sobota, 2 lutego 2019

Józef Ab - w walce z analfabetyzmem w Łodzi.


Józef Lajb Ab (1863-1941) był właścicielem i dyrektorem szkoły i działaczem oświatowym. Urodził się w Łodzi, był synem Leona (Lewina) i Szpryncy z Codików. Pracę w szkolnictwie podjął w roku 1885 na podstawie absolutorium szkoły wyższej. W latach 1897-1910 był prezesem Towarzystwa Nauczycieli i Nauczycielek Żydów oraz członkiem Komitetu Walki z Analfabetyzmem. W 1910 roku założył przy ulicy Spacerowej 29 (dzisiaj al. Kościuszki) 7-klasową Żeńską Szkołę Handlową, przenosząc ją następnie, w 1913 roku na ulicę Zieloną 8.

"Godzina Polski", rok 1916.

"Ilustrowana Republika", rok 1927.

W 1918 roku szkoła została przekształcona na Gimnazjum Żeńskie o profilu humanistycznym i znalazła swoją siedzibę przy ulicy Zielonej 10. Pierwsze matury przeprowadzono w 1920 roku. 


Budynek szkoły przy ulicy Zielonej.



"Głos Poranny", rok 1930. 


"Republika", rok 1924.

"Republika", rok 1924.
 

W roku szkolnym 1925/26 szkoła została przejęta przez grono nauczycieli występujące formalnie jako „Zrzeszenie Pedagogów. Spółka z o.o.”. 


"Głos Poranny", rok 1933.

W 1931 roku Ab wprawdzie przestał pełnić funkcję dyrektora szkoły, pozostał jednak jej właścicielem, zaś szkoła otrzymała imię Józefa Aba. 


"Głos Poranny", rok 1933.


Szkoła nie posiadała praw gimnazjum państwowego, dopiero w roku szkolnym 1938/39 gimnazjum uzyskało takie prawa, natomiast liceum nadal ich nie posiadało. Po przejściu Aba w stan spoczynku dyrektorem szkoły został Ludwik Krajeński, a w latach 1933-1939 Stella Estera Reinowa. Nauczanie odbywało się w języku polskim, lekcje języka hebrajskiego traktowano jako nadobowiązkowe.


W latach 30. ubiegłego wieku Ab mieszkał wraz z córką przy ulicy Piotrkowskiej 118.


W latach okupacji niemieckiej Józef Ab mieszkał w getcie łódzkim, przy ulicy Dworskiej 14 (dzisiaj WiN).

"Głos Poranny", rok 1934.

Ab był żonaty z Bertą (Bajlą Gitlą), lekarzem dentystą, z którą miał córkę Nadieżdę – nauczycielkę i plastyczkę oraz syna Michała – studenta matematyki, który jako sanitariusz zmarł w szpitalu pod Tarnopolem i został pochowany w Buczaczu. Losy jego siostry Nadieżdy są nieznane.

"Godzina Polski", rok 1918.

Józef Ab zmarł w getcie łódzkim 7 lutego 1941 roku i spoczywa na cmentarzu przy ulicy Brackiej. 
(Zdjęcie wykonane w 2008 roku, nadesłane przez Panią Irenę Francuz-Malczewską. Bardzo dziękuję za udostępnienie).

Pozostałe zdjęcia współczesne Monika Czechowicz

Źródła:
K. Baranowski. Żydowskie szkoły ogólnokształcące w Łodzi w latach 1918-1939.
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik Biograficzny.

Gdańska

Fot. Monika Czechowicz