piątek, 9 kwietnia 2021

Łódź w Królestwie Polskim (Kongresowym)

Królestwo Polskie (Kongresowe) istniało w latach 1815-1916. Było to państwo o ograniczonej autonomii, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim. Posiadało własną konstytucję, sejm, rząd, wojsko, monetę i polski język urzędowy. Królem Polski był car Rosyjski, w imieniu którego władzę sprawował namiestnik.

Car Aleksander I król Polski
(1777-1825)

Pierwszym namiestnikiem był Aleksander Łanskoj, a od 25 grudnia 1815 roku gen. Józef Zajączek herbu Świnka.

Wasilij (Wasyl) Siergiejewicz Łanskoj                            Józef Zajączek, książę herbu Świnka
(1754-1831)                                                                    (1752-1826)

Królestwo utworzono podczas obrad kongresu wiedeńskiego w dniu 3 maja 1815 roku na mocy traktatu rosyjsko-austriacko-pruskiego. Artykuł V tego traktatu głosił, że: ziemie Królestwa, pozostające pod kontrolą rosyjską zostają połączone z Rosją nieodzownie przez swoją konstytucję i oddane na wieczne czasy w ręce Najjaśniejszego Cara Wszech Rosji. 
W tym czasie był nim Aleksander I.

Mapa Królestwa Polskiego, 1821.

Łódź znalazła się w Królestwie Polskim, wchodząc w skład województwa mazowieckiego, którym administrował Prezes Komisji Województwa Mazowieckiego (wojewoda) Rajmund Hiacynt Rembieliński.

Rajmund Hiacynt Rembieliński
(1775-1841)

25 lipca 2015 roku podczas uroczystych obchodów 592 rocznicy nadania Łodzi praw miejskich miało miejsce odsłonięcie pomnika Rajmunda Rembielińskiego. Pomnik stanął przy skrzyżowaniu al. Politechniki i ulicy… również nazwanej imieniem Rajmunda Hiacynta Rembielińskiego.
Autorką pomnika jest Zofia Władyka-Łuczak. 

Pomimo ograniczonej autonomii lata 1815-1830 były pomyślne dla Polski i Łodzi. Oskar Flatt napisał:
"...światłe umysły mężów kierujących wtedy sprawami kraju zbudowały nową, uśpioną dotąd stronę pomyślności narodu - zbudowały przemysł, otwarły bramy rękodziełom i fabrykom, a wynikłe rezultata przewyższyły bez wątpienia najśmielsze ówczesne oczekiwania".
Poza Rajmundem Rembielińskim, któremu baedeker poświęcił osobną notatkę (więcej o Rembielińskim przeczytasz TUTAJ) owymi mężami byli:

Generał Józef Zajączek 
(1752-1826)
jako namiestnik Królestwa Polskiego wydał szereg dekretów sprzyjających rozwojowi kraju, w tym Łodzi. Należą do nich między innymi:
- dekret z 18 września 1820 roku w sprawie utworzenia grupy miast fabrycznych
- dekret z 21 listopada 1823 roku w sprawie szczegółowych pełnomocnictw dla Rajmunda Rembielińskiego dotyczących Łodzi.

Minister Skarbu Królestwa Polskiego Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki
(1779-1846)
Doprowadził do zniesienia bariery celnej między Rosją a Królestwem Polskim.
Było to niezmiernie ważne rozporządzenie, warunkujące rozwój przemysłu włókienniczego w Łodzi, zapewniło bowiem wyrobom włókienniczym z regionu łódzkiego nieograniczony dostęp do rosyjskich rynków zbytu.

Minister Spraw Wewnętrznych i Policji Królestwa Polskiego Tadeusz Antoni Mostowski
(1766-1842)
To on był odpowiedzialny za zatwierdzanie i podpisywanie najważniejszych dokumentów związanych z powstaniem Łodzi przemysłowej. W dniu 30 stycznia 1821 roku kierowany przez niego resort udzielił Rembielińskiemu pełnomocnictwa do "urządzenia" dwóch osad na południe od miasta Łodzi. Była to kluczowa decyzja pozwalająca na rozwój ośrodka przemysłu włókienniczego.

Minister Stanu Królestwa Polskiego Stanisław Staszic
(1755-1826)
Po utworzeniu Królestwa Polskiego został powołany na członka Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych i Policji w randze Ministra Stanu oraz na dyrektora Wydziału Przemysłu i Kunsztów. Kierując tym wydziałem, poświęcił wiele lat na rozwój przemysłu w Polsce, a szczególnie górnictwa i hutnictwa. Sprzyjał też rozwojowi tkactwa i zapoczątkował powstanie ośrodków włókienniczych w Łodzi i Zgierzu.

Pomnik Stanisława Staszica w parku jego imienia, odsłonięty w 1984 roku. 
Autor Kazimierz Karpiński.

Po stłumieniu powstania listopadowego w 1831 roku i powstania styczniowego w 1864 roku nastąpiło stopniowe ograniczanie autonomii Królestwa, aż do formalnego zniesienia jego odrębności polityczno-administracyjnej w 1867 roku.

Wielki Herb Królestwa Polskiego                             Flaga Królestwa Polskiego

źródło:
Jan Kanty Chrzanowski. Historia Łodzi do 1865 roku.

Przeczytaj jeszcze:

Fot. współczesne Monika Czechowicz

czwartek, 8 kwietnia 2021

F jak FOLUSZ

Model folusza czterostąporowego, napędzanego kołem wodnym,
maszyna służąca do spilśniania wełny.
Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.

Folowanie (od niemieckiego follen) to forma apretury sukna przez jego zgęszczenie przy spilśnianiu powierzchni. W starożytności folowania dokonywano przez ubijanie sukna nogami w kadziach z gorącą wodą. Od XI wieku znano w Europie Zachodniej folusze poruszane siłą wody, w których sukno ubijano stęporami w drewnianych stępach. 
Folusz z napędem wodnym, grafika z Theatrum Machinarum Novum 
Andreasa Bӧcklera, 1661.

Na ziemiach polskich pierwsze folusze pojawiły się w XIII wieku. Folowanie ręczne stosowane było w sukiennictwie ludowym jeszcze do początków XX wieku.

Model folusza czterostąporowego, napędzanego kołem wodnym.
Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.

"Rozwój", rok 1908.

"Rozwój", rok 1910.

Folusz (młyn foluszniczy) to urządzenie mechaniczne do powierzchniowego spilśniania tkanin wełnianych(folowanie) przez ubijanie ich w ciepłej wodzie z glinką foluszniczą za pomocą drewnianych stęp (od XIX wieku metalowych), podnoszonych przez wał napędowy z odpowiednimi palcami. Folusze poruszane były najczęściej siłą wody (młyny wodne - ze względu na dużą ilość rzeczek z odpowiednim spadkiem - tak było w Łodzi) lub zwierząt (kierat).

"Rocznik Łódzki"

"Rozwój", rok 1912.

Folusznicy przy pracy, rok 1915.

W XIX wieku w dużych manufakturach sukienniczych rozpowszechniła się maszyna parowa. W Łodzi, jako pierwszy zastosował ją Ludwik Geyer.

Maszyna folująca z zakładów Towarzystwa Akcyjnego Ludwik Geyer, rok 1928.

"Praca", rok 1921.

"Głos Polski", rok 1923.

"Głos Polski", rok 1924.

Obecnie maszyny folujące napędzane są silnikiem elektrycznym, a młoty zastąpiono walcami zgniatającymi.
Proces folowania wykonywany jest w spilśniarkach (dawniej nazywanych właśnie foluszami). Tkanina w stanie wilgotnym i w formie pasma poddawana jest zgniataniu. Proces ten jest wykonywany za pomocą rolek prowadzących i naprowadzających oraz cylindrów wykonanych z drewna (część zgniatająca). Zgniatanie przebiega w obu kierunkach, na szerokość i na długość.
W obróbce folowania wyróżnia się cztery rodzaje:
  • folowanie alkaiczne - polega na dodaniu do zwilżania tkanin roztworu mydła i sody o odczynie pH 9-10. Tego typu folowanie wykonuje się w pralnicach zaopatrzonych w urządzenia zgniatające.
  • folowanie kwaśne - polega na użyciu roztworów kwasów organicznych lub też kwasu siarkowego o odczynie pH 2-3. Ten rodzaj folowania jest stosowany podczas procesu produkcji filców.
  • folowanie obojętne - polega na zastosowaniu roztworów syntetycznych, środków piorących o pH około 7. Ten sposób wykorzystywany jest w przypadku uzyskiwania wełny o małym czynniku spilśnienia. Celem tego procesu jest poprawa łączenia tkanin, głównie mieszankowych.
  • folowanie rozpuszczalnikowe - z zastosowaniem czterochlorku etylenu jest wykonywane w maszynach bębnowych. Stosowane jest głównie w procesie wykańczania wyrobów z dzianin wełnianych.
Dawna fabryka Ludwika Geyera w zimowej scenerii. Dzisiaj siedziba centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.
Fot. współczesne Monika Czechowicz
Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

"Głos Polski", rok 1926.
źródło:
Słownik terminologiczny sztuk pięknych, pod red. Krystyny Kubalskiej-Sulkiewicz, Moniki Bielskiej-Łach, Anny Manteuffel-Szaroty. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Encyklopedia Techniki - Przemysł lekki.

Przeczytaj w baedekerze:

piątek, 2 kwietnia 2021

Wielkanoc w Łodzi 🌼

 

Pełnych ciepła, szczęśliwych chwil spędzonych w gronie rodzinnym 
z okazji Świąt Wielkanocnych 
życzy baedeker łódzki