poniedziałek, 22 maja 2017

PIOTRKOWSKA 33


Kamienica znajdująca się przy ulicy Piotrkowskiej 33 (w latach 1850-1891 nr 269) powstała w roku 1872 na działce, która pierwotnie była własnością Józefa Ludwiga.


W 1856 roku na tyłach posesji, powstał drewniany wiatrak, zbudowany przez młynarza, Andrzeja Jezierskiego, który od roku 1842 był także właścicielem posesji przy Piotrkowskiej 95 (również z wiatrakiem). Na przełomie lat 60-tych i 70-tych XIX wieku młynarz Jezierski był właścicielem jeszcze działki przy ulicy Piotrkowskiej 20.

"Dziennik Łódzki", rok 1884.

Numeracja ulicy Piotrkowskiej zmieniała się. Posesja przy dzisiejszej Piotrkowskiej 33 do 1850 roku posiadała numer 192,  a w latach 1850-1891 numer 269.


W latach 70. XIX stulecia działka stała się własnością Icka Joskowicza, kupca, właściciela składu towarów manufakturowych, który w latach 1872-1875 wybudował tu dwupiętrową kamienicę.
Projekt budowlany jest dziełem Hilarego Majewskiego. W pierwszym etapie wybudowano budynek dwupiętrowy. Joskowicz planował dobudowanie jeszcze jednego piętra, ale projekt, który powstał w 1910 roku nie doczekał się realizacji.


Kalendarz handlowo-przemysłowy m. Łodzi, rok 1911.


Podwyższenie budynku nastąpiło dopiero około 1936 roku. Właścicielem kamienicy był wtedy J. Blub. Forma elewacji nawiązuje do modernizmu, modnego w latach 30. ubiegłego stulecia stylu architektonicznego, kładącego nacisk na funkcjonalizm realizowanych budynków.
W 1885 działała pod tym adresem Fabryka Wyrobów Wełnianych produkująca swetry szewiotowe, założona przez Mosze Joskowicza.

Kalendarz Informator, rok 1923.

W podwórzu kamienicy znajdowała się również, wzniesiona w roku 1878 przez Icka Joskowicza, właściciela nieruchomości, trzypiętrowa fabryka (którą użytkował Fryderyk Eisenbraun). Przędzalnia odpadków bawełnianych, tkalnia pruneli i wyrobów bawełnianych Eisenbrauna, zatrudniała na początku lat 90-tych XIX wieku 185 robotników.
Od ok. 1880 roku miał przy Piotrkowskiej 33 swój gabinet i prywatną praktykę lekarską internista i pediatra Władysław (Wołek) Pinkus (1850-1929).
Urodził się w Płońsku, był synem Abrama Moszka i Balbiny (Bajli). Do szkół uczęszczał w Częstochowie i Warszawie. Po ukończeniu studiów medycznych na Uniwersytecie Warszawskim (1874) podjął praktykę zawodową w Płońsku, od 1879 roku w Mławie, a następnie w Łodzi jako lekarz chorób dziecięcych i wewnętrznych. Władysław Pinkus był członkiem założycielem Łódzkiego Towarzystwa Lekarskiego (1886), Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Dobroczynności (1889), inicjatorem taniego ambulatorium dla niezamożnej ludności miasta, otwartego w 1891 roku na rogu ulic Wschodniej i Cegielnianej, organizatorem Pogotowia Ratunkowego w Łodzi, otwartego w 1899 roku z inicjatywy Towarzystwa Doraźnej Pomocy Lekarskiej i jego wieloletnim kierownikiem (1901-1928). Był członkiem powołanej przez zarząd Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Dobroczynności do opracowania projektu budowy szpitala dla umysłowo chorych oraz współzałożycielem Sekcji Antyalkoholowej przy łódzkim oddziale Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego (1906). Wraz ze Stanisławem Skalskim kierował Kołem Lekarzy Fabrycznych (1908). Napisał, między innymi "Pojęcia zasadnicze o zdrowiu i chorobie" ("Korespondent Płocki" 1883). 


Czasopismo lekarskie, rok 1899.

W 1928 roku przeszedł na emeryturę. Magistrat m. Łodzi postanowił przyznać mu w drodze wyjątku dożywotnią rentę w wysokości dotychczasowego wynagrodzenia. Zmarł 29 września 1929 roku w Łodzi, spoczywa na cmentarzu przy ulicy Brackiej.


Czasopismo lekarskie, rok 1899.


Pod numerem 33 znajdowały się także synagogi:
Dydiego Bergera – prywatny dom modlitwy. Została zbudowana w 1891 roku. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali synagogę.

Synagoga Arona Kona - prywatny dom modlitwy wcześniej znajdujący się przy ulicy Piotrkowskiej 31.
W 1882 roku otworzył tutaj aptekę Józef Gebel. Była to wówczas piąta apteka w Łodzi. Już po dwóch latach Gebel sprzedał lokal Fryderykowi Müllerowi. W tym czasie w kamienicy Fryderyka Müllera, na Piotrkowskiej 46, działała apteka Maurycego Spokornego. Na początku lat 90. XIX wieku Fryderyk Müller przeniósł aptekę do własnego domu, a Spokorny otworzył aptekę przy Piotrkowskiej 25:

Kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1893.

Przy ulicy Piotrkowskiej 33 mieszkał Izrael Abraham Czerchowski, poeta i prozaik.
Urodził się w 1899 roku w Łodzi. Był synem Chaima, drobnego kupca, i Hudesy. Pracował w fabryce wyrobów włókienniczych. Od wczesnej młodości działał w partii Poalej Syjon-Lewica oraz w związku zawodowym Tamburier Farajn.
Od 1919 roku publikował krótkie opowiadania, szkice i reportaże z łódzkiej dzielnicy żydowskiej w "Najer Fołksblat" i "Arbajter Cajtung". 

"Najer Fołksblat", rok 1926.

Później utwory Czerchowskiego drukowano w czasopismach "Sfeld", "Szwein" i "Jungt Fon" wydawanych przez lewicujących literatów żydowskich z Łodzi. Utwory podpisywał często pseudonimem "Jaga". W 1930 roku wydał w Łodzi tom opowiadań "Dercejlungen". Był jednym z założycieli kółka dramatycznego przy Żydowskim Towarzystwie Muzycznym i Literackim "Hazomir". Sam zresztą występował na jego scenie zyskując sobie sławę znakomitego odtwórcy ról w sztukach Szaloma Alejchema.
W czasie II wojny światowej został zamknięty w łódzkim getcie. Mieszkał wraz z rodzicami przy Starym Rynku 14. Zmarł na początku 1944 roku i został pochowany w nieustalonym miejscu.


W początkach XX wieku w kamienicy przy Piotrkowskiej 33 mieściło się 8 sklepów od frontu i 15 w oficynach, między innymi chętnie odwiedzana przez łodzianki, elegancka perfumeria Richarda Wildta.

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1905.


"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1905.

Poza sklepami mieściły się tu składy, małe przędzalnie i wytwórnie wyrobów włókienniczych. Znajdował się tu także hotel i restauracja "Sorkina".

Kalendarz Informator na rok 1923.

Kalendarz Informator na rok 1923.

Kalendarz Informator na rok 1923.

"Ilustrowana Republika", rok 1927. 

Kalendarz Informator na rok 1923.

Od 1894 roku, przez ponad 40 lat miał tu magazyn i sklep z wyrobami optycznymi i elektrotechnicznymi Szymon Urbach.

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1900.

"Czas", kalendarz informacyjny na rok 1905.


Długowieczność swojej firmy Szymon Urbach z dumą podkreśla reklamą w "Głosie Porannym" z 1930 roku:


"Głos Poranny", rok 1931.

"Głos Poranny", rok 1931.

"Głos Poranny", rok 1932.

"Głos Poranny", rok 1933.

"Głos Poranny", rok 1936.


Dzisiaj kamienica nie prezentuje się najlepiej - czeka na odświeżenie elewacji.


Kalendarz Informator na rok 1923.


Kalendarz Informator na rok 1923.


Kalendarz Informator na rok 1923.


Kalendarz Informator na rok 1923.


Kalendarz Informator na rok 1923.



 "Głos Kupiectwa", rok 1926.


 "Głos Kupiectwa", rok 1927.


 "Głos Kupiectwa", rok 1927.


 "Głos Kupiectwa", rok 1935.

źródła:
Jacek Walicki. Synagogi i domy modlitwy w Łodzi.
Sławomir Krajewski, Jacek Kusiński. Piotrkowska. Spacer pierwszy.
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny. Tom I.

"Dziennik Łódzki", rok 1931.

Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Fot. współczesne Monika Czechowicz



Przeczytaj jeszcze:

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz