wtorek, 28 kwietnia 2015

PIOTRKOWSKA 24 - Bielszowski i Stiller.


Ta jednopiętrowa kamienica frontowa została zbudowana w latach 70-tych XIX wieku. Drugie piętro dobudowano w roku 1881. Posesja należała w tym czasie do Majera Kestenberga.
W latach 70-tych XIX wieku mieścił się tutaj zakład fotograficzny Eliasza Sztumana.
Wcześniej działał w Łodzi zakład fotograficzny Józefa Zajączkowskiego (od 1862 roku  - Nowy Rynek 8, później Konstantynowska 5) i Dominika Zonera (od 1863 roku – Konstantynowska 3).

W drugiej połowie lat 90-tych XIX wieku nieruchomość przy Piotrkowskiej 24 przeszła w ręce Towarzystwa Akcyjnego Wełnianej Manufaktury Stiller i Bielszowski.
Arnold (Aron) Stiller i jego szwagier, Juliusz Bielszowski (Bielschowsky), założyli w 1875 roku fabrykę wełnianą, która od 1882 roku  mieściła się na ulicy Cegielnianej 78/82 (dzisiejsza Jaracza 52). 
Początkowo na 60 mechanicznych krosnach i w apreturze pracowało 91 robotników. W 1893 roku utworzono spółkę akcyjną. Na przełomie XIX i XX wieku zakład wykazywał roczne obroty na poziomie 1,5 mln rubli. Produkowano tu tkaniny wełniane zgrzebne i chustki.
Juliusz Bielszowski 
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1911.

Fabryka wyrobów wełnianych  Arnolda Stillera i Juliusza Bielszowskiego.

Wspólnicy działali w wielu towarzystwach gospodarczych i społecznych, między innymi w Towarzystwie Wzajemnego Kredytu, Łódzkim Żydowskim Towarzystwie Dobroczynności, fundacji „Domu Ubogich”, komitecie szpitala „Uzdrowisko”, Łódzkim Żydowskim Towarzystwie Niesienia Pomocy Położnicom i Niemowlętom i inn.
W okresie międzywojennym kapitał spółki wynosił 3 mln złotych i był podzielony na 1500 akcji. Przedsiębiorstwo składało się z przędzalni (960 wrzecion), tkalni (600 krosien kortowych i angielskich), draparni, farbiarni i wykończalni. Zatrudniano 460 osób.
Od 1929 roku wynajmowano część hal produkcyjnych i maszyn fabryce wyrobów włókienniczych Samuela Bermana i Chaima Lichtensztajna, która zatrudniała 200 robotników i produkowała tkaniny bawełniane i wigoniowe.
Vis a vis przedsiębiorstwa, po drugiej stronie ulicy Cegielnianej (dz. Jaracza 45, róg POW), Arnold Stiller wybudował okazałą willę. Część Arnold Stiller                 północna budynku powstała w latach 1890-91.


W okresie 1899-1901 dobudowano południowy fragment pałacyku. Willa istnieje do dzisiaj.
Przy Piotrkowskiej 24 miał swoją siedzibę Dom Bankowy M. Tykocinera.
"Czas", kalendarz na rok 1901.


"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.

W pierwszej połowie XX wieku przy Piotrkowskiej 24 mieściła się znana księgarnia Adolfa Słomnickiego.
"Gazeta Łódzka", rok 1915.


W 1890 roku uzyskał koncesję na prowadzenie drukarni, a dwa lata później na litografię przy Piotrkowskiej 24, Abram Monat. 
Pod koniec lat 80. XIX wieku posiadał już dwie prasy litograficzne, na których drukował wizytówki i inne druki bez zezwolenia władz. Po uzyskaniu koncesji i otwarciu tu litografii, wykonywał przeważnie druki akcydensowe. W 1901 roku sprzedał zakład spółce utworzonej prawdopodobnie przez swego krewnego Wolfa Monata i Beniamina Rosenberga. Przed I wojną światową drukarnia spółki Monat i Rosenberg opublikowała kilka statutów różnych instytucji i organizacji społecznych. Drukarnia często zmieniała lokalizację, i przed 1937 rokiem uległa likwidacji. 
Abram Monat zmarł 21 listopada 1940 roku w łódzkim getcie.

Dziennik Urzędowy m. Łodzi, rok 1919.

W okresie międzywojennym mieścił się tutaj kantor wymiany walut Józefa Hirszberga i... kolektura Loterii Państwowej.


Informator m. Łodzi z kalendarzem na rok 1920.

Kalendarz Informator na rok 1923.

"Ilustrowana Republika", rok 1928. 


"Głos Poranny", rok 1933.


Oczywiście znajdowały się tu różnego rodzaju składy i manufaktury wyrobów bawełnianych i wełnianych:

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.

"Czas", kalendarz na rok 1905.

Informator m. Łodzi z kalendarzem na rok 1920.

Kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1923.

W latach 20./30. przy Piotrkowskiej 24 znajdował się skład towarów manufakturowych "Bracia Bodzechowscy", zajmujący się sprzedażą wyrobów dużych łódzkich firm: K. Steinera, S. Rosenblata, J. Kindermanna i innych.

Kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1923.

"Głos Kupiectwa", rok 1927.

"Głos Kupiectwa", rok 1927.

"Głos Poranny", rok 1931.

"Głos Kupiectwa", rok 1935.

W 1931 roku przy Piotrkowskiej 24 została otwarta wypożyczalnia książek:
"Głos Poranny", rok 1931.

W okresie międzywojennym znajdował się tu znany łodzianom zakład krawiecki mistrza Kryształa, który bardzo często reklamował swoją firmę w łódzkiej prasie:

"Lodzer Informations und Hause Kelendar", 1920.

Informator m. Łodzi z kalendarzem na rok 1920.

Kalendarz Informator na rok 1922.

"Ilustrowana Republika", rok 1929.

"Głos Poranny", rok 1931.

"Głos Poranny", rok 1931.

"Głos Poranny", rok 1931.

"Ilustrowana Republika", rok 1933. 

Łodzianie leczyli tu zęby u doktora F.Dreitzen-Fina.

Informator m. Łodzi z kalendarzem na rok 1920.

W 1932 roku otwarta została tu mechaniczna wytwórnia macy.

 "Głos Poranny", rok 1932.

Przy ulicy Piotrkowskiej 24, w 1951 roku  została uruchomiona restauracja Łódzkich Zakładów Gastronomicznych przeznaczona dla studentów. Miała ogromny "przerób", wydawano codziennie ok. 2 tysięcy posiłków dla uczącej się młodzieży łódzkiej.

źródła: 
Jacek Kusiński, Ryszard Bonisławski, Maciej Janik. Księga fabryk Łodzi.
Sławomir Krajewski, Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.
www.piotrkowska.pl

"Rozwój", rok 1897.

Fot. archiwalne:
Zbiory Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi.


"Goniec Łódzki", rok 1905.

Fot. współczesne Monika Czechowicz


"Głos Poranny", rok 1933.