czwartek, 30 maja 2013

PIOTRKOWSKA 6 - kamienica dawnej firmy "Hielle i Dittrich".


Piotrkowska 6. W latach 1887-1888  roku właściciele "Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Żyrardowskich Hielle i Dittrich" wystawili kamienicę, w której na parterze funkcjonował skład fabryczny Zakładów Żyrardowskich.
W latach 1850-1891 (podawany w reklamach jeszcze dłużej) był to numer 249:


"Łodzianin", rok 1893.

Mieszkania w pozostałej części budynku były przeznaczone pod wynajem. 
W latach 30. XIX wieku mieścił się tu jeden z pierwszych szynków przy Piotrkowskiej, a w połowie XIX wieku jeden z pierwszych sklepów (w 1850 roku było ich 120 w Łodzi, a 24 przy Piotrkowskiej). Jakiś czas mieszkał tu (do 1900 roku) Ignacy Poznański, syn Izraela. Po śmierci ojca przeprowadził się do pałacu przy ulicy Ogrodowej. 


Jest to obiekt w stylu eklektycznym, wybudowany według projektu architekta Hilarego Majewskiego. W części parterowej funkcjonował skład sprzedażowy wyrobów firmy "Hielle i Dittrich".
Na ówczesne lata kamienica była luksusowo wyposażona. W lokalach mieszkalnych (powyżej parteru) znajdowały się toalety i łazienki z wannami. Kto chciał mógł sobie wynająć taki luksus za jedyne 550 rubli rocznie, w czasach gdy tygodniówka przeciętnego robotnika wahała się w granicach 4-5 rubli. 
W latach dwudziestych XX wieku posesja należała do Abrama Dawida Eisnera.


W 1896 roku założył prywatną Szkołę Rysunku i Malarstwa Jakub (Icek) Kacenbogen (Katzenbogen). Katcenbogen urodził się w 1857 roku w Mińsku. Po ukończeniu Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu założył w Łodzi szkołę. Początkowo mieściła się przy ulicy Spacerowej 27 (dziś al. Kościuszki), od roku 1900 przy Piotrkowskiej 82, a następnie, w 1903 roku przeniesiono ją na ulicę Piotrkowską 6, do reprezentacyjnego domu Hiellego i Dittricha. Do szkoły uczęszczali głownie Żydzi, kurs nauki był czteroletni, osobno dla kobiet i osobno dla mężczyzn. Od niezamożnych uczniów właściciel nie pobierał opłat, zabiegając o pomoc u bogatych przemysłowców i kupców żydowskich. Jego uczniami i wychowankami byli między innymi Henryk (Henoch) Barczyński, Icchak (Wincenty) Brauner i Artur Szyk.


Artur Szyk. Autoportret.

 Henryk (Henoch) Barczyński. Maski.

Icchak (Wincenty) Brauner. Pejzaż.


Ok. 1919 roku przy Piotrkowskiej 6 zamieszkał Izydor Bette, lekarz internista i pediatra.
Urodził się w 1869 roku w Kaliszu. Po uzyskaniu dyplomu lekarskiego w roku 1897, prowadził prywatną praktykę lekarską w Łodzi przy ulicy Zgierskiej 10 oraz w domu przy Starym Rynku 15. 

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1900.

Powołany do czynnej służby wojskowej, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej jako lekarz 4 batalionu sanitarnego. Przeszedł do rezerwy w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku. Po powrocie do Łodzi pracował w lecznicy przy ulicy Zgierskiej 17 i zamieszkał przy ulicy Piotrkowskiej 6. 


Dr Izydor Bette był członkiem Izby Lekarskiej w Łodzi, pracował społecznie jako członek zarządu Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Dobroczynności "Pomoc". 
W latach 30. mieszkał przy ulicy Dzielnej 7 (dzisiaj Narutowicza).

Informator m. Łodzi z kalendarzem na rok 1919.

W łódzkim getcie, mimo sędziwego wieku, do ostatniej chwili ordynował jako internista w przedwojennej lecznicy przy ulicy Zgierskiej 17, przekształconej na ambulatorium. Zmarł 6 lub 7 lipca 1942 roku. Miejsca pochówku nie udało się ustalić.

"Rozwój", rok 1906.


Kalendarz handlowo-przemysłowy m. Łodzi, rok 1910.

W pierwszych latach XX wieku swoją siedzibę miała tutaj Fabryka wyrobów powroźniczych, lin transmisyjnych i pasów parcianych J. Milińskiego. 

"Głos Polski", rok 1922.

"Express Wieczorny Ilustrowany", rok 1923.


"Głos Poranny", rok 1929.


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1913.

Pod tym adresem, w różnych latach znajdowały się m.in. administracja Fabryki Pończoch Kotonowych założonej w 1928 roku (fabryka znajdowała się przy ulicy Pojezierskiej 5), fabryka i skład czapek L. Szerma, dom konfekcyjny F. Bromberga, Skład Warszawskiej Destylarni Parowej K. Sznajdera... 


"Czas", kalendarz na rok 1905.


"Czas", kalendarz na rok 1912.


"Goniec Łódzki", rok 1904.

... magazyn obuwia M. Kapuścińskiego oraz skład meblowy Markowicza i Nasielskiego:

"Ilustrowana Republika", rok 1926. 

 "Ilustrowana Republika", rok 1926. 

Przy Piotrkowskiej 6 znajdował się skład manufaktury A. M. Szterna, firma założona w 1891 roku i zajmująca się sprzedażą towarów największych zakładów łódzkich, między innymi Karola Scheiblera i Ludwika Grohmana.


"Głos Kupiectwa", rok 1937.

W latach 30. XX wieku swoją siedzibę w kamienicy przy Piotrkowskiej 6 miał Spółdzielczy Bank Handlowo-Przemysłowy.

 "Ilustrowana Republika", rok 1937.

"Głos Poranny", rok 1931.

Nie mówiło się w Łodzi, że ktoś mieszka przy Piotrkowskiej 6, ale w domu Hiellego i Dietricha.


Kalendarz handlowo-przemysłowy m. Lodzi, rok 1909.


Kalendarz Informator, rok 1923.

Źródła:
Sławomir Krajewski. Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny.
Polska Niezwykła. http://www.polskaniezwykla.pl

"Dziennik Łódzki", rok 1945.

Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi
oraz ze stron: 
http://www.planeteplus.pl/dokument-artur-szyk-iluminator_
ARCADIA http://www.arcadja.com

Przeczytaj jeszcze:
ARTUR SZYK
Henoch (Henryk) Barczyński
Icchok i Ida Braunerowie – życie artystyczne w dawnej Łodzi...

Fot. współczesne Monika Czechowicz