niedziela, 27 kwietnia 2014

Ulica Włókiennicza w Łodzi i ... dom pod numerem 11


Ulica Włókiennicza, dawna Kamienna została wytyczona około 1880 roku na pustym terenie pomiędzy ulicą Wschodnią i Widzewską (Kilińskiego). W szybkim czasie została zabudowana prostymi czynszowymi kamienicami.



Tylko pod numerem 11 widzimy piękną kamienicę z neorenesansowymi detalami. To dom architekta miejskiego Hilarego Majewskiego.


Budowniczy nadał kamienicy pałacowy charakter i przyozdobił neorenesansowymi detalami. Mimo zniszczenia dom Majewskiego ciągle stanowi silny kontrast dla pozostałej zabudowy ulicy. 



Spoglądam na mapę Łodzi z zaznaczonymi kamienicami-szczęściarami, które zostaną odnowione w ramach projektu mia100 kamienic, niestety - pięknej siedziby łódzkiego architekta miejskiego, autora wielu odrestaurowanych obiektów - na tej mapie nie ma... (zobacz TUTAJ )



Być może fakt zamieszkania przy ulicy Kamiennej sławnego architekta sprawił, że od początku istnienia ulica otrzymała solidną kamienną nawierzchnię, a od niej nazwę. Zamieniono ją w 1957 roku na Włókienniczą, nie miało to niestety wpływu na poprawę kondycji ulicy, która cieszyła się nie najlepszą sławą w Łodzi - roiło się na niej od melin...



Hilary (Hilarion) Majewski (1832-1892), architekt miasta Łodzi:
Był synem radomskiego kominiarza, w Radomiu kończył szkołę średnią. W latach 1857-1859 pełnił obowiązki pomocnika warszawskiego architekta miejskiego Ludwika Szmideckiego, pomagając przy wykonywaniu projektów, robiąc kosztorysy, sprawując nadzór nad budowami. Dzięki poparciu Szmideckiego w latach 1859-1861 studiował w Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Sankt Petersburgu, gdzie otrzymał w 1861 roku tytuł artysty XIV klasy. Studia trwały zaledwie dwa lata, miały więc zapewne charakter uzupełniający. W grudniu 1861 roku otrzymał dwuletnie stypendium rządu Królestwa Polskiego, dzięki któremu wyjechał do Włoch. Dłuższy czas przebywał we Florencji, gdzie wykonywał między innymi projekt fasady katedry Santa Maria del Fiore. Program jego stypendialnej podróży obejmował także odwiedzenie Francji, Belgii, Bawarii, Prus i ewentualnie Anglii, gdzie miał poświęcić się głównie badaniu architektury "utylitarnej": więzień, szpitali, bibliotek...
Po powrocie w roku 1868 wstąpił na służbę do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, wykonując prace w Warszawie i Piotrkowie. W marcu 1872 roku (po śmierci Jana Karola Mertschinga, architekta Łodzi w latach 1870-1872) obejmuje to stanowisko. Sprawował tą funkcję do swojej śmierci w lipcu 1892 roku.
Jego działalność na tym stanowisku przypadła na lata, gdy Łódź weszła w okres przyspieszonego rozwoju. Obowiązki architekta miejskiego obejmowały wstępne zatwierdzanie projektów, nadzór nad ich realizacją i odbiór gotowych budowli, nadzór nad stanem ulic, mostków i innych elementów infrastruktury miejskiej. W 1879 roku wysłał do petersburskiej akademii projekty fasady katedry florenckiej i tabernakulum z Or San Michele oraz wykaz swoich łódzkich prac (wraz z 36 fotografiami) z wnioskiem o nadanie mu tytułu akademika. Nominację tę otrzymał. Przesłany spis obejmował 546 budowli wykonanych "według planów i pod kierunkiem" Majewskiego - trudno więc określić, które rzeczywiście projektował. W 1891 roku do Sankt Petersburga został wysłany kolejny taki spis, obejmujący 200 pozycji, z nową dużą partią zdjęć, oraz projekty cerkwi i gimnazjum męskiego. Przesłane do Petersburga projekty i fotografie budowanych w Łodzi obiektów włączone zostały do zbiorów biblioteki Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych. Zbiory te na żądanie rodziny zmarłego architekta odesłano w 1897 roku do Łodzi - tworzą obecnie zasób tzw. Tek Majewskiego, znajdujących się w zbiorach Archiwum Państwowego w Łodzi oraz Biblioteki Uniwersyteckiej.
Zachowane w zbiorach łódzkiego archiwum urzędowe kopie projektów podpisane przez Majewskiego stały się podstawą do przypisywania mu w publikacjach z lat 60. i 70. XX wieku olbrzymiej liczby dzieł. Wśród nich znalazły się liczne kamienice, pałace i wille fabrykanckie, wielkie zespoły przemysłowe Izraela K. Poznańskiego przy ulicy Ogrodowej i Karola Scheiblera na Księżym Młynie, mniejsze obiekty przemysłowe, między innymi browary braci Gehlig i Karola Anstadta. W rzeczywistości mógł zaprojektować tylko część z nich, a w pozostałych przypadkach sygnował jedynie kopie projektów innych, często zagranicznych architektów. Powoduje to, że pełna ocena dorobku Majewskiego jest znacznie utrudniona. Nad budową większości tych obiektów sprawował jednak nadzór, mając wpływ na ich ostateczne wykończenie.
Niezależnie od oceny liczby zaprojektowanych przez niego dzieł, stwierdzić należy, że wywarł, jako architekt miejski, wielki wpływ na kształt łódzkiej architektury, w okresie, w którym miasto weszło w etap najbardziej intensywnego rozwoju, określanym jako "wielkoprzemysłowy". Był miłośnikiem dojrzałego włoskiego renesansu i w tym stylu powstała większość budowli, które można mu przypisać.
Ważniejsze prace w Łodzi (budowle, w przypadku których jego autorstwo jest pewne lub wysoce prawdopodobne):

Budynek Towarzystwa Kredytowego Miejskiego przy ulicy Średniej 21 (1878-1881), obecnie ulica Pomorska. 
Przeczytaj TUTAJ
Cerkiew prawosławna pw. św. Aleksandra Newskiego (1880-1884).
Przeczytaj TUTAJ

Gimnazjum Męskie Fundacji rodziny Scheiblerów przy ulicy Dzikiej, później Mikołajewskiej (1891), obecnie III LO przy ulicy H. Sienkiewicza.
Przeczytaj TUTAJ


Kamienica własna przy obecnej ulicy Włókienniczej 11 (1882-1884).


Rozbudowa gmachu Wyższej Szkoły Rzemieślniczej przy Nowym Rynku (1884), obecnie po przebudowie z lat międzywojennych, gmach Muzeum Etnograficznego i Archeologicznego przy placu Wolności 14.
Przeczytaj TUTAJ

Budynek parafialny przy kościele ewangelicko-augsburskim św. Jana (1885), obecnie dom zakonny ojców jezuitów przy ulicy Sienkiewicza 60.
Przeczytaj TUTAJ

Więzienie przy ulicy Długiej (1884), obecnie Muzeum Tradycji Niepodległościowych u zbiegu ulic Gdańskiej i Legionów.
Przeczytaj TUTAJ

Przeczytaj jeszcze:
KOCHANKOWIE Z ULICY KAMIENNEJ

fot. Monika Czechowicz

źródła:
Marzena Bomanowska, Ryszard Bonisławski, Joanna Podolska. Spacerownik łódzki (cz.2).
Krzysztof Stefański. Ludzie, którzy zbudowali Łódź. Leksykon architektów i budowniczych miasta.
mia100kamienic.lodz.pl