wtorek, 29 stycznia 2019

Sacrum Profanum

Fot. Monika Czechowicz

poniedziałek, 28 stycznia 2019

Doktor Maksymilian Kohn

Maksymilian Kohn (Kon, Cohn) urodził się w 1850 roku w Białej. W 1874 roku ukończył studia medyczne na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizację z zakresu chirurgii i ginekologii odbył u profesora Maurycego Antoniego Madurowicza w Krakowie. Około 1882 roku przybył do Łodzi, gdzie został ordynatorem oddziału chirurgiczno-ginekologicznego i objął stanowisko naczelnego lekarza w tymczasowym szpitalu dla mieszkańców wyznania mojżeszowego, który po przeniesieniu się do nowego gmachu w 1890 roku otrzymał nazwę Żydowski Szpital im. małżonków Izraela i Leony Poznańskich (dziś szpital im. Seweryna Sterlinga przy ulicy także jego imienia).



Szpital Leony i Izraela Poznańskich, u zbiegu dzisiejszej ulicy Północnej i Sterlinga (dawna ulica Targowa).

W nowym miejscu zatrudnienia Kohn utrzymał nadal dotychczasowe stanowisko, zaś członkiem zarządu szpitala pozostał do końca życia.



"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1913.

W uznaniu jego zasług jako organizatora i klinicysty nazwano diagnostyczny gabinet rentgenowski, założony w szpitalu Poznańskich na początku XX wieku, imieniem Maksymiliana Kohna. 



"Nowy Kurier Łódzki", rok 1916.

W 1884 roku, dzięki inicjatywie Kohna powstało w Łodzi bezpłatne przyszpitalne ambulatorium dla dochodzących chorych.



"Czasopismo Lekarskie", rok 1899.
Kohn był współorganizatorem Towarzystwa Doraźnej Pomocy Lekarskiej i Stacji Pogotowia Ratunkowego (w 1899 roku), członkiem jej pierwszego zarządu i do 1920 roku jej inspektorem.



Informator m. Łodzi, rok 1919.



Księga pamiątkowa 25-lecia pracy Pogotowia Ratunkowego w Łodzi, rok 1927.

Maksymilian Kohn był współzałożycielem Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Dobroczynności (1899), Towarzystwa Lekarskiego w Łodzi (1885), później jego członkiem honorowym, prezesem Kasy Wzajemnej Pomocy Lekarskiej (1900), pierwszym po odzyskaniu niepodległości prezesem Łódzkiego Towarzystwa Ginekologicznego.
W 1902 roku Kohn został członkiem komisji powołanej przez Łódzkie Żydowskie Towarzystwo Dobroczynności do opracowania projektu budowy zakładu leczniczego dla umysłowo chorych. Wchodził w skład zarządu łódzkiego Komitetu Towarzystwa Komitetu Towarzystwa Kolonizacyjnego w Petersburgu, Biura informacyjnego dla emigrantów Żydów (w 1910 roku). 



"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1913.

Informator m. Łodzi, rok 1919.

Wraz z braćmi Mikołajem i Michałem był współwłaścicielem domu przy ulicy Dzielnej 28 (dziś ulica Gabriela Narutowicza) w Łodzi.


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1913.


"Republika", rok 1924.

Zmarł 25 lutego 1924 roku w Łodzi.



"Republika", rok 1924.

"Republika", rok 1924.


Został pochowany na cmentarzu przy ulicy Brackiej.



Grób rodziny Kohnów, potrójna korona w zmodernizowanej formie - symbol doskonałości (w tle widoczny grobowiec dr. Seweryna Sterlinga).

Kohn był żonaty z Klotyldą z Lichtenfeldów (zmarła w 1882 roku), a po jej śmierci z Anną Kohn. Z pierwszego małżeństwa miał syna Stanisława (również lekarza) i córkę Zofię, żonę Zdzisława Prechnera, zaś z drugiego małżeństwa - synów Bolesława i Stefana oraz córkę Janinę.



"Rozwój", rok 1912.

Źródła:
Jan Fijałek, Janusz Indulski. Opieka zdrowotna w Łodzi.
Danuta i Lech Muszyńscy. Cmentarz Żydowski w Łodzi.
Włodzimierz Małek. Zabytkowy Cmentarz Żydowski w Łodzi.
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny. Tom I.


Fot. współczesne Monika Czechowicz
Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Przeczytaj jeszcze:
Szpital fundacji małżonków Leony i Izraela Poznańskich (żydowski). 
SZPITAL KRÓLA BAWEŁNY, czyli ... Wojewódzkie Centrum Ortopedii i Rehabilitacji Narządów Ruchu im. Dr. Z. Radlińskiego w Łodzi. 
Doktor Pinkus i historia Pogotowia Ratunkowego w Łodzi. 
Właściwy człowiek, czyli dr Seweryn Sterling
Doktor Karol Jonscher - łódzki Judym?
ŁÓDZKIE ŻYDOWSKIE STOWARZYSZENIE NIESIENIA POMOCY POŁOŻNICOM I NIEMOWLĘTOM. KLINIKA POŁOŻNICZO-GINEKOLOGICZNA PRZY UL. STERLINGA 13

niedziela, 27 stycznia 2019

(... im bardziej prószy śnieg...) Piotrkowska zimowo

Fot. Monika Czechowicz

piątek, 25 stycznia 2019

PIOTRKOWSKA 48 i... ukryty mural.


Kamienica frontowa stanęła w tym miejscu już w 1873 roku. Przynajmniej od końca lat 60. XIX wieku posesja należała do Szymona Heymanna i Józefa Landau.
W 1880 roku Heymann i Landau wykupili grunt działki. Prawdopodobnie po wykupieniu gruntu, na początku lat 80.tych XIX wieku, posesja przeszła w ręce Rudolfa Kindlera. Przedsiębiorstwo Kindlera, Towarzystwo Akcyjne Wyrobów Półbawełnianych Rudolfa Kindlera, było w posiadaniu nieruchomości jeszcze w latach 20. XX wieku.
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1901.

Rudolf Kindler (1819-1893), syn majstra piekarskiego, urodził się w Stawiszynie k. Kalisza. Praca w zakładach włókienniczych Kalisza i Zgierza pozwoliła mu na zebranie doświadczenia zawodowego. W 1848 roku przybył do Pabianic, gdzie objął stanowisko kierownika farbiarni z zakładach Beniamina Krusche.
Kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1897.

W 1859 roku Kindler rozpoczął własną produkcję, opartą o kilkadziesiąt ręcznych krosien. Firma nad rzeką Dobrzynką dynamicznie się rozwijała i już w 1879 roku zatrudniała 650 robotników. W 1888 roku przedsiębiorstwo przekształcono w spółkę akcyjną o kapitale zakładowym 1 mln rubli. Po rozbudowie zakładów na przełomie XIX i XX wieku, firma dysponowała tkalnią, czesalnią, przędzalnią wełny i bawełny, farbiarnią, wykańczalnią i warsztatami reparacyjnymi. W 1913 roku Towarzystwo Akcyjne Rudolfa Kindlera zajmowało pierwsze miejsce w przemyśle wełnianym w Królestwie Polskim.
Ważną rolę w rozwoju wełnianego potentata z Pabianic odegrali synowie Rudolfa Kindlera – Juliusz (1843-1902), Ludwik (1846-1892) i Oskar (1856-1918).
Po ciężkich latach I wojny światowej, utracie rosyjskich rynków zbytu i zadłużeniu na rynku angielskim, przedsiębiorstwo Kindlerów nie odzyskało już wcześniejszej formy. Nie bez znaczenia była śmierć, w 1918 roku, Oskara Kindlera, ważnej postaci w funkcjonowaniu rodzinnej spółki.
Informator m. Łodzi z kalendarzem na rok 1920.

Do upadku pabianickich zakładów przyłożył rękę również Naum Eitingon, którego firma przejmowała będące w kłopotach przedsiębiorstwa. Ogłoszenie upadłości firmy nastąpiło w 1925 roku.

Do 1904 roku przy Piotrkowskiej 48 wystawiał swoje obrazy na sprzedaż żydowski malarz Samuel Hirszenberg.
Dom Mendla Pinkusa w Łodzi. Tutaj mieszkał i miał pracownię Samuel Hirszenberg w latach 1901-1904.


Leopold Gotlieb. Portret Samuela Hirszenberga.
Samuel Hirszenberg (1865-1908), malarz. Był synem Dawida, tkacza, bratem Leona również malarza. Ukończył naukę w łódzkiej szkole rzemiosł, po czym studiował w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych w latach 1881-1883, pod kierunkiem Feliksa Szynalewskiego, Izydora Jabłońskiego i Władysława Łuszczkiewicza.
W 1882 roku otrzymał pierwszą nagrodę za akademicki rysunek głowy z antyku. Dzięki stypendium uzyskanemu od znanego łódzkiego lekarza Maksymiliana Cohna mógł kontynuować studia w akademii monachijskiej w latach 1883-1887, w klasie kompozycyjnej u Aleksandra Wagnera, którą ukończył z odznaczeniem.
W 1889 roku malarz wyjechał wraz z Maurycym Trębaczem na uzupełniające studia w paryskiej Académie Filippo Colarosi. Nad Sekwaną opiekował się nim malarz Aleksander Sochaczewski, a przyjaźnią darzyła Olga Boznańska.
Pierwsze prace artysty były wystawiane na wystawach Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Krakowie (1886, 1887) i w Monachium (rok 1887).
Olga Boznańska. Portret Samuela Hirszenberga
O Samuelu w baedekerze przeczytasz TUTAJ.
"Rozwój", rok 1903.
Przy Piotrkowskiej 48 mieściła się księgarnia Ludwika Fiszera (przeniesiona do posesji przy ulicy Piotrkowskiej 47).


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1911.


"Rozwój", rok 1908.

Ludwik Fischer rozpoczął samodzielną działalność księgarską dopiero w wieku 38 lat, w lokalu odkupionym od szkolnego kolegi Cezara Richtera przy Piotrkowskiej 17 i od kwietnia 1882 roku stał się jej prawnym właścicielem.


"Rozwój", rok 1905.

W 1884 roku Ludwik Fiszer przeniósł księgarnię na ulicę Zawadzką 1 (dziś ulica Próchnika), a w 1896 roku na Piotrkowską, do obszernego lokalu pod numerem 48.
"Goniec Łódzki", rok 1905.

"Rozwój", rok 1908.


Pod tym adresem księgarnia Fiszerów funkcjonowała do 1918 roku, kiedy dokonano ostatniej przeprowadzki, tym razem do własnego domu przy Piotrkowskiej 47.
Ludwik, Alicja i Kazimierz Fiszerowie.
Zdjęcie wykonane w 1902 roku w znanym łódzkim zakładzie fotograficznym Jana Tyraspolskiego.
"Rozwój", rok 1908.


"Rozwój", rok 1910.
o historii rodziny Fiszerów i księgarni przeczytasz w baedekerze TUTAJ).


Od 1912 roku działało tu Międzynarodowe Biuro Ogłoszeń, a w 1918 roku nowo powstały Polski Klub Mieszczański.
"Rozwój", rok 1912.
"Rozwój", rok 1919.

Po połączeniu się zakładów Scheiblera i Grohmana, firma otworzyła tu swój sklep sprzedaży detalicznej.


"Głos Poranny", rok 1932.

"Głos Kupiectwa", rok 1933.
Sklep z wyrobami ze swojej fabryki miała tu wcześniej firma Barcińskich (więcej TUTAJ).
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1905.


"Rozwój", rok 1922.
Przy ulicy Piotrkowskiej 48, w okresie międzywojennym, znajdował się sklep konfekcyjny, którego współwłaścicielem był Abram Czamański, prawdopodobnie syn Natana Czamańskiego, wnuk Samuela), wraz z Dawidem Sumerajem. Czamański był również współwłaścicielem firmy Adolf Landau przy ulicy 28 pułku Strzelców Kaniowskich.
Natan Czamański

"Lodzer Zeitung", rok 1868.


Kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1893.

Samuael Czamański, dziadek Abrama w 1861 roku założył fabrykę wstążek jedwabniczych przy Piotrkowskiej 96.
Samuel Czamański                Julia Czamańska
Samuel (Szmul) Czamański, urodził się w 1829 roku w Somplonie na Kujawach jako syn Aleksandra i Balbiny. 


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1912.

W Prusach Czamański nauczył się produkcji tasiemek, po czym przybył do Łodzi i w 1861 roku przy ulicy Piotrkowskiej 96 założył fabrykę wstążek jedwabniczych, półjedwabnych i tasiemek jedwabnych, przekształconą w lipcu 1903 roku w Towarzystwo Akcyjne Fabryki Wstążek S. Czamańskiego w Łodzi. Przedsiębiorstwo zatrudniało w pierwszej dekadzie XX wieku ok. 200 robotników, zaś wartość rocznej produkcji oceniano na 400 tysięcy rubli. Przy ulicy Przejazd (dzisiejsza ulica Tuwima) miał skład wyrobów jedwabnych.
Widok fabryki

Samuel Czamański był członkiem Towarzystwa Kredytowego m. Łodzi, Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Dobroczynności i członkiem honorowym Komitetu Synagogi przy ulicy Spacerowej (dzisiejsza al. Kościuszki). Czamański jest uznawany za twórcę łódzkiego przemysłu jedwabniczego.




"Lodzer Zeitung", 1910.


Samuel Czamański zmarł 24 września 1910 roku i jest pochowany na cmentarzu przy ulicy Brackiej.
Obok pochowano jego żonę Julię (Jettlę Gitlę) z Rozenthalów i syna Natana. Grobowiec rodzinny, zbudowany z piaskowca i czarnego granitu, nawiązuje do sztuki staroegipskiej.
Po śmierci Czabańskiego w miejscu fabryki przy ulicy Piotrkowskiej 96 wzniesiono okazały, zachowany do dziś gmach firmy „Simens”.
Piotrkowska 96
Abram Czamański, wnuk Samuela, w łódzkim getcie pełnił obowiązki kierownika administracyjnego Wydziału Kapeluszy i kierownika fabryki kapeluszy przy ulicy Zgierskiej 9/15. Wraz z nim w getcie mieszkała żona Roza (Frajda Rajzla) i córka Julia, która zginęła w Bergen-Belsen.

Na murze cmentarnym przy ulicy Brackiej znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona Abramowi, Rozie i Julii Czamańskim.
 Wracamy na ulicę Piotrkowską, pod numer 48.


Dziennik Urzędowy Komisariatu Ludowego m. Łodzi, rok 1919.
W latach 20. ubiegłego stulecia mieściła się tu znana firma Edwarda Telatyckiego (początkowo prowadzona wraz z G. Szulcem) specjalizująca się między innymi w sprzedaży i serwisie maszyn do pisania.
Informator m. Łodzi z kalendarzem na rok 1920.

Lodzer Informations und Hause Kalender, 1920.


Firma przez wiele lat reklamowała się w łódzkiej prasie:

"Rozwój", rok 1920.

"Rozwój", rok 1922.

"Rozwój", rok 1923.

"Republika", rok 1924.





"Republika", rok 1925.




"Republika", rok 1929.



W latach 30. firma Edwarda Telatyckiego sprzedawała również meble biurowe.


"Głos Poranny", rok 1931.



W latach 30. ubiegłego stulecia łodzianie odwiedzali chętnie, mieszczący się tutaj lokal o szumnej nazwie "Cafe Atlantic" oferujący smaczne dania, głównie jarskie oraz lody.
"Głos Poranny", rok 1931.


"Głos Poranny", rok 1932.


"Ilustrowana Republika", rok 1932.




"Głos Poranny", rok 1933.


Mieściły się tu także inne lokale gastronomiczne:
"Głos Poranny", rok 1933.

"Głos Poranny", rok 1935.


W podwórzu zaskakuje niezwykły mural.


Autorami malowidła są Rałał Kłębowski i Marcin Bariasz, zatytułowany jest "Kanony urody kobiecej na przestrzeni wieków".

Inne firmy, składy i sklepy, które mieściły się przy Piotrkowskiej 48:

"Lodzer Zeitung", 1895.
Lodzer Informations und Hause Kalencer, 1919.

Informator m. Łodzi z kalendarzem, 1920.


Informator m. Łodzi z kalendarzem, 1920.

"Rozwój", rok 1922.


Informator m. Łodzi, rok 1923.

"Republika", rok 1924.


"Głos Kupiectwa", rok 1927.

"Ilustrowana Republika", rok 1928.


 "Głos Poranny", rok 1931.




"Głos Poranny", rok 1932.




"Głos Kupiectwa", rok 1935.





"Głos Kupiectwa", rok 1935.

Księga adresowa m. Łodzi i województwa łódzkiego 1937/1939.


Źródła:
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny.
Marek Szukalak. Słownik biograficzny Żydów łódzkich i z Łodzią związanych.
Sławomir Karajewski, Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.
oraz niezastąpione strony:
piotrkowska-nr.pl
www.polskaniezwykla.pl
Przeczytaj jeszcze:

PIOTRKOWSKA 47 – od Fiszerów do „Pegaza”. 
Fot. współczesne Monika Czechowicz
Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.