czwartek, 30 maja 2013

PIOTRKOWSKA 6 - kamienica dawnej firmy "Hielle i Dittrich".



Piotrkowska 6. W latach 1887-1888  roku właściciele "Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Żyrardowskich Hielle i Dittrich" wystawili kamienicę, w której na parterze funkcjonował skład fabryczny Zakładów Żyrardowskich. 
"Dziennik Łódzki", rok 1890.


"Lodzer Zeitung", 1895.


"Rozwój", rok 1906.



Kalendarz handlowo-przemysłowy m. Łodzi, rok 1909.


Następcą Magazynu Żyrardowskiego, był powstały w tym samym miejscu Dom Konfekcyjny prowadzony przez braci Bromberg.


"Rozwój", rok 1910.


"Rozwój", rok 1912.

W latach 1850-1891 (podawany w reklamach jeszcze dłużej) był to numer 249:


"Łodzianin", rok 1893.

Mieszkania w pozostałej części budynku były przeznaczone pod wynajem. 
W latach 30. XIX wieku mieścił się tu jeden z pierwszych szynków przy Piotrkowskiej, a w połowie XIX wieku jeden z pierwszych sklepów (w 1850 roku było ich 120 w Łodzi, a 24 przy Piotrkowskiej). Jakiś czas mieszkał tu (do 1900 roku) Ignacy Poznański, syn Izraela. Po śmierci ojca przeprowadził się do pałacu przy ulicy Ogrodowej. 


Jest to obiekt w stylu eklektycznym, wybudowany według projektu architekta Hilarego Majewskiego. W części parterowej funkcjonował skład sprzedażowy wyrobów firmy "Hielle i Dittrich". 



"Tygodnik Łódzki Ilustrowany", rok 1912.

Na ówczesne lata kamienica była luksusowo wyposażona. W lokalach mieszkalnych (powyżej parteru) znajdowały się toalety i łazienki z wannami. Kto chciał mógł sobie wynająć taki luksus za jedyne 550 rubli rocznie, w czasach gdy tygodniówka przeciętnego robotnika wahała się w granicach 4-5 rubli. 
W latach dwudziestych XX wieku posesja należała do Abrama Dawida Eisnera.


W 1896 roku założył prywatną Szkołę Rysunku i Malarstwa Jakub (Icek) Kacenbogen (Katzenbogen). Katcenbogen urodził się w 1857 roku w Mińsku. Po ukończeniu Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu założył w Łodzi szkołę. Początkowo mieściła się przy ulicy Spacerowej 27 (dziś al. Kościuszki), od roku 1900 przy Piotrkowskiej 82, a następnie, w 1903 roku przeniesiono ją na ulicę Piotrkowską 6, do reprezentacyjnego domu Hiellego i Dittricha. Do szkoły uczęszczali głownie Żydzi, kurs nauki był czteroletni, osobno dla kobiet i osobno dla mężczyzn. Od niezamożnych uczniów właściciel nie pobierał opłat, zabiegając o pomoc u bogatych przemysłowców i kupców żydowskich. Jego uczniami i wychowankami byli między innymi Henryk (Henoch) Barczyński, Icchak (Wincenty) Brauner i Artur Szyk.

Artur Szyk. Autoportret.

 Henryk (Henoch) Barczyński. Maski.

Icchak (Wincenty) Brauner. Pejzaż.


Ok. 1919 roku przy Piotrkowskiej 6 zamieszkał Izydor Bette, lekarz internista i pediatra.
Urodził się w 1869 roku w Kaliszu. Po uzyskaniu dyplomu lekarskiego w roku 1897, prowadził prywatną praktykę lekarską w Łodzi przy ulicy Zgierskiej 10 oraz w domu przy Starym Rynku 15. 

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1900.

Powołany do czynnej służby wojskowej, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej jako lekarz 4 batalionu sanitarnego. Przeszedł do rezerwy w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku. Po powrocie do Łodzi pracował w lecznicy przy ulicy Zgierskiej 17 i zamieszkał przy ulicy Piotrkowskiej 6. 


Dr Izydor Bette był członkiem Izby Lekarskiej w Łodzi, pracował społecznie jako członek zarządu Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Dobroczynności "Pomoc". 
W latach 30. mieszkał przy ulicy Dzielnej 7 (dzisiaj Narutowicza).

Informator m. Łodzi z kalendarzem na rok 1919.

W łódzkim getcie, mimo sędziwego wieku, do ostatniej chwili ordynował jako internista w przedwojennej lecznicy przy ulicy Zgierskiej 17, przekształconej na ambulatorium. Zmarł 6 lub 7 lipca 1942 roku. Miejsca pochówku nie udało się ustalić.

"Rozwój", rok 1906.

W pierwszych latach XX wieku swoją siedzibę miała tutaj Fabryka wyrobów powroźniczych, lin transmisyjnych i pasów parcianych J. Milińskiego. 

"Głos Polski", rok 1922.

"Express Wieczorny Ilustrowany", rok 1923.


"Republika", rok 1924.

"Głos Poranny", rok 1929.


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1913.

Pod tym adresem, w różnych latach znajdowały się m.in. administracja Fabryki Pończoch Kotonowych założonej w 1928 roku (fabryka znajdowała się przy ulicy Pojezierskiej 5), fabryka i skład czapek L. Szerma, dom konfekcyjny F. Bromberga, Skład Warszawskiej Destylarni Parowej K. Sznajdera... 


"Czas", kalendarz na rok 1905.

"Goniec Łódzki", rok 1904.


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1904.

... magazyn obuwia M. Kapuścińskiego oraz skład meblowy Markowicza i Nasielskiego:

"Ilustrowana Republika", rok 1926. 

 "Ilustrowana Republika", rok 1926. 


"Głos Poranny", rok 1931.

Przy Piotrkowskiej 6 znajdował się skład manufaktury A. M. Szterna, firma założona w 1891 roku i zajmująca się sprzedażą towarów największych zakładów łódzkich, między innymi Karola Scheiblera i Ludwika Grohmana.


"Głos Kupiectwa", rok 1937.

W latach 30. XX wieku swoją siedzibę w kamienicy przy Piotrkowskiej 6 miał Spółdzielczy Bank Handlowo-Przemysłowy.

 "Ilustrowana Republika", rok 1937.


- a także przedsiębiorstwo przewozowe

"Głos Kupiectwa", rok 1935.


"Głos Poranny", rok 1931.


"Głos Poranny", rok 1931.

Nie mówiło się w Łodzi, że ktoś mieszka przy Piotrkowskiej 6, ale w domu Hiellego i Dietricha.

W pierwszych latach XX wieku otworzył tu swój gabinet dentysta R. Saurer...


Lodzer Informations und Hause Kelender", 1910.

Lodzer Informations und Hause Kelender", 1911.


... a Pani Dobrzyńska sklep z wyrobami jedwabnymi:

Lodzer Informations und Hause Kelender", 1910.


Mieściła się tu szkoła językowa i biuro tłumaczeń, które miało pomieszczenia również przy Piotrkowskiej 16 (lub przeniosło się pod ten numer w 1911 roku).

Lodzer Informations und Hause Kelender", 1910.

Lodzer Informations und Hause Kelender", 1911.


Kalendarz Informator, rok 1923.


"Republika", rok 1924.


"Głos Poranny", rok 1932.

Źródła:
Sławomir Krajewski. Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny.
Polska Niezwykła. http://www.polskaniezwykla.pl

"Dziennik Łódzki", rok 1945.

Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi
oraz ze stron: 
http://www.planeteplus.pl/dokument-artur-szyk-iluminator_
ARCADIA http://www.arcadja.com

"Lodzer Informations und Hause Kelender", 1910.

Przeczytaj jeszcze:
ARTUR SZYK
Henoch (Henryk) Barczyński
Icchok i Ida Braunerowie – życie artystyczne w dawnej Łodzi...

Fot. współczesne Monika Czechowicz


2 komentarze:

  1. Po Pietrynie widać, jak się i miasto zmieniało, i style jak kształtowały jej charakter - ulica Piotrkowska, idąc od Placu Wolności w stronę Pabianic - stanowi namacalną opowieść o Łodzi.
    Ale ten Peron 6 to już mocno podupadł... :/

    OdpowiedzUsuń
  2. Żyjemy w czasach gdy możemy wspominać, a zapaleńcy jak Baedeker Łódzki na to ułatwiają podając jak na talerzu np. historię od zarania budynku, który wrósł w nasz miejski pejzaż, że go nie zauważamy... a z nim są związane życia, nadzieje, uniesienia, odejść wielu pokoleń - życie i legendy, miłość i zemsta, zazdrość i upadki... Robisz dobrą robotę nasz Baedekerze (Baedekerku) - fajnie, że jesteś... dziękujemy <3

    OdpowiedzUsuń