimy na Światowy Kongres Syjonistyczny w Szwajcarii w 1931 roku.

Abram (Notte) i jego młodszy brat Simcha Chołodenko.

Około 1895 roku rodzina przeniosła się do Bredyczowa, gdzie Abram poznał swoją przyszłą żonę Elżbietę Stepeńską. 

Elżbieta Chołodenko, żona Abrama, z domu Stepeńska.

Około 1901 roku Chołodenko wstąpił do partii bolszewików, ale zagrożony aresztowaniem przez policję rosyjską, wyjechał z dokumentami po zmarłym kuzynie do Polski, zaś pozostali członkowie rodziny udali się do Palestyny. Prawdopodobnie w 1912 roku zamieszkał w Łodzi. Tutaj urodziły się jego dzieci: Sara (1914) i synowie bliźniacy Arie i Samuel (1916). 

Żona i dzieci Nottego (Abrama) Chołodenki.

Po wybuchu rewolucji październikowej Abram Chołodenko wrócił do Rosji i osiadł w Petersburgu, ale wkrótce, tym razem w obawie przed aresztowaniem przez czekistów (funkcjonariuszy nadzwyczajnej komisji do walki z kontrrewolucją) przedostał się przez zieloną granicę i wrócił do Łodzi. W latach 20. został współwłaścicielem wspomnianej fabryki włókienniczej B. Zynger i D. Chołodenko przy Piotrkowskiej 8, a po śmierci Zyngera przejął przedsiębiorstwo na mocy testamentu ustanawiającego go wyłącznym spadkobiercą.
Po wybuchu II wojny światowej znalazł się wraz z mężem córki, fizykiem Maksem Biberszteinem, w warszawskim getcie. Synowie wstąpili do polskiej organizacji konspiracyjnej, lecz wkrótce zostali aresztowani i skazani na śmierć przez powieszenie, zaś córka z matką zdecydowały się na ucieczkę do Rosji. Sara przeżyła wojnę, korzystając z fałszywych dokumentów tożsamości, po wojnie osiadła w Szwecji.
Abram Chołodenko w getcie warszawskim został członkiem utworzonego w listopadzie 1942 roku Żydowskiego Komitetu Narodowego, wspierającego działalność konspiracyjną w getcie. W ramach swoich możliwości starał się ulżyć zwracającym się do niego o wsparcie mieszkańcom getta. Nazywano go "aniołem warszawskiego getta". Został zamordowany przez Niemców 16 stycznia 1943 roku. Jego żona zmarła na tyfus w hitlerowskim obozie koncentracyjnym.


Kamienica przy Piotrkowskiej 8 znajduje się w ewidencji zabytków:

Ogłoszenie z 1923 roku.


"Ilustrowana Republika", rok 1938.

źródła:
Sławomir Krajewski, Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny.
Polska Niezwykła http://www.polskaniezwykla.pl

Fot. wspólczesne Monika Czechowicz
Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.


"Głos Poranny", rok 1931.