środa, 11 lutego 2015

Zespoły fabryczne Karola Scheiblera


ZESPÓŁ I – WODNY RYNEK (OBECNIE PLAC ZWYCIĘSTWA), ULICA TARGOWA.
Po otrzymaniu od władz miasta w 1854 placu przy Wodnym Rynku Karol Scheibler przystąpił do budowy zespołu fabrycznego. W kolejnych latach od 1855 na Wodnym Rynku wybudował: przędzalnie bawełny (1855 i 1868), tkalnie (1856 i 1868), kotłownie (1856), magazyny (1856 i 1870), wykończalnie (1868). Dodatkowo w latach 1865–1868 postawił zespół pięciu domów robotniczych. 


Obok przedsiębiorstwa w 1855 wybudował dom mieszkalny dla siebie i swojej rodziny, który w 1865 rozbudowano do postaci neorenesansowego pałacyku, a w 1886 zmodernizowano (dzisiaj mieści się w nim Muzeum Kinematografii w Łodzi).  


Przy ulicy Targowej z kolei postawiono dom mieszkalny dla pracowników nadzoru technicznego (1896), budynek administracji (początek XX wieku) i centralę handlową (1912).


ZESPÓŁ II – TERENY NAD JASIENIEM: KSIĘŻY MŁYN (ULICE ŚW. EMILII, PRZĘDZALNIANA, FABRYCZNA, KSIĘŻY MŁYN, MILIONOWA).
Po nabyciu posiadłości fabrycznej wraz z folwarkiem od Teodora Kruschego na Księżym Młynie oraz terenów wzdłuż ulicy Emilii od Jakuba Petersa, Scheibler przystąpił na początku lat 70. XIX wieku do budowy całego kompleksu fabrycznego, w tym największego w Łodzi budynku – przędzalni bawełny.


W kolejnych latach (od 1870) wybudował przy ulicy św. Emilii przędzalnię (1870-1879), budynki gospodarcze przędzalni (1873–1879), farbiarnię, wykończalnię i cztery magazyny. 


Poza tym, podobnie jak przy Wodnym Rynku, lecz na o wiele większą skalę, postawiono cały zespół domów robotniczych: dziewiętnastu przy ulicy św. Emilii (1873–1900), osiemnastu (trzy rzędy po sześć budynków) przy ulicy Księży Młyn (1873–1875) i trzech przy ulicy Fabrycznej (1885). 

Wybudował też remizę zakładowej straży pożarnej i domy mieszkalne dla strażaków przy ulicy św. Emilii (1878), szpital fabryczny przy ulicy Milionowej (1882), szkołę przy ulicy Księży Młyn (1877), konsum (sklep dla mieszkańców osiedla) i zespół pałacowy na rogu ulic Przędzalnianej i Tymienieckiego (1875), który zajmował zięć Scheiblera, Edward Herbst. 

ZESPÓŁ III – ULICE ŚW. EMILII ORAZ WIDZEWSKA (OBECNIE JANA KILIŃSKIEGO).
Ulica św. Emilii obejmuje: tzw. Bielnik Kopischa  (1829) przy ulicy św. Emilii (jeden z najstarszych budynków mieszkalno-fabrycznych w Łodzi nigdy bielnikiem nie był), nowy bielnik (1878), bielnik i wykańczalnię (1880), dwa budynki fabryczne i magazyn (1890), elektrownię (1910–1914), budynki administracji, zespół pięciu domów robotniczych (1900), mieszkania obsługi technicznej (koniec XIX wieku) oraz szpital dziecięcy. Szpital wybudowany w latach 1904–1905 przez firmę Nestler–Ferrenbach wg projektu Pawła Rübensahma (Riebensahma).

Przy ulicy Jana Kilińskiego wybudowano dwa domy robotnicze (1890) oraz pod numerem 187 (w 1898 lub 1899) powstała tzw. Nowa Tkalnia (projekt:  Paweł Rübensahm) – obiekt znany ze spotkania w 1987 papieża Jana Pawła II z robotnicami przy warsztacie. 
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy na rok 1900.

Fot. współczesne Monika Czechowicz
Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.



Przeczytaj jeszcze:
KAROL WILHELM SCHEIBLER - z Monschau, przez Ozorków do... Łodzi

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz