wtorek, 30 września 2014

PIOTRKOWSKA 15 - Théâtre Optique Parisien


Dwupiętrowa kamienica przy ulicy Piotrkowskiej 15 została zbudowana w 1878 roku po wyburzeniu drewnianego jednopiętrowego domu. 


"Neue Lodzer Zeitung", rok 1910.

Od 1902 roku miało tu swoją siedzibę wydawnictwo i drukarnia dziennika w języku niemieckim "Neue Lodzer Zeitung".


Kalendarz-Informator, rok 1923. 


Podręczny Rejestr Handlowy, rok 1926.


Pod tym adresem z początkiem wieku okazjonalnie odbywały się wystawy malarstwa i rzeźby, głównie łódzkich twórców.

"Rozwój", rok 1905.

W latach 20. XX wieku mieściło się tutaj biuro informacyjne dla związków esperantystów w Polsce.
Lodzer Informations und Hause Kalender, rok 1920.


W bramie pod numerem 15 miało swoją siedzibę kino Théâtre Optique Parisien, którego właścicielem był Mani Hendisz, pradziadek znanego reżysera Jana Jakuba Kolskiego. 

"Goniec Łódzki", rok 1904.

Kinematograf rozpoczął tu swoją działalność w 1904 roku jako Mutograf, jednak swoją rangę zyskał po przejęciu go przez Hendlisza w styczniu 1907 roku. Prowadził kino do 1922 roku. 

"Rozwój", rok 1907.

"Rozwój", rok 1907.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1908.

Dziś na froncie budynku znajduje się tablica upamiętniająca historię tego miejsca:
 

W tym miejscu 13 stycznia 1907 roku odbyła się pierwsza projekcja filmowa w kinie Theatre Optique Parisien,
którego właścicielem był M. Hendlisz, 
prapradziadek Michała Pakulskiego (operator filmowy),
pradziadek Jana Jakuba Kolskiego i Ewy Pakulskiej
(reżyser, montażystka filmowa),
dziadek Romana Kolskiego (montażysta filmowy)
i teść Jana Kolskiego (dystrybutor, producent filmowy).
Wielopokoleniowa filmowa tradycja trwa.


Gazeta "Rozwój", rok 1907. 


"Rozwój", rok 1907.


Gazeta Łódzka, rok 1915.

Gazeta Łódzka, rok 1915.


"Gazeta Łódzka", rok 1915.

Jan Jakub Kolski: ... nie od razu chciałem być reżyserem. Najpierw próbowałem zostać rzeźbiarzem, ale nie dostałem się na ASP i za karę trafiłem na dwa lata do wojska. Później pracowałem jako malarz dekoracji filmowych i asystent operatora w telewizji we Wrocławiu, ale to było jeszcze daleko od prawdziwego kina. Na koniec, przez szkołę filmową w Łodzi i Wytwórnię Filmów Oświatowych (...) doszedłem jednak do KINA. Rodzinna, pięciopokoleniowa nieuchronność doścignęła i mnie. I tak jesteśmy już w kinie całe sto lat - pradziadek, dziadek, ojciec, ja, siostra, brat, siostrzeniec. 13 stycznia 2007 roku minęło równo sto lat od pierwszej projekcji w kinie mojego pradziadka Théâtre Optique Parisien przy ulicy Piotrkowskiej 15 w Łodzi. W sąsiedztwie, pod numerem 17, miał swoje kino Urania - Teodor Junod, ojciec Eugeniusza Bodo.


"Gazeta Łódzka", rok 1913.


"Rozwój", rok 1913.

"Historia kina w Popielawach", film w reżyserii Jana Jakuba Kolskiego (fragment). Rok 1998.

Jan Jakub Kolski – polski reżyser, scenarzysta, operator i producent, autor filmów dokumentalnych, fabularnych, sztuk teatralnych, książek i piosenek.
Znaczną część dzieciństwa (cztery lata między 11. a 15. rokiem życia) spędził w domu swego dziadka, Jakuba Szewczyka, we wsi Popielawy, niedaleko Tomaszowa Mazowieckiego, w świecie, który stał się źródłem inspiracji i częścią charakteru Kolskiego. Imał się wielu zajęć, nie tylko artystycznych, wymurował między innymi dom jednemu z popielawian.
Jego profesjonalna droga do filmu rozpoczęła się w latach 1976–1981, gdy pracował w Ośrodku TVP Wrocław, zaczynając jako pomocnik operatora, a kończąc jako główny reżyser. W międzyczasie trafił do wojska, gdzie również filmował reportaże poligonowe dla wojskowego programu telewizyjnego. W latach 1981–1985 studiował na Wydziale Operatorskim PWSFTviT w Łodzi. Kolski ma też swój „podziemny” okres, gdy w czasie stanu wojennego współpracował z Kurią Metropolitalną we Wrocławiu.
Jako reżyser lub operator zrealizował ponad 20 filmów krótkometrażowych. Zamiłowania do wspinaczki górskiej i speleologii, którą uprawiał przez 12 lat, zaowocowały wieloma filmami o górach. (m.in.: Najpiękniejsza jaskinia świata, Idź, Wyprawa pod podszewkę Alp).
W jego dorobku są też filmy o tematyce przyrodniczej (Polskie parki i rezerwaty przyrody); oświatowej i społecznej (m.in. Jak mnie kochasz, Kolejarze 80); religijnej (m.in. Zostań z nami, Lourdes miasto nadziei, Jan Paweł II w Lourdes), filmowe portrety (m.in. Rekwizyty Wiesława Garbolińskiego, Trzy tematy Leszka Rózgi, Pałkiewicz ma rację).
Szczególną wagę mają fabularyzowane filmy powstałe w Popielawach, stanowiąc przedsmak jego późniejszej twórczości. (m.in. Umieranko, Ładny dzień).
Ostatnie lata przyniosły serię reportaży podróżniczych z wypraw do delty Mekongu, zaginionego miasta Inków i wysp Polinezji organizowanych przez Jacka Pałkiewicza – Zobaczyć jak najwięcej, Gdzie jesteś Paititi?, Między rajem a ziemią.
Debiutem pełnometrażowym był Pogrzeb kartofla nakręcony w Popielawach w 1990 roku. Film, oparty na historii dziadka Kolskiego, zachowuje realia popielawskie włącznie z nazwiskami bohaterów, jednocześnie jednak można w nim dostrzec pierwsze przejawy realizmu magicznego, typowego dla późniejszych autorskich filmów Kolskiego (Pograbek, Magneto, Jańcio Wodnik, Cudowne miejsce, Grający z talerza, Szabla od komendanta, Historia kina w Popielawach, Jasminum), z nielicznymi wyjątkami, umiejscowionych w archetypicznej wsi polskiej.

Grający z talerza, rok 1995.

Kolski był wielokrotnie nagradzany na festiwalach w Polsce i na świecie. Był laureatem jednej z pierwszych edycji Paszportów Polityki. Od 2000 roku członek Europejskiej Akademii Filmowej.
Oprócz filmów fabularnych w dorobku Kolskiego są teatry telewizji (m.in. Diabeł przewrotny – adaptacja i reżyseria, Bajka o bardzo lekkim chlebie – scenariusz i reżyseria, Wyspa róż – reżyseria, Skrzypki – scenariusz i reżyseria, Kamera marzeń – scenariusz i reżyseria).
Jest autorem Jańcia Wodnika i innych nowel, powieści Kulka z chleba, bajki dla dzieci Jadzia i małoludki i opowiadań Mikroświaty, w których kontynuuje rysowanie świata Popielaw i okolic.

Jańcio Wodnik, rok 1993.

Wśród innych produkcji telewizyjnych są reklamy, teledyski do płyty  ojDADAna Grzegorza Ciechowskiego, Piosenki polne i okoliczne – recital piosenek Kolskiego zaśpiewanych przez jego byłą żonę Grażynę Błęcką-Kolską oraz Małopole czyli świat – serial telewizyjny, gdzie wraca do wiejskiej tematyki.

Oj zagraj mi, zagraj. Rok 1996.

Historią kina w Popielawach  Kolski podsumował dotychczasowy popielawski etap kina autorskiego w swym dorobku. Zrealizowany w 2000 roku film Daleko od okna oparty na reportażu Hanny Krall i scenariuszu Cezarego Harasimowicza otworzył nowy etap w twórczości Kolskiego, którego kontynuacją jest nakręcona w 2002 Pornografia oparta na powieści Witolda Gombrowicza.
Kolski został odznaczony w 2011 roku Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Pornografia. Rok 2002.


"Gazeta Łódzka", rok 1913.

Od pierwszych lat XX wieku przy Piotrkowskiej 15 mieli swój magazyn i sklep z wyrobami manufaktorowymi (między innymi z zakładów Scheiblera i Grohmana) bracia Z. i A. Rappeport. 


"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.


"Rozwój", rok 1908.

"Noue Lodzer Zeitung", rok 1910.


"Lodzer informations und Hause Kelender", 1917.


Lodzer Informations und Hause Kalender, 1919.

Bardzo często reklamowali swoją firmę w łódzkiej prasie.


"Głos Kupiectwa", rok 1927.

"Głos Poranny", rok 1930.

"Głos Poranny", rok 1930.

"Głos Poranny", rok 1930.

"Głos Poranny", rok 1930.


"Głos Poranny", rok 1931.


"Głos Poranny", rok 1931.


"Głos Poranny", rok 1932.


"Głos Kupiectwa", rok 1935.

Przy Piotrkowskiej 15 mieścił się główny skład futer i kapeluszy firmy Hermana Schelee prowadzony przez Emanuela Sieradzkiego. 

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1905.


Kalendarz Informator na rok 1923.


Lodzer Informations und Hause Kelender, 1920.

Znajdowała się tu również łódzka siedziba Biura Informacyjnego dla Esparanta w Polsce.

Lodzer Informations und Hause Kelender, 1920.

Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Fot. współczesne Monika Czechowicz

"Głos Poranny", rok 1930.

źródła:
Bożena Janicka (red). Filmowcy. Polskie kino według jego twórców.
Sławomir Krajewski. Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.
Przewodnik po Łodzi filmowej.
YouTube.pl


"Rozwój", rok 1898.

poniedziałek, 29 września 2014

Dawno temu na Retkini...

... czyli obrazy wsi, która stała się miastem:


Zastanawialiście się jak wyglądała Retkinia, zanim stała się jednym z największych łódzkich osiedli pełnym wieżowców? Teraz możecie to zobaczyć na starych fotografiach.
Zdjęcia sprzed lat można podziwiać w Galerii 87 (ulica Piotrkowska 87): 


Wystawę wymyślili i zrealizowali mali mieszkańcy Retkini ze Szkoły Podstawowej nr 11 im. Marii Kownackiej przy ulicy Hufcowej 20A.
Strona szkoły



Mapa Retkini z 1946 roku z ówczesnym układem ulic.

Panorama Retkini.

Pejzaże
Ulica Balonowa

Ulica Retkińska

Ulica Zagrodniki.

Ulica Balonowa

Ulica Hufcowa


Rodzina
Z rodzinnych albumów

Rodzina Molisów - rok 1931

Niedziela - lata trzydzieste XX wieku

Wiersz Gabriela Plocka
Pamiętam na polach zboża złociste,
Oraz poranki jesienne i mgliste,
Pamiętam pola, piękne z ziemniakami,
Pola z kapustą, pola z łubinami.

Pamiętam żniwa, z kosami żniwiarzy,
I sianokosy, na łąkach kosiarzy,
Chabry pamiętam, na łąkach kąkole,
Pachnącą, świeżo zaoraną rolę.

Pamiętam także strzechy słomą kryte,
I domy rankiem dymem spowite,
Bydło dorodne z pastwisk wracające,
A zaś w zagrodach koguty piejące.

Pamiętam wiosny ze śpiewem słowika
Dziś jeszcze szczęściem dreszcz mnie przenika,
Gdy bzy, jaśminy woń swą rozlewały,
Kiedy w ogródkach maciejki pachniały.

Pamiętam sady cudownie kwitnące,
Topole i lipy przy drogach stojące,
Pamiętam też boćki, ich radość w klekocie,
I ludzi Retkini, w ich żmudnej robocie.

Pamiętam jesień, wykopki i siewy,
I wesołą młodzież, jej ludowe śpiewy,
I zimy pamiętam, kuligi sankami,
I gwiazdy świecące, błyszczące nocami.

Oraz dawny kościól z cegły murowany,
Przez naszych Dziadków z wiarą budowany,
Że Bóg otoczy swym sercem Retkinię,
Z wiarą, że nigdy Retkinia nie zginie.

Pamiętam też matkę, jej kłopoty, troski,
Jej przyjemny uśmiech, dla mnie prawie Boski.
Jej czułe spojrzenia, jej niebieskie oczy.
Mimo, że jej nie ma, zawsze przy mnie kroczy.

Wspominam też ojca, jego na mnie dąsy,
I piękne, sumiaste staropolskie wąsy,
Jego wielkie serce dla wszystkich bijące,
Zaś dla swych najbliższych szczególnie gorące.

Pamiętam wszystkich co we wsi mieszkali
I tych co społecznie od lat pracowali.
Witków i Durajów, Bombów, Plocków, Sochów,
Kołaczy, Krasińskich, Porosów i Błochów.

Pamiętam też Muchów, Lewych i Molisów,
Justów, Śmiechowiczów, Krawców i Kulisów,
Oni przecież kiedyś Retkinią władali
Kościół, Dom Ludowy oni budowali.

Pamiętam całą rolniczą Retkinię,
Jej obraz nigdy z mych oczu nie zginie,
Jest on we krwi mojej, opanował duszę,
Rolniczą Retkinię wciąż pamiętać muszę.

Dzisiaj na Retkini piękne bloki stoją,
Burzy oraz wichrów wcale się nie boją.
Niechaj w nich szczęśliwi będą wszyscy ludzie,
I czasami wspomną o rolniczym trudzie.

Senator Plocek z rodziną.


Praca
Żniwa w Retkini

Przy studni na ulicy Balonowej

Orka na obecnej al. Wyszyńskiego i ul. Retkińskiej - koniec lat pięćdziesiątych XX wieku


Kościół
Pierwsza kaplica we wsi Retkinia mieściła się w zaadaptowanej na cele religijne stodole. Kaplica została poświęcona w dniu 15 sierpnia 1908 roku

Kościół w Retkini wybudowany w 1910 roku - zdjęcie powojenne

Procesja - zdjęcie z około 1953 roku


Młodzież
Szkoła - lata dwudzieste XX wieku

Budowa Domu Ludowego, w którym mieściły się szkoła, sklep i remiza strażacka - lata trzydzieste XX wieku

Uczniowie szkoły powszechnej w Retkini

Koło Młodzieży Wiejskiej "Wici" w Retkini - lata trzydzieste XX wieku


Koło Gospodyń Wiejskich w Retkini
Członkinie Koła Gospodyń Wiejskich na wycieczce w Łodzi


Sławni Retkinianie





Franciszek Plocek, ps. „Słowik” , urodził się 31 października 1894 roku w Łodzi, i tu zmarł 23 października 1980  –polski działacz niepodległościowy, rolnik, polityk, poseł na Sejm i senator w II RP.

Okolice Retkini
Uroczyste otwarcie zajezdni tramwajowej Brus w dniu 17 grudnia 1910 roku

Dworzec Łódź-Kaliska zbudowany w 1902 roku, zburzony w 1982

Stare i nowe
Ulica Zagrodniki

Moja Retknia
wiersz Olgi Chlebnej, uczennicy klasy 4b

Retkinia ma była kiedyś małą wioską,
Końmi się jezdziło na łódzką Piotrkowską.
Teraz wystrzeliła wieżowcami w górę,
Miasto ją wessało jak huragan chmurę.

Na mojej Retkini zawsze coś się dzieje,
Zimą pada snieżek, latem słońce grzeje,
Wiosną znów przyroda do życia się budzi,
Jesienią nikomu także się nie nudzi.

Dzieciom i dorosłym zyje się spokojnie,
Kto nie jest ziomalem, to tego nie pojmie.
Mamy wokół sady, górkę i Botanik,
Nie zamienię nigdy swej Retkini na nic!


Stara Retkinia odchodzi...

Organizatorzy wystawy składają serdeczne podziękowania:
Panu Wojciechowi Sziązakowi
Panu Andrzejowi Tłoczkowi
Panu Zbigniewowi Adamusowi
Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 11 Pani Jolancie Boguta
Pani Katarzynie Kasprzyckiej
Pani Zofii Pawlak
Panu Adamowi Kruszewskiemu
Radzie Rodziców
oraz wszystkim przyjaciołom i sympatykom SP nr 11
za pomoc w przygotowaniu wystwy
Dzięki ich pomocy i życzliwości możliwe było powstanie niniejszej ekspozycji.


Zdjęcia i mapy wykorzystane w wystawie pochodzą ze zbiorów:
Pana Wojciecha Sziązaka
Pana Andrzeja Tłoczka
Pana Zbigniewa Adamasa
Pani Katarzyny Kasprzyckiej
Pani Janiny Pisalskiej z domu Plocek
Państwa Boroszyńskich
Pani Danuty Ratke
Pani Renaty Grzelak
bloga www.retrofotografie.blogspot.com
strony "Retkinia jaką pamiętasz" na portalu FaceBook
Muzeum Komunikacji w Łodzi
Klubu Miłośników Starych Tramwajów i Autobusów
portalu Wilkipedia
Łódzkiego Ośrodka Geodezji www.mapa.lodz.pl
Archiwum Map Wojskowego Instytutu Geograficznego 1919-1939 www.mapywig.org

Wystawa została zorganizowana w ramach programu "Postaw na Rodzinę" finansowanego przez Urząd Miasta Łodzi - Wydział Edukacji

Joanna Krajewska, Anna Pawlak, Adam Piekut

Wystawa otwarta do 30 września
Patronat nad wystawą objął
Pan Ryszard Bonisławski, senator RP.

"Retkinia jaką pamiętasz" na FB:
TUTAJ

Fot. Monika Czechowicz
Fot. archiwalna ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.


"Echo", rok 1929.

Baedeker łódzki dziękuje Panu Igorowi Adamsowi za zasugerowanie tego ciekawego tematu.