baedeker łódzki

czwartek, 4 czerwca 2026

CZERNIEW. Z wizytą u Boskich.

W XIV wieku Czerniew wraz z pobliskimi wsiami był własnością kościoła. Następnie przejęła go rodzina Czerniewskich herbu Junosza, a po nich Kiernoscy. Na przełomie XVIII i XIX wieku Czerniew wchodził w skład majątku w Kiernozi i stał się własnością rodziny Łączyńskich herbu Nałęcz.

Pałacyk i park w Kiernozi.

Życie Łączyńskich toczyło się w pałacu w Kiernozi, jednak posiadali także pałacyk w Czerniewie. To tutaj nauki pobierała najsłynniejsza z Łączyńskich - Maria Walewska, polska miłość Napoleona Bonaparte. Jej guwernerem miał być Mikołaj Chopin, ojciec Fryderyka.

Portret Marii Walewskiej (François-Pascal-Simon Gérard, około 1810).
Maria Walewska, z domu Łączyńska, później hrabina d'Ornano (1786-1817)
- polska szlachcianka, metresa cesarza Napoleona Bonaparte.

Urodziła się w Kiernozi. Jej serce znajduje się w grobowcu rodzinnym Ornano, obok prochów jej zmarłego w 1863 roku małżonka, na cmentarzu Pere Lachaise w Paryżu, natomiast ciało przewieziono w 1818 roku do Kiernozi, gdzie pochowano je w tutejszym kościele parafialnym pw. św. Małgorzaty.

(źródło fotografii: François-Pascal-Simon_Gérard_-_Portrait_of_Maria_Walewska_National_Museum_in_Warsaw.)

Pałacyk w Czerniewie.

W 1851 roku Czerniew należał do Józefa Radwana, a od 1900 roku do Natalii Lasockiej herbu Korybut. Do 1921 roku właścicielem majątku była Helena hr. Ostrowska, która sprzedała go Zdzisławowi Boskiemu herbu Jasieńczyk i jego żonie Helenie. Boski szybko okazał się bardzo dobrym gospodarzem, zyskał też poważanie wśród władz i sąsiadów.

"Łowiczanin",

tygodnik społeczno-ekonomiczny i polityczny poświęcony sprawom Łowicza i okolicy, rok 1931.

Majątek "brał udział" w kampanii wrześniowej. 16 września 1939 roku ulokowano tu główną kwaterę sztabu dowódcy Armii "Pomorze", gen. Bortnowskiego. Rozegrała się tu też bitwa z niemieckim I pułkiem czołgów z 1. Dywizji Pancernej.

Po wybuchu wojny Boscy zaangażowali się w pomoc żywnościową ludziom, którzy ucierpieli w wyniku działań wojennych. Jesienią 1944 roku do majątku zaczęli przybywać uciekinierzy z Warszawy, którzy w trakcie powstania stracili cały dobytek.

W lutym 1945 roku Boskich zmuszono do opuszczenia majątku, w którym ulokowano PGR. Późniejsze UNIPARK Sp. z. o.o Gospodarstwo Rolne Skarbu Państwa Czerniew 21.

Zabudowania gospodarcze majątku w Czerniewie. Dzisiaj opuszczone.

"Głos Robotniczy", rok 1952.

W latach 90. XX wieku we dworze mieściły się mieszkania dla pracowników PGR-u.

Obecnie stoi pusty i niszczeje.

Neorenesansowy dwór w Czerniewie został wybudowany przez Zdzisława Boskiego w latach 1925-1927. Jest to budynek murowany z cegły i otynkowany, na planie prostokąta, piętrowy, podpiwniczony, z poddaszem.

Pokrywa go wysoki, czterospadowy blaszany dach.

Bryłę budynku urozmaicają dwa skrajnie umieszczone ryzality pokryte dwuspadowymi dachami.

Na elewacji frontowej znajduje się czterofilarowy portyk, który dźwiga taras na wysokości piętra.

Na elewacji ogrodowej jest otwarty taras postawiony na arkadach ze schodami. Dwór otaczają pozostałości parku krajobrazowego.

Źródło:

Jakub Jagiełło, Ewa Perlińska-Kobierzyńska, Aleksandra Szafrańska-Dolewska, Tomasz Szwagrzak. Zapomniane miejsca. Łódzkie. Przewodnik.

Fot. archiwalne pochodzą ze strony:

François-Pascal-Simon_Gérard_-_Portrait_of_Maria_Walewska_National_Museum_in_Warsaw.

oraz zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Fot. współczesne Monika Czechowicz/ fot. z drona Sławek Maciaszczyk

poniedziałek, 1 czerwca 2026

DZIEŃ DZIECKA: praca nieletnich w łódzkich fabrykach.

"Dziennik Łódzki", rok 1887.

W XIX wieku praca dzieci i młodzieży była powszechnym elementem industrializacji w Królestwie Polskim, w tym w szczególnie szybko rozwijającej się Łodzi. Rozwój fabryk włókienniczych, bieda oraz brak obowiązku szkolnego sprawiały, że tysiące nieletnich trafiało do pracy.

"Dziennik Łódzki", rok 1888.

Pracowały dzieci z ubogich rodzin robotniczych, powodem tego były niskie płace dorosłych i potrzeba dodatkowego zarobku. Sprzyjały temu brak rozwiniętej opieki społecznej i szybki rozwój przemysłu tekstylnego.

Fot. AI/baedeker łódzki

W rodzinach często pracowali wszyscy: ojciec, matka i dzieci. Zarobki dziecka mogły decydować o przetrwaniu rodziny. Do fabryk trafiały nawet dzieci w wieku 8-10 lat. Pracowały przy maszynach przędzalniczych, przy czyszczeniu urządzeń, przy transporcie materiałów, jako pomocnicy tkaczy.

"Dziennik Łódzki", rok 1889.

Pracę dzieci ceniono - była tańsza od pracy dorosłych. Dzieci miały małe dłonie, przydatne przy obsłudze niektórych maszyn i łatwiej poddawały się dyscyplinie pracy fabrycznej.

"Dziennik Łódzki", rok 1890.

Warunki w jakich pracowały dzieci były bardzo ciężkie: dzień pracy trwał często 10-14 godzin, hale były gorące, wilgotne i pełne pyłu. Często dochodziło do wypadków. Dzieci cierpiały na deformacje kręgosłupa, choroby płuc i wycieńczenie. Wiele dzieci pracowało na nocnych zmianach.

"Dziennik Łódzki", rok 1889.

W Imperium Rosyjskim, do którego należało Królestwo Polskie długo brakowało przepisów i skutecznych regulacji prawnych dotyczących pracy nieletnich.

"Dziennik Łódzki", rok 1884.

"Dziennik Łódzki", rok 1887.

Dopiero pod koniec XIX wieku zaczęto ograniczać pracę dzieci; wprowadzano minimalny wiek pracujących nieletnich, ograniczano liczbę godzin pracy, częściowo ograniczano pracę nocną.

"Dziennik Łódzki", rok 1884.

"Dziennik Łódzki", rok 1887.

Przepisy jednak często omijano lub słabo kontrolowano.

"Dziennik Łódzki", rok 1887.

"Dziennik Łódzki", rok 1889.

"Dziennik Łódzki", rok 1890.

Z czasem nacisk lekarzy, społeczników i ruchów robotniczych doprowadził do poprawy prawa pracy małoletnich robotników oraz rozwoju szkolnictwa obowiązkowego.