piątek, 28 lutego 2014

Willa Ernsta Leonhardta - ulica Pabianicka 2. Firma Ernsta Leonhardta – ulica Rzgowska 17.



Dawniej plac Niepodległości nazywał się placem Leonarda. Tak spolszczono nazwisko Ernsta Leonhardta, właściciela fabryki sukna przy ulicy Rzgowskiej 17.
Leonhardt urodził się w 1849 roku w Saksonii. Po ukończeniu gimnazjum w Dreźnie ruszył w świat w poszukiwaniu zarobku. W roku 1877 znalazł się w Łodzi – czasy te należały do ludzi przedsiębiorczych, do których bez wątpienia zaliczał się młody Saksończyk. Ziemia i siła robocza były tanie, kredyty dostępne, zaś sprzedaż wyprodukowanych towarów nie sprawiała kłopotu.
Wspólnikami Leonhardta zostali jego krajanie – Woelkert (zięć) i Girbardt (kolega z rodzinnego miasteczka). W przeciwieństwie do wielu przybyszów Ernst Leonhardt pielęgnował tradycje kraju, z którego pochodził. Był motorem powstania Niemieckiej Partii Konstytucyjno-Liberalnej. Dzięki jego aktywności wybudowano gmach gimnazjum niemieckiego (do niedawna siedziba Wydziału Filologii Uniwersytetu Łódzkiego). Cieszył się popularnością w Łodzi, był prezesem straży ogniowej, zarządu gazowni miejskiej, prezesem Związku Przemysłowców, powierzono mu intratne synekury w kilku innych instytucjach. W czasie pierwszej wojny światowej niemieckie władze okupacyjne mianowały go wiceburmistrzem miasta.

Führer Durch Łódź . Przewodnik Cezarego Rychtera, rok 1893.


Siedziba Leonhardta powstała w 1900 roku według projektu Ignacego Markiewicza i nosiła cechy neorenesansowej willi. 



Budowlę postawiono na planie prostokąta, z narożami boniowanymi i wysuniętym okapem, zwieńczonym balustradą. 


Od strony północnej znajduje się oszklony wykusz, stanowiący niegdyś mały ogród zimowy. W jednym z pokojów właściciel kazał ustawić warsztat tkacki, aby przypominał członkom rodziny o ich pochodzeniu…


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1911.



Od Placu Niepodległości prowadzi do willi aleja lip krymskich będąca reliktem pierwotnego założenia. Przechodzi ona w różany parter kwiatowy z rzeźbą „Kochankowie”.



W 1888 roku, na terenie między ulicą Leonarda (obecnie Plac Niepodległości), a ulicą Doroty, fabrykant  urządził park otaczający jego willę. Około 1905 roku zakupił dodatkowy teren położony między ul. Doroty i ul. Bednarską, na którym w otoczeniu zieleni wybudował dwie wille dla swoich wspólników, Woelkera i Girbardta.



Przed 1939 rokiem fabrykę wraz z parkiem zakupił Markus Kohn. Od 1945 roku park znajdował się pod kuratelą Zarządu Zakładów Bawełnianych. Własnością miasta stał się w 1950 roku i do 1991 nosił nazwę im. Władysława Hibnera. Współcześnie stanowi północną część parku im. Legionów Polskich. 



Początki parkowej zieleni  sięgają 1888 roku – w pierwszych latach sprowadzono z Niemiec  dwóch ogrodników, którzy nadali parkowi jego dzisiejszy wygląd. Jednak nie znajdziemy tu już dawnej istniejących sztucznych jeziorek ani kortów tenisowych…



Może szkoda, że odwiedziłam to miejsce o tej porze roku. Wiosną przed willą pięknie kwitną ogromne magnolie – trzeba tu wrócić…



Obecnym gospodarzem budynku jest Urząd stanu Cywilnego Łódź-Górna. Wnętrza pałacyku zostały gruntownie przebudowane i przystosowane do potrzeb użytkownika. Wyposażenie, w tym meble i obrazy nie zachowały się.


W 1878 roku tuż za południową granicą ówczesnej Łodzi, na Chojnach-Dąbrowie powstał duży zakład wyrobów bawełnianych Ernsta Leonhardta i jego wspólników. Wyposażony w urządzenia przędzalnicze i tkackie wytwarzał ciężkie tkaniny wełniane. W 1880 roku zatrudniał około 335, a w 1896 roku 450 robotników. Na miejscu znajdowały się także farbiarnia i wykończalnia. W 1897 roku zakład przekształcono w Spółkę Akcyjną. Pozwoliło to na dalszy rozwój produkcji i na jej rozszerzenie o lekkie tkaniny wełniane. Liczba zatrudnionych wzrosła do 950 osób, a wartość produkcji osiągnęła w 1905 roku 2,6 mln rubli.


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.

Ernst Leonhardt był właścicielem terenów położonych wzdłuż południowego krańca ulicy Piotrkowskiej. Na wolnej niezabudowanej przestrzeni powstał duży rynek (obecnie plac Niepodległości).

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1913.



Po I wojnie światowej firma przeżywała trudności wywołane okupacyjną dewastacją maszyn i grabieżą. Po odzyskaniu finansowej równowagi zatrudniała ponad 1200 osób i posiadała kapitał akcyjny o wartości 10,2 mln zł, podzielony na 6 tysięcy akcji.
Na terenie zakładu znajdowały się: przędzalnia wełny, niciarnia, czesalnia, farbiarnia i wykończalnia. W okresie kryzysu ekonomicznego zmniejszono wartość kapitału do 3,6 mln zł, a po 1937 roku rozpoczęto proces upadłościowy firmy. W latach okupacji hitlerowskiej w budynkach fabrycznych powstał zakład naprawy silników lotniczych. Po wojnie w upaństwowionej fabryce powrócono produkcję włókienniczą. Powstały wtedy Łódzkie Zakłady Przemysłu Czesankowego, później ŁZP Wełnianego i znów ŁZP Czesankowego „Arelan”. Obecnie budynki pofabryczne wykorzystywane są przez różne firmy, w części znajduje się Wyższa Szkoła Informatyki
  

Źródła:
Bohdan Olszewski. Łódź moje miasto. Przewodnik po dawnej Łodzi.
Jacek Kusiński, Ryszard Bonisławski, Maciej Janik. Księga fabryk Łodzi.


Fot. współczesne Monika Czechowicz
Fot. archiwalne:
Zbiory Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi
Jacek Kusiński, Ryszard Bonisławski, Maciej Janik. Księga fabryk Łodzi.