środa, 5 listopada 2014

PIOTRKOWSKA 17


W 1880 roku, trzecią z kolei drukarnię żydowską w Łodzi - uruchomił tu Abram Majer.
W 1895 roku Gotfryd Berlach założył tu księgarnię.
Przy Piotrkowskiej 17 mieszkał także inny właściciel księgarni i antykwariatu i  nauczyciel - Adolf Tuwim (Tuwin).


"Dziennik Łódzki", rok 1890.

Pochodził z Góry Kalwarii, był synem Judela i Chany Fajgi z Pelfinów. Przez pewien czas był nauczycielem, a w 1890 roku otworzył księgarnię początkowo przy Piotrkowskiej 36, a od 1913 roku przy Zawadzkiej 6 (dzisiaj ulica Próchnika). Należał do Związku Księgarzy Polskich, a jego firma ok. 1920 roku została zakwalifikowana do II kategorii. Pośredniczył w sprzedaży niemieckojęzycznych książek pozostałych po likwidacji księgarni "Ullstein i Ska", a przejętych, a przejętych przez Kazimierza Pawlaka, który objął w posiadanie opuszczony lokal.


"Ilustrowana Republika", rok 1929.

Adolf Tuwim zmarł w 1929 roku w Łodzi i został pochowany na cmentarzu przy ulicy Brackiej. 

"Dziennik Łódzki", rok 1886.

Numeracja ulicy Piotrkowskiej zmieniała się. Posesja przy dzisiejszej Piotrkowskiej 17 do 1850 roku posiadała numer 202,  a w latach 1850-1891 numer 275 i znajdowała się tu drukarnia gazety "Dziennik Łódzki".
Założył tu także księgarnię Aron Jochelson.
Urodził się w Święcinach, był synem Morducha Zelmana i Rykli z Gordonów. Pod koniec XIX wieku założył księgarnię i wypożyczalnię książek przy Piotrkowskiej 26 w spółce z Zofią Frumkin. Księgarnia oprócz sprzedaży książek nowych zajmowała się handlem książkami używanymi. 


Księga adresowa miasta Łodzi i województwa łódzkiego 1937-1939.

Po kilku latach, w 1902 roku spółka uległa rozwiązaniu i Jochelson uruchomił własną księgarnię, tutaj - przy Piotrkowskiej 17, a następnie, w latach 1914-1923 w nowym lokalu przy Piotrkowskiej 26 i wreszcie przy ulicy Narutowicza 7, istniejącą do czasu likwidacji w 1937 roku. Mieszkał przy ulicy Wólczańskiej 7.


Księga adresowa miasta Łodzi i województwa łódzkiego 1937-1939.

Był żonaty z Chają Dwojrą. Aron zmarł w getcie łódzkim w 1940 roku i został pochowany na cmentarzu przy ulicy Brackiej.


"Dziennik Łódzki", rok 1884.


"Rozwój", rok 1897.

Od 1906 roku działał pod tym adresem zakład fotograficzny Szmula Ferdmana o nazwie „Bernardi" oraz zakład fotograficzny Mowszy Kaleckiego.


"Głos Poranny", rok 1933.

Pod tym numerem mieściło się także kino Biograf, które bardzo często zmieniało nazwę. Jego pierwszymi właścicielami byli bracia Kamińscy,  którzy zorganizowali tutaj „pokaz żywych fotografii” - później, między innymi Teodor Junod, ojciec Eugeniusza Bodo.


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy 1904.


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy 1908.


Kino funkcjonowało do roku 1929, i w tym czasie nosiło nazwy Teatr Iluzji Urania, Illussion (od 1908 roku), Teatrzyk Rozmaitości, Teatr Variete, Belle-vue, Polonia.
Pierwotnie kino zostało wyposażone bardzo skromnie – pomieszczenie nie posiadało podłogi, a jedynie gliniane klepisko, widzowie siedzieli na drewnianych ławkach, filmy były wyświetlane na prześcieradle, a sam budynek przypominał zwykłą wiejską szopę…

"Dziennik Łódzki", rok 1891. 


Przewodnik po Łodzi (Führer Durch Łódź), rok 1893.


Na przełomie wieku XIX/XX działał pod numerem 17 tzw. Magazyn Jarosławski (posiadający swoje składy również przy Piotrkowskiej 19), prowadzony przez Ludwika Meyerowicza i oferujący wszelkiego rodzaju tkaniny, bieliznę i inne tekstylia.


"Dziennik Łódzki", rok 1890.


"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.


"Rozwój", rok 1900.


"Rozwój", rok 1909.


"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1913.


Pod koniec XIX i na początku XX wieku mieścił się tutaj „Hotel Hamburski”, który później przyjął nazwę „Imperial”.


Kalendarz Handlowo-Przemysłowy, rok 1910.


"Gazeta Łódzka", rok 1913.

Była tu także, w latach 20. lecznica lekarzy specjalistów:


"Rozwój", rok 1920.


Na przełomie XIX i XX wieku posiadał tu swój magazyn towarów bławatnych Józef Szczeciński.

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.

Lodzer Informations und Hause Kelender, 1910.

W 1932 roku przy Piotrkowskiej 17 otwarta została cukiernia "Adlon" R. Brajsztajna, oferująca poza słodkościami - śniadania, obiady jarskie i kolacje.

"Głos Poranny", rok 1932.


Miał tu również swoją siedzibę znany, cieszący się zaufaniem wśród łodzian Bank braci Taub.

"Głos Poranny", rok 1930.

"Głos Kupiectwa", rok 1935.


Przy Piotrkowskiej 17 miała swoje biuro Fabryka Pończoch braci Mozesa i Jankiela Seiderwurmów, od 1922 roku mieszcząca się przy Pomorskiej 163 (więcej o fabryce czytaj TUTAJ), istniejąca do wybuchu II wojny światowej.

"Głos Kupiectwa", rok 1935.

Mozes (Mosze) Seidenwurm (Zajdenwurm) urodził się w 1894 roku w Łodzi, był synem Aszera Zeliga, właściciela wytwórni pończoch, założonej w 1894 roku. Pracował w przedsiębiorstwie ojca, a w roku 1912 z bratem Jankielem otworzył przy ulicy Pańskiej 58 (dzisiaj ulica Żeromskiego) niewielką fabrykę z 13 maszynami (działała pod firmą "Seidenwurm Bracia"), powiększoną po dwóch latach o kolejne 27 maszyn.



Po I wojnie światowej wspólnicy zwiększyli produkcję, uzupełniając park maszynowy, a w latach 20. przenosząc fabrykę do nowego budynku przy ulicy Pomorskiej 163.

Dawna fabryka pończoch braci Seidenwurm, ulica Pomorska 163.

Firma eksportowała wyroby do krajów bałtyckich i Rumunii (1922-1923), a potem na rynek angielski. Posiadała swoją filię w Warszawie. 
Mozes Seidenwurm był współzałożycielem, członkiem zarządu i wiceprzewodniczącym Związku Fabrykantów Pończoch w Łodzi oraz prezesem zarządu Zrzeszenia Przemysłu Pończoszniczego w Państwie Polskim. Wchodził w skład rady Gminy Wyznaniowej Żydowskiej.
Aresztowany 1 grudnia 1939 roku za działalność antyniemiecką, prawdopodobnie wkrótce został skazany na śmierć i stracony.
Trzeci z braci, Szmul Mordka, zmarł w 1931 roku w Wiedniu.


"Głos Polski", rok 1919.


źródła:
Przewodnik po Łodzi filmowej.
Sławomir Krajewski, Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny.

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1902.

"Goniec Łódzki", rok 1904.


"Głos Kupiectwa", rok 1927.

"Nowy Kurier Łódzki", rok 1916.


"Godzina Polski", rok 1918.


"Rozwój", rok 1924.


"Głos Kupiectwa", rok 1935.


Archiwalia pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Fot. Monika Czechowicz 



"Rozwój", rok 1907.



"Głos Poranny", rok 1930.

"Głos Poranny", rok 1930.


"Najer Fołksbłat", rok 1937. 

"Lodzer Zeitung", rok 1940.

7 komentarzy:

  1. Ach jak ja lubię te Pani zdjęcia! A tu miejsca, które przed laty wydeptywałem. Czy Pani wie co znaczy: " chodzić na bigiel". Cieszę się, że znów dostaję newsletter'a. Pozdrawiam.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ach jak ja lubię te pana wpisy... Dziękuję. Chodzić na bigiel? Iść na Piotrkowską! Ale po co..? Oczywiście "poszwendać się"!
      Pozdrawiam serdecznie :)

      Usuń
  2. Teraz mój ADM "Nowe Miasto" (-:

    OdpowiedzUsuń
  3. Zgubilam sie :). Myslalam, ze pod tym adresem mieszkal Bodo z rodzicami, tzn. w tej konkretnej kamienicy, a teatr znajdowal sie tam, gdzie obecnie jest 'Magda'?

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Teodor Junod był miłośnikiem teatru i... wszelkiej iluzji. Otwierał w Łodzi i kierował, jak byśmy to dzisiaj powiedzieli: kilkoma "placówkami" tego typu. Np. teatrem Variete, istniejącym w restauracji Colosseum przy Cegielnianej 16 (dzisiaj Więckowskiego 13), na rogu z Zachodnią 53 (dzisiaj Zachodnia 95). Działał tu teatr zimowy i letni i od momentu powołania teatru do życia (czyli od 1912 roku) całością kierował Teodor Junod. Tak, w miejscu gdzie obecnie stoi budynek "Magdy" swoją siedzibę miał teatr Urania (wtedy Cegielniana 34). Był to budynek drewniany, z ogródkiem, w którym latem także organizowano przedstawienia o lżejszym charakterze, typu variete, a także seanse kinematograficzne. Teatr kabaretowy Urania został zbudowany przez Junoda w roku 1907. W okresie międzywojennym mieściły się tu kina Chimera oraz Czary. natomiast Teatr Iluzji Urania przy Piotrkowskiej 17, był teatrem raczej tylko z nazwy, odbywały się tu seanse kinematografu. Pozdrawiam serdecznie, mam nadzieję, że te informacje będą pomocne :)

      Usuń
  4. W latach 30. w tej kamienicy znajdowała się również Komenda Hufca Łódź Czerwonego Harcerstwo TUR.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziękuję za informację - historia Piotrkowskiej jest cały czas uzupełniana - dzięki łodzianom :)) Pozdrawiam serdecznie.

      Usuń