środa, 5 listopada 2014

PIOTRKOWSKA 17


W 1880 roku, trzecią z kolei drukarnię żydowską w Łodzi - uruchomił tu Abram Majer.
W 1895 roku Gotfryd Berlach założył tu księgarnię.
Przy Piotrkowskiej 17 mieszkał także inny właściciel księgarni i antykwariatu i  nauczyciel - Adolf Tuwim (Tuwin).


"Dziennik Łódzki", rok 1890.

Pochodził z Góry Kalwarii, był synem Judela i Chany Fajgi z Pelfinów. Przez pewien czas był nauczycielem, a w 1890 roku otworzył księgarnię początkowo przy Piotrkowskiej 36, a od 1913 roku przy Zawadzkiej 6 (dzisiaj ulica Próchnika). Należał do Związku Księgarzy Polskich, a jego firma ok. 1920 roku została zakwalifikowana do II kategorii. Pośredniczył w sprzedaży niemieckojęzycznych książek pozostałych po likwidacji księgarni "Ullstein i Ska", a przejętych, a przejętych przez Kazimierza Pawlaka, który objął w posiadanie opuszczony lokal.


"Ilustrowana Republika", rok 1929.

Adolf Tuwim zmarł w 1929 roku w Łodzi i został pochowany na cmentarzu przy ulicy Brackiej. 

"Dziennik Łódzki", rok 1886.

Numeracja ulicy Piotrkowskiej zmieniała się. Posesja przy dzisiejszej Piotrkowskiej 17 do 1850 roku posiadała numer 202,  a w latach 1850-1891 numer 275 i znajdowała się tu drukarnia gazety "Dziennik Łódzki".
Założył tu także księgarnię Aron Jochelson.
Urodził się w Święcinach, był synem Morducha Zelmana i Rykli z Gordonów. Pod koniec XIX wieku założył księgarnię i wypożyczalnię książek przy Piotrkowskiej 26 w spółce z Zofią Frumkin. Księgarnia oprócz sprzedaży książek nowych zajmowała się handlem książkami używanymi. 


Księga adresowa miasta Łodzi i województwa łódzkiego 1937-1939.

Po kilku latach, w 1902 roku spółka uległa rozwiązaniu i Jochelson uruchomił własną księgarnię, tutaj - przy Piotrkowskiej 17, a następnie, w latach 1914-1923 w nowym lokalu przy Piotrkowskiej 26 i wreszcie przy ulicy Narutowicza 7, istniejącą do czasu likwidacji w 1937 roku. Mieszkał przy ulicy Wólczańskiej 7.


Księga adresowa miasta Łodzi i województwa łódzkiego 1937-1939.

Był żonaty z Chają Dwojrą. Aron zmarł w getcie łódzkim w 1940 roku i został pochowany na cmentarzu przy ulicy Brackiej.


"Dziennik Łódzki", rok 1884.


"Rozwój", rok 1897.

Od 1906 do 1914 roku działał pod tym adresem zakład fotograficzny Szmula Ferdmana o nazwie „Bernardi" oraz zakład fotograficzny Mowszy Kaleckiego.
Pod tym numerem mieściło się także kino Biograf, które bardzo często zmieniało nazwę. Jego pierwszymi właścicielami byli bracia Kamińscy,  którzy zorganizowali tutaj „pokaz żywych fotografii” - później, między innymi Teodor Junod, ojciec Eugeniusza Bodo.


"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy 1904.


Kino funkcjonowało do roku 1929, i w tym czasie nosiło nazwy Teatr Iluzji Urania, Illussion (od 1908 roku), Teatrzyk Rozmaitości, Teatr Variete, Belle-vue, Polonia.
Pierwotnie kino zostało wyposażone bardzo skromnie – pomieszczenie nie posiadało podłogi, a jedynie gliniane klepisko, widzowie siedzieli na drewnianych ławkach, filmy były wyświetlane na prześcieradle, a sam budynek przypominał zwykłą wiejską szopę…

"Dziennik Łódzki", rok 1891. 


Przewodnik po Łodzi (Führer Durch Łódź), rok 1893.


Na przełomie wieku XIX/XX działał pod numerem 17 tzw. Magazyn Jarosławski (posiadający swoje składy również przy Piotrkowskiej 19), prowadzony przez Ludwika Meyerowicza i oferujący wszelkiego rodzaju tkaniny, bieliznę i inne tekstylia.


"Dziennik Łódzki", rok 1890.


"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.

"Rozwój", rok 1900.


"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1913.


Pod koniec XIX i na początku XX wieku mieścił się tutaj „Hotel Hamburski”, który później przyjął nazwę „Imperial”.


Kalendarz Handlowo-Przemysłowy, rok 1910.

Była tu także, w latach 20. lecznica lekarzy specjalistów:


"Rozwój", rok 1920.


Na przełomie XIX i XX wieku posiadał tu swój magazyn towarów bławatnych Józef Szczeciński.

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.

Lodzer Informations und Hause Kelender, 1910.

W 1932 roku przy Piotrkowskiej 17 otwarta została cukiernia "Adlon" R. Brajsztajna, oferująca poza słodkościami - śniadania, obiady jarskie i kolacje.

"Głos Poranny", rok 1932.


Miał tu również swoją siedzibę znany, cieszący się zaufaniem wśród łodzian Bank braci Taub.

"Głos Poranny", rok 1930.

"Głos Kupiectwa", rok 1935.


Przy Piotrkowskiej 17 miała swoje biuro Fabryka Pończoch braci Mozesa i Jankiela Seiderwurmów, od 1922 roku mieszcząca się przy Pomorskiej 163 (więcej o fabryce czytaj TUTAJ), istniejąca do wybuchu II wojny światowej.

"Głos Kupiectwa", rok 1935.


źródła:
Przewodnik po Łodzi filmowej.
Sławomir Krajewski, Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1902.

"Goniec Łódzki", rok 1904.


"Głos Kupiectwa", rok 1927.

"Nowy Kurier Łódzki", rok 1916.


"Rozwój", rok 1924.


"Głos Kupiectwa", rok 1935.


Archiwalia pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Fot. Monika Czechowicz

"Głos Poranny", rok 1930.

"Głos Poranny", rok 1930.


"Najer Fołksbłat", rok 1937.