środa, 14 października 2026

PIOTRKOWSKA 125. Dawna kamienica Edwarda Heimana-Jareckiego.


Na mocy Protokołu Deklaracyjnego, spisanego we wrześniu 1833 roku, plac nr 155 przy ulicy Piotrkowskiej (dzisiaj Piotrkowska 125) objął tkacz przybyły z Saksonii, Jan Gottlieb Beier.
Nowy właściciel zobowiązał się do: utrzymywania w ciągłym ruchu fabryki płucienno bawełnianej, składającej się z 3 warsztatów, przy której 2 czeladzi użytych będzie, oraz do wystawienia domu frontowego drewnianego dachówką krytego.
Stosownie do aktu sporządzonego w łódzkim Magistracie, w styczniu 1862 roku, Gottlieb Beier sprzedał nieruchomość swojemu synowi, Janowi Ernestowi Beierowi.
Na froncie Piotrkowskiej stał w tym czasie drewniany dom mieszkalny.
W 1854 roku Jan Ernest Beier poślubił Alwinę Justynę z domu Arndt, siostrę jednego z pierwszych łódzkich księgarzy, Juliusza Arndta.
Przeczytaj w baedekerze:

W połowie lat 70. XIX stulecia Beier wykupił grunt działki.
Posesja pozostawała własnością sukcesorów Jana Ernesta Beiera jeszcze w końcu lat 80. XIX wieku.


Dwupiętrowa kamienica frontowa została wystawiona ok. 1893 roku dla kolejnego właściciela, Edwarda Heimana. 

"Führer durch Lodz", 1898.

Projekt architektoniczny został sygnowany przez Hilarego Majewskiego.
Przeczytaj w baedekerze:


Edward Heiman-Jarecki był właścicielem kamienicy wraz z żoną Heleną. Tutaj też mieszkali.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.

Edward Heiman-Jarecki (1856-1933)

Edward Heiman-Jarecki był przemysłowcem, działaczem społecznym i znanym w Łodzi filantropem.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1913.

Jednodniówka "Dzień Ubogich w Łodzi", rok 1911.

Urodził się w 1856 roku w Kleczewie w powiecie kaliskim. Był synem Jakuba Heimana i Teresy (Tauby) z Jareckich. 
Ojciec Edwarda zmarł w 1907 roku, a matka w roku 1911.

"Rozwój", rok 1907.

"Rozwój", rok 1911.

Od 1919 roku Edward używał podwójnego nazwiska Heiman-Jarecki. Urzędowa zmiana nazwiska nastąpiła dopiero w 1932 roku, natomiast w 1920 roku zmienił wyznanie, przyjął katolicyzm. Rok wcześniej zmienili wyznanie żona Helena i syn Aleksander.
Edward, wychowany w całkowicie spolonizowanej rodzinie, w której żywe były tradycje powstań polskich. Po ukończeniu studiów wyższych we Wrocławiu i krótkim pobycie w Płocku rozpoczął praktykę w zakładach Spółki Akcyjnej I. K. Poznańskiego w Łodzi. 

Spis wystawców i okazów wystawy spożywczo-przemysłowej w Łodzi, rok 1903.

Zakłady Spółki Akcyjnej I. K. Poznańskiego.
Przeczytaj w baedekerze:
oraz:

W 1879 roku Edward Heiman-Jarecki założył samodzielne przedsiębiorstwo handlowo-komisowe w Petersburgu, w 1884 roku przeniósł się do Łodzi, a pod koniec 1897 wspólnie z Maksymilianem Kernbaumem wykupił od firmy „T. Rapacki i Ska” w warszawskiej dzielnicy Wola niewielką, zatrudniającą wówczas 150 robotników, przędzalnię i farbiarnię bawełny.

"Rozwój", rok 1909.

 Wspólnicy rozbudowali przedsiębiorstwo i rozpoczęli działalność pod firmą „Przędzalnia bawełny i farbiarnia ‘Wola” – Edward Heiman i Maks. Kernbaum”. 

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1910.

W 1910 roku przedsiębiorstwo zostało przemianowane na Spółkę Akcyjną Wyrobów Bawełnianych „Wola” w Warszawie. Przed wybuchem I wojny światowej powiększono przędzalnię, wzniesiono budynki tkalni i wykończalni. Przedsiębiorstwo zatrudniało ponad 750 robotników.

"Głos Poranny", rok 1934.

"Głos Poranny", rok 1936.

W sierpniu 1914 roku produkcja została wstrzymana, zaś w lipcu następnego roku częściowo ewakuowana w głąb Rosji. Pod koniec 1919 roku firma wznowiła działalność wprowadzając nowe działy produkcji: przędzalnię cienkoprzędną, tkalnię, farbiarnię, merceryzarnię, czesalnię i bielnik.

"Głos Poranny", rok 1938.

W 1912 roku Heiman-Jarecki był współorganizatorem sekcji przemysłu włóknistego oddziału łódzkiego Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Handlu i Przemysłu, przekształconej w 1918 roku w Związek Przemysłu Włókienniczego w Państwie Polskim, którego był wieloletnim prezesem. Był też współtwórcą i prezesem Towarzystwa Kredytowego Przemysłu Polskiego, po śmierci pierwszego prezesa Broniewskiego.

Informator m. Łodzi, rok 1920.

W 1909 roku małżonkowie Edward i Helena Heimanowie ofiarowali gmach, wzniesiony według projektu Adolfa Zeligsona, założonemu w 1905 roku gimnazjum Towarzystwa „Uczelnia”. Z chwilą upaństwowienia szkoły małżeństwo przekazało gmach Ministerstwu Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. 

"Republika", rok 1913.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, Heiman wybudował z własnych funduszy okazały gmach szkolny w Gdańsku, przeznaczony na polską Akademię Handlową. Wskutek nieporozumień z senatem Wolnego Miasta Gdańsk przekazał gmach Polskiej Macierzy Szkolnej. Szkoła stała się wkrótce jednym z ośrodków polskości w Wolnym Mieście. Z okazji 50-lecia istnienia firmy „Wola”, w 1929 roku, Edward Heiman przeznaczył 50 tysięcy złotych na rozbudowę tej uczelni. 

"Ilustrowana Republika", rok 1929.

Za zasługi na polu oświaty został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Polonia Restituta w 1923 roku.
W rodzinnym Kleczewie założył Towarzystwo Upiększania Miasta, któremu w testamencie zapisał 2 tysiące dolarów. Kleczew odwzajemnił się swemu dobroczyńcy, nadając mu honorowe obywatelstwo miasta, zaś jedna z głównych ulic otrzymała jego imię.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1912.

"Rozwój", rok 1920.

Edward Heiman małżeństwie z Heleną z Schifferów miał córkę Felicję i syna Aleksandra, przemysłowca i senatora II Rzeczypospolitej.

Informator m. Łodzi, rok 1920.

Exlibris Aleksandra, syna Edwarda Heimana-Jareckiego.
Przeczytaj w baedekerze:


Taryfa domów z 1920 roku nadal wymienia małżonków Helenę i Edwarda Heimanów jako właścicieli kamienicy przy Piotrkowskiej 125.

Informator m. Łodzi, rok 1920.

Edward Heiman w nieznanych okolicznościach przeszedł na katolicyzm. Zmarł w 1933 roku w Łodzi, gdy wracał z posiedzenia zarządu Towarzystwa Kredytowego Przemysłu Polskiego. 

"Głos Poranny", rok 1933.

"Głos Poranny", rok 1933.

Spoczywa na cmentarzu rzymsko-katolickim przy ulicy Ogrodowej.


Grobowiec rodziny Heiman-Jareckich - trawertynowy grobowiec w formie jasnej piramidy z pozłacanym krzyżem i inskrypcjami informującymi o pochowanych tutaj osobach. Pomnik został odrestaurowany ze środków Towarzystwa Opieki nad Starym Cmentarzem w 2002 roku przez Bożenę Boba-Dygę. Niestety dzisiaj inskrypcje znów stają się nieczytelne.


Zostali tutaj pochowani:
Edward Heiman-Jarecki (1856-1933) - fabrykant, działacz społeczny
Gustaw Heiman-Jarecki (1863-1943) - doktor medycyny, major Wojska Polskiego
Helena Heiman-Jarecka (1863-1944) - żona Edwarda
Felicja Szererowa z domu Heiman-Jarecka (1883-1956)
Aleksander Heiman-Jarecki (1886-1966) - senator, działacz społeczny, syn Edwarda

"Ilustrowana Republika", rok 1933.

"Ilustrowana Republika", rok 1933.

Trzecie piętro kamienicy przy Piotrkowskiej 125 dobudowano około 1897 roku.


Kamienica posiada piękną neorenesansową szatę. 


Mieścił się tutaj główny wyrobów wełnianych firmy S. Barciński i S-ka.

Kalendarz Handlowo-Przemysłowy, rok 1910.
Przeczytaj w baedekerze:


W pierwszych latach XX wieku mieścił się tutaj znany sklep wyrobów gumowych L. A. Lourie, wyłącznego przedstawiciela firmy z Petersburga.

"Rozwój", rok 1903.

"Goniec Łódzki", rok 1903.

"Rozwój", rok 1904.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1905.


Przed pierwszą wojną światową (od 1910 roku) miał tu swoją siedzibę łódzki oddział Rosyjsko-Amerykańskiego Towarzystwa Manufaktury Gumowej "TREUGOLNIK".

"Rozwój", rok 1910.

Informator Handlowo-Przemysłowy, rok 1912.

Informator Handlowo-Przemysłowy, rok 1913.

"Rozwój", rok 1913.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1913.

Lodzer Informations und Hause Kalendar, 1913.

"Rocznik Łódzki" Gebethnera i Wolffa, 1914.

"Rozwój", rok 1914.


W okresie międzywojennym miał tu swoją siedzibę łódzki oddział Towarzystwa "Block-Brun", zajmującego się między innymi sprzedażą maszyn do pisania marki Remington.

"Ilustrowana Republika", rok 1926.

"Ilustrowana Republika", rok 1926.

"Ilustrowana Republika", rok 1926.

"Ilustrowana Republika", rok 1926.

"Ilustrowana Republika", rok 1927.

"Ilustrowana Republika", rok 1927.

"Ilustrowana Republika", rok 1928.

"Dziesięć lat Odrodzonej Polski Niepodległej w życiu powiatu łódzkiego 1918-1928".

"Lodzer Volkszeitung", 1929.

"Głos Poranny", rok 1930.

"Głos Poranny", rok 1931.


Jeszcze przed I wojną światową prowadzili tu swój sklep bracia Borkowscy (od 1929 roku K. Borkowski i T. Schmidt). Firma przetrwała wojnę, funkcjonowała w okresie międzywojennym i po II wojnie światowej:

"Lodzer Zeitung", 1913.

"Rozwój", rok 1913.

"Rozwój", rok 1922.

"Echo", rok 1929.

"Echo", rok 1929.

"Dziennik Łódzki", rok 1947.

W czerwcu 1963 roku, w dawnym sklepie z częściami elektrotechnicznymi otworzono nowoczesny salon z motocyklami i skuterami.

"Dziennik Łódzki", rok 1963.

"Dziennik Łódzki", rok 1966.


Inne sklepy, firmy i zakłady usługowe mieszczące się niegdyś przy Piotrkowskiej 125:

"Rozwój", rok 1908.

Kalendarz Handlowo-Przemysłowy, rok 1910.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1910.

"Rozwój", rok 1920.

"Kurier Łódzki", rok 1920.

"Rozwój", rok 1920.

"Rozwój", rok 1921.


Po II wojnie światowej:
W 1946 roku zaczęło tu działać specjalne Gimnazjum Administracyjne dla młodzieży planującej pracę w przemyśle i instytucjach społecznych.
W latach 80. XX wieku przy Piotrkowskiej 125 posiadały swój sklep branżowy Zakłady Tekstylno-Konfekcyjne "Teofilów".

"Dziennik Łódzki", rok 1985.

"Dziennik Łódzki", rok 1985.

W latach 80. i 90 XX wieku przy Piotrkowskiej 125 mieścił się komis ze sprzętem elektronicznym ("Bomis").

"Dziennik Łódzki", rok 1985.

"Dziennik Łódzki", rok 1990.

"Dziennik Łódzki", rok 1990.

Przy przejściu bramnym znajduje się tablica upamiętniająca Ligę Morską.

Tablica upamiętniająca Ligę Morską.

W 65 ROCZNICĘ POWSTANIA LIGI MORSKIEJ
PAMIĘCI CZYNÓW TYCH KTÓRZY ODDALI ŻYCIE
W PASJI TWORZENIA I OBRONY POLSKI MORSKIEJ
OKRĘG LIGI MORSKIEJ W ŁODZI
ŁÓDŹ 1.10.1983.

Liga Morska i Rzeczna powstała w 1924 roku. Jeden z jej większych oddziałów - łódzki - powstał 2 kwietnia 1925 roku. Od października 1930 roku zmieniono jej nazwę na Ligę Morską i Kolonialną. Oddział Łódzki powstał w 1925 roku. W okresie II wojny światowej zawiesiła działalność. Ponownie zaczęła funkcjonować w 1944 roku jako Liga Morska. Pierwsze powojenne zebranie odbyło się w Łodzi. W 1953 roku organizację zlikwidowano, włączając ją do Ligi Przyjaciół Żołnierza.

Przejście bramne. Inicjał dawnego właściciela.

Źródła:
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny.
Michał Domińczak, Artur Zaguła. Typologia łódzkiej kamienicy.
Ulica Piotrkowska w Łodzi – historia kamienic i mieszkańców
Sławomir Krajewski, Jacek Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.
Grażyna Kobojek. Łódź - Kalendarium XX wieku.

"Rozwój", rok 1905.

"Rozwój", rok 1910.

"Rozwój", rok 1911.

Wycinki prasowe pochodzą ze zbiorów Biblioteki Cyfrowej Uniwersytetu Łódzkiego i Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

"Rozwój", rok 1923.

"Głos Poranny", rok 1936.


Przeczytaj jeszcze:
Fot. współczesne Monika Czechowicz