wtorek, 27 maja 2014

Ulica Inżynierska, dawna rzeźnia miejska w Łodzi.


 Budynek Dyrekcji Rzeźni Miejskiej, Łódź ulica Inżynierska 1/3.



W latach 80. XIX wieku istniejące na terenie Łodzi dwie niewielkie rzeźnie już nie wystarczały na potrzeby błyskawicznie rozwijającego się miasta. Czyniono starania dotyczące rozbudowy jednej z nich, ale widocznie nie przyniosło to spodziewanego rezultatu, gdyż od 1893 roku Rząd Gubernialny w Piotrkowie i Magistrat miasta rozpoczęły przygotowywać projekt budowy nowej rzeźni i warunki koncesji na jej prowadzenie. Projekt został zatwierdzony i w 1898  roku ogłoszono publiczny przetarg na jego realizację. Wygrał go Ksawery Jelski. 


Ostateczna decyzja o zatwierdzeniu warunków budowy i eksploatacji nowej placówki zapadła na najwyższym szczeblu. Była to osobista decyzja cara z 4 lutego 1899 roku. W efekcie tych działań koncesjonariusz - Ksawery Jelski - zawarł z Magistratem miasta umowę na 40 lat, na budowę i prowadzenie rzeźni. Była to umowa wyjątkowo korzystna dla Jelskiego i jego następców. Przewidywała mianowicie formalny monopol posiadacza koncesji na zbyt mięsa i jego przetworów na rynku łódzkim. W 1900 roku Jelski przekazał swoje prawa koncesyjne Towarzystwu Akcyjnemu Rzeźni Miejskich w Rosji, obejmując równocześnie funkcję w zarządzie Towarzystwa.


Budowa rzeźni została rozpoczęta według projektu piotrkowskiego architekta gubernialnego Feliksa Nowickiego w połowie 1899 roku, a ukończono ją pod koniec następnego roku. Została zlokalizowana na południowo-zachodnim skraju lasu miejskiego, na przedłużeniu ulicy Radwańskiej. Był to nowoczesny kompleks budynków, zbudowany i wyposażony zgodnie z aktualnymi wymogami budowlano-sanitarnymi i pod względem wyposażenia, uważany za największą i najlepiej wyposażoną rzeźnię na terenie Królestwa Polskiego. Do budynków przylegał ogród i wzorowana na architekturze uzdrowiskowej restauracja. Rzeźnia posiadała własną giełdę mięsną. Wyposażona była w najnowocześniejsze ówczesne urządzenia do uboju.

Gazeta "Rozwój", rok 1903.


Teren rzeźni miejskiej, w głębi gmach dyrekcji oraz wyjście na ulicę Radwańską.


Gazeta "Rozwój", rok 1908.


"Gazeta Łódzka", rok 1913.

Wokół budynków rzeźni znajdowały się place spędowe, na które dostarczano bydło i nierogaciznę, następnie podlegające  ubojowi, rozbiorowi i przetwórstwu pozyskanego mięsa. Mięso podlegało szczegółowej kontroli weterynaryjnej. Rzeźnia posiadała własną elektrownię, zaś powstające w procesie produkcji odpadki podlegały na miejscu utylizacji.


W 1903 roku na terenie rzeźni zorganizowano wielką Wystawę Higieniczno-Spożywczą, powstałą z inicjatywy Łódzkiego Towarzystwa Lekarskiego, przedstawiającą osiągnięcia przedsiębiorstw tej branży z całego Królestwa Polskiego.
Do 1914 roku eksploatowało ją Towarzystwo Akcyjne Rzeźni Miejskich w Rosji, po 1918 rzeźnia przeszła pod zarząd prywatny.

Gazeta Łódzka, rok 1914.


Godzina Polski, rok 1917.


Dziennik Urzędowy m. Łodzi rok 1919.



Ilustrowana Republika, rok 1933.

Księga Adresowa Miasta Łodzi i Województwa Łódzkiego, rok 1937.

Po II wojnie światowej rzeźnia, tak jak większość zakładów, została znacjonalizowana i działała jako państwowe Zakłady Mięsne w Łodzi. Jej koniec nastąpił w końcówce lat 90. Obecnie na terenach dawnej rzeźni znajduje się hipermarket.


Z dawnej rzeźni przetrwało kilka budynków. Na uwagę zasługuje gmach byłej Dyrekcji Rzeźni Miejskiej - wzniesiony w latach 1896-1902 (lata budowy całego zakładu). Budynek znajduje się przy ulicy Inżynierskiej 1/3, tuż obok parku im. J. Poniatowskiego. Obecnie w budynku mieści się siedziba Multibanku. 



"Głos Kupiectwa", rok 1935.

Poniżej dawna portiernia Rzeźni Miejskiej w Łodzi. Ulica Inżynierska 9 (w tle blaszaki Reala, który zajmuje grunty dawnej rzeźni):


Obecnie budynek, po adaptacji, pełni rolę budynku mieszkalnego. Historia tego miejsca (i piękne zdjęcia) na fotoblogu:

Dawny budynek administracyjno-biurowy Rzeźni Miejskiej. Obecnie, po adaptacji, również pełni rolę obiektu biurowego. Usytuowany jest na wprost wylotu ulicy Rembielińskiego:


źródło:
Joanna Podolska, Ryszard Bonisławski. Spacerownik łódzki.

Fot. Monika Czechowicz
Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi
i inn.