wtorek, 5 marca 2013

Łódź, firma Urbanowskich przy ulicy Cmentarnej.


Firma Antoniego Urbanowskiego rozpoczęła swoją działalność w 1874 roku. Początkowo mieściła się przy ulicy Konstantynowskiej i wykonywała niewielkie roboty kamieniarskie oraz sztukatorskie. W 1878 roku Urbanowski kupił plac przy drodze prowadzącej do łódzkich cmentarzy, oznaczony obecnie jako Cmentarna 7 i Mielczarskiego 35. Tutaj uruchomił swój zakład, znacznie go rozbudowując. Z kolei w 1883 roku zainwestował w nieruchomość przy ulicy Cmentarnej 8, a w 1901 nabył parcelę  przy Cmentarnej 12, gdzie zlokalizowano główny ciężar produkcji.



W ten sposób siedziba przy Cmentarnej 7 i Mielczarskiego 35 przestała pełnić funkcje wytwórcze, a po 1902 roku na miejscu znajdujących się tutaj warsztatów, wzniesiono okazałą willę właściciela firmy i jego rodziny.




Do lipca 2012 roku mieściła się tutaj Wojewódzka Przychodnia Chorób Płuc i Alergii Układu Oddechowego. Budynek wymaga kapitalnego remontu.


Przedstawiciele burżuazji i mieszczaństwa łódzkiego, dbający o stosowne do ich pozycji miejsce ostatniego pochówku, przyczynili się do rozkwitu firmy Urbanowskiego, która stała się największą tego typu w Królestwie Polskim. Poza artystycznymi nagrobkami, zakład realizował także zamówienia typowo budowlane, takie jak elewacje, klatki schodowe, czy nawet fontanny monumentalne. prowadzone przez siebie prace wykonywał między innymi dzięki własnym materiałom, pochodzącym z kupionego w 1898 roku kamieniołomu w Wąchącku. 

Gazeta "Rozwój", rok 1908.

W 1908 roku zmarł założyciel przedsiębiorstwa, a dzieło ojca kontynuował syn Józef.



Po I wojnie światowej firma nie odzyskała już swojej pozycji. Było to następstwem ogólnego zubożenia społeczeństwa, zmniejszonego ruchu budowlanego oraz częstej niewypłacalności zamawiających. Sprzedano wówczas kamieniołom w Wąchocku. Przedsiębiorstwo składało się wtedy z dwóch odrębnych części.
Były to: A. Urbanowski właściciel Józef Urbanowski Zakład Kamieniarski i Mechaniczne Zakłady Przemysłu Kamieniarskiego A. Urbanowski. Złą sytuację ekonomiczną firmy pogłębił jeszcze kryzys lat 1929-1935. Zaciągnięte wówczas pożyczki, głównie w Towarzystwie Kredytowym Przemysłu Polskiego, nie były spłacane.
 Doprowadziło to do przejęcia przez wierzycieli i sprzedaży domu, którego w 1935 roku właścicielem stał się Skarb Państwa. 
W 1939 roku po kilku nieudanych licytacjach, zakłady przejęło Towarzystwo Kredytowe Przemysłu Polskiego. Przy Cmentarnej 12 nie zaprzestano jednak produkcji kamieniarskiej. 
Antoni Urbanowski 
W latach II wojny światowej działała tu firma o nazwie Natur-Kunstein und Zementwaren Urbanowski, zarządzana przez Bernharda Nowackiego.
 
Po 1945 roku nieruchomość przejęły Szydłowieckie Zakłady Kamienia Budowlanego, które po przekształceniach własnościowych nosiły nazwę "Skalbud".
Produkty firmy Urbanowskich mogą nadal cieszyć oko nie tylko mieszkańców Łodzi. Na starym cmentarzu przy Ogrodowej warto zwrócić uwagę na mauzolea: Heintzlów, Juliusza Kunitzera, czy też nagrobki: Ludwika Geyera, Andrzeja Rosickiego, powstańców 1863 roku i wiele innych. Także istniejące do dnia dzisiejszego świątynie i gmachy użyteczności publicznej zawdzięczają swój wygląd zakładom kamieniarskim z ulicy Cmentarnej. Są to: Archikatedra św. Stanisława Kostki, fasady Narodowego Banku Polskiego czy willi Józefa Richtera. Charakterystyczny czerwony piaskowiec z Wąchocka zdobi nadal monumentalny fronton dawnej siedziby Towarzystwa Gazowego przy ulicy Kredytowej 3 w Warszawie. Jednym ze spektakularnych osiągnięć firmy było wykonanie obudowy zbiornika wodnego i cokołu pomnika Fryderyka Chopina w warszawskich Łazienkach.


źródło: 
Maciej Janik. Księga fabryk Łodzi.


Fot. archiwalne z zasobów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi
i inn.
Fot. współczesne Monika Czechowicz