CZYTAMY KSIĄŻKI O ŁODZI

Jak już może zauważyliście, baedeker „nic sam nie wymyśla”, a wszystkie wiadomości czerpie z książek, książek, książek…

Zachęcam do czytania książek o Łodzi. A w trakcie lektury … a może także podczas spacerów po mieście, poznacie ciekawe łódzkie historie i odkryjecie wiele interesujących miejsc, do których baedeker jeszcze nie dotarł:

E. Ajnenkiel. Dr Stefan Kopciński – realizator powszechnego nauczania w Łodzi.

E. Ajnenkiel. Pierwsze oddziały Legionów Polskich w Łodzi - 12-29.X.1914.

A. Alperin. Żydzi w Łodzi. Początki gminy żydowskiej 1780-1822.
Atlas Miasta Łodzi. Praca zbiorowa.

J. Andruszewski. Gwardia Narodowa miejska w Łodzi. Rok 1809-1815.

M. Andrzejewski. Tramwaj Tanfaniego.

J. Augustyniak. Życie naukowe w Łodzi.

K. Badowska, K. Kołodziej. Przewodnik literacki po Łodzi.
K. Badziak. Herman Konstadt i jego fundacje. Przyczynek do dziejów filantropii w Łodzi.
K. Badziak, J. Strzałkowski. Silbersteinowie.
K. Badziak. Polacy-Niemcy-Żydzi w Łodzi w XIX i XX wieku. Sąsiedzi dalecy i bliscy.

K. Badziak, K. Chylak, M. Łapa. Łódź wielowyznaniowa. Dzieje wspólnot religijnych do 1914 roku.
K. Badziak, J. Walicki. Żydowskie organizacje społeczne w Łodzi do 1939 r.
K. Badziak. Instytucje finansowo-kredytowe w Łodzi do I wojny światowej.
K. Badziak. Lokaut łódzki (XII 1906 - V 1907). Wybrane problemy.
K. Badziak. Prywatne szkoły fabryczne w Łodzi w końcu XIX wieku.

K. Badziak, W. Kozłowski. Wyzwolenie Ziemi Łódzkiej.
K. Badziak, J. Strzałkowski. Silbersteinowie, Lichtenfeldowie, Birnbaumowie, Poznańscy, Eigerowie.
K. Badziak, K. Kozłowski. Wyzwolenie ziemi łódzkiej. Styczeń 1945.
K. Badziak, L. Olejnik, B. Pełka. Grand Hotel w Łodzi 1888-1988.

K. Badziak, H. Michalak, M. Szukalak. Przeszłość i teraźniejszość. Łódzkie Zakłady Graficzne 1912-1987.

J. Bainvoll. Wielki mrok.
K. Bajer. Przemysł włókienniczy na ziemiach polskich od początku XIX wieku do 1939 r. Zarys ekonomiczno-historyczny.

K. Bajer. Zarys uprzemysłowienia województwa łódzkiego ze specjalnym uwzględnieniem przemysłu włókienniczego.
M. Bandurka. Zmiany administracyjne i terytorialne ziem województwa łódzkiego w XIX i XX wieku.
H. Banner. Gmina Żydowska w Łodzi. Krótki zarys dziejów ustrojowo-gospodarczych.
K. Barankowa. Niebo nad Łodzią.
B. Baranowski. O dawnej Łodzi.

B. Baranowski. Zmiany w sieci osadniczej na obszarze obecnej Łodzi od końca XVI w. do roku 1820.
B. Baranowski, J. Fijałek. Łódź - dzieje miasta.

J. Baranowski, K. Radziszewska, A. Sitarek, M. Trębacz, J. Walicki, E. Wiatr, P. Zawilski. Kronika getta łódzkiego.
J. Baranowski. Łódzkie getto 1940-1944.
J. Baranowski. Żydzi wiedeńscy w getcie łódzkim 1941-1944.
J. Baranowski, K. Baranowski, L. Berliński, A. Lech, F. Sitkiewicz. Raport z oszacowania strat i szkód poniesionych przez miasto Łódź wskutek wybuchu i trwania II wojny światowej oraz wynikłych z organizacji i funkcjonowania Litzmannstadt Getto.

K. Baranowski. Inteligencja łódzka w latach II Rzeczpospolitej.

K. Baranowski. Oddział Wolnej Wszechnicy Polskiej w Łodzi 1928-1939.

A. Barszczewska. Nurty walki. Udział Łodzi i okręgu łódzkiego w ruchach narodowowyzwoleńczych 1795-1864.

A. Barszczewska. Społeczeństwo Łodzi wobec walk społecznych i narodowych w XIX stuleciu.

A. Barszczewska-Krupa (red.). Rajmund Rembieliński. Jego czasy i jego współcześni.

A. Barszczewska-Krupa. Rodowód inteligencji łódzkiej (1820-1870).
A. Bart. Fabryka muchołapek.
M. Bartczak. Scheiblerowie. Historia rodu.

Z. Bartkiewicz. Złe miasto. Obrazy z 1907 roku.

A. Bartnik. Mała rzeka w dużym mieście. Wybrane aspekty obiegu wody w obszarze zurbanizowanym na przykładzie łódzkiej Sokołówki.
M. Baruch. Pabianice, Rzgów i wsie okoliczne. Monografia historyczna dawnych dóbr kapituły krakowskiej w Sieradzkiem i Łęczyckiem.
K. Baziak, L. Olejnik, B. Pełka. Grand Hotel w Łodzi.
J. Bąbliński. Drogi do kariery.
F. Bąbol. Łódź, która odeszła.
W. Bądzior. Miejskie budownictwo mieszkaniowe w Łodzi międzywojennej (1918-1939).
G. Bąkiewicz. A u nas w domu. Opowieści fabrykanta.
F. Bellin. Tajemnice Rokicińskiej Manufaktury.

D. Berbelska, S. Pytlas, S. Selm, A. Zielińska. Księży Młyn.
A. Berkowicz. Geyerowska legenda.
L. J. Bernatek. 300 lat kościoła i klasztoru w Łodzi-Łagiewnikach.
W. Berner, J. Supady. Działalność lekarsko-społeczna na rzecz zdrowia publicznego w Łodzi w latach 1870-1914.

K. Beśka. Trzeci brzeg Styksu.
K. Beśka. Pozdrowienia z Londynu.
K. Beśka. Dolina Popiołów.

D. Bieńkowska, E. Umińska-Tytoń. Nazewnictwo miejskie Łodzi.

D. Bieńkowska, M. Cybulski, E. Umińska_Tytoń. Słownik dwudziestowiecznej Łodzi.
W. Bieżanowski. Łódka i inne rzeki łódzkie.
W. Bieżanowski. Z dziejów kanalizacji i wodociągów łódzkich.

Ł. Biskupski. Miasto atrakcji. Narodziny kultury masowej na przełomie XIX i XX wieku. Kino w systemie rozrywkowym Łodzi.
T. Błażejewski. Łódzkie środowisko literackie.

T. Błażejewski. Współczesna Łódź literacka.

P. Bobrowski, M. Koliński. Blokowiska w Łodzi.

E. Boczkowska. Monografia zakładów przemysłu bawełnianego I. K. Poznańskiego w Łodzi (1873-1900).

T. Bogalecki. 11 listopada 1918 roku w Łodzi. Geneza, przebieg i rezultaty akcji rozbrajania Niemców.

T. Bogalecki. Łódzkie barykady wolności i godności.

A. Bogusz. Dawna Łódź sportowa.
A. Bogusz. Fabryczne Kluby Sportowe w Łodzi.
A. Bogusz. Niemieckie Stowarzyszenia Sportowe Łodzi 1824-1939.
A. Bogusz. Łódzcy olimpijczycy 1924-1992.
A. Bogusz. 100 lat kolarstwa łódzkiego 1886-1986.

A. Bogusz. Sokolstwo łódzkie 1905-1995.

A. Bogusz. Żydowskie Stowarzyszenia Sportowe Łodzi 1897-1939.

H. Boguszewska. Czerwone węże.
H. Boguszewska. Włókniarze.
T. Bojanowski. Łódź przed okupacją niemiecką i w latach II wojny światowej (1939-1945).
T. Bojanowski. Łódź pod okupacją niemiecką w latach II wojny światowej (1939-1945).
T. Bojanowski. Polityka okupacyjnych władz hitlerowskich wobec Łodzi (1939-1945).
T. Bolanowski. Architektura okupowanej Łodzi.

K. Bonda. Lampiony.
R. Bonisławski (red.). Magiczne miejsca. Łódź.
R. Bonisławski, W. Małek. Łódź - barwy miasta.
R. Bonisławski, J. Podolska. Spacerownik łódzki.
R. Bonisławski. Łódź na starych pocztówkach.
R. Bonisławski. Łódzkie adresy Juliana Tuwima. Łódzkie korzenie poety.

R. Bonisławski, K. Brzeziński, A. Gramsz. Stowarzyszenie Śpiewacze Harmonia.
R. Bonisławski, W. Małek. Łódź zapamiętana - stary cmentarz.

R. Bonisławski, M. Budziarek. Niemcy łódzcy.
R. Bonisławski, W. Pfeiffer. Sentymentalna podróż po Łodzi.
R. Bonisławski, C. J. Maćkowiak, T. Maćkowiak. Szlaki piesze województwa łódzkiego.
M. Bomanowska, R. Bonisławski, J. Podolska. Spacerownik łódzki cz.2.
R. Bonisławski, S. Keller. 

S. Borszyńska. Życie kobiet w Łodzi 1908-1914.
W. Bortnowski. Ziemia łódzka w ogniu. 1 VIII – 6 XII 1914 rok.
S. Brajter. Łódzki fotospacerownik. Łódzkie judaika na starych pocztówkach.
T. Braun, E. Dębowski. Monografia organizacji cechowych murarzy i cieśli w Łodzi.

J. Brawerman. Samorząd łódzki w XIX wieku (1810-1869).
J. Brodzka. Architekci miasta Łodzi - Wiesław Lisowski.

M. Bryła. Z kart historii kasy Chorych w Łodzi.
M. Budziarek. Łódzki Bedeker Wyznaniowy.
M. Budziarek. Łódź Piotrowa. Krótka historia Kościoła w Łodzi.
M. Budziarek. 575 rocznica nadania Łodzi praw miejskich.
M. Budziarek. Łódź, Lodsch, Litzmannstadt.
M. Budziarek. Świątynie Łodzi.
M. Budziarek. Katedra przy Adolf Hitlerstrasse. Z dziejów Kościoła katolickiego w Łodzi 1939-1945.
M. Budziarek. Archikatedra łódzka. Wokół Bazyliki Mniejszej św. Stanisława Kostki.
M. Budziarek. Łodzianie.
M. Budziarek, M. Jaskulski. Genealogia rodziny Poznańskich.

M. Budziarek, L. Skrzydło, M. Szukalak. Usere Stadt Lodz. Łódź nasze miasto.
M. Budziarek, A. Galiński (red.). Eksterminacja inteligencji Łodzi i okręgu łódzkiego 1939-1940.
E. Cherezińska. Byłam sekretarką Rumkowskiego.
M. M. Chęciński. Zegarek mojego ojca.

H. Chróścielewska. Córka tego, co tramwaje jego.

H. Chróścielewska. Lekcji więcej nie będzie.

T. Chróścielewski. Szkoła dwóch dziewcząt.

J. K. Chrzanowski. Historia Łodzi do 1865 roku.

B. Ciarkowski. Łódź, która nie powstała.

P. Cielecki. Zasypianie.

D. Combrzyńska-Nogala. Bezsenność Jutki.
D. Combrzyńska-Nogala. Piąta z kwartetu.
M. Cygański. Mniejszość niemiecka w Polsce centralnej w latach 1919-1939.
M. Cygański. Z dziejów okupacji hitlerowskiej w Łodzi. stosunków łódzkich doby ostatniej.

A. Cytryn. Pragnę żyć.
S. Czajkowski. Szopka na tle
T. Czapliński. Ruch oporu w Łodzi w okresie okupacji hitlerowskiej.
T. Czapliński, J. Launer. Miejsca pamięci narodowej w Łodzi - martyrologia i walka 1939-1945.

K. Czernielewski, W. Jarno. Garnizon łódzki Wojska Polskiego w latach 1918-1939.
R. Czubaczyński (red.). Pałac Poznańskich w Łodzi.

A. Czulda. Za kurtyną pamięci. Trójwyznaniowy Cmentarz Stary w Łodzi.
E. Ćwikła. Przedszkolak chodzi po mieście Łodzi.
J. A. Daszyńska (red.). Operacja łódzka. Zapomniany fakt I wojny światowej. 

J. A. Daszyńska (red.). Łódź w czasie Wielkiej Wojny.
J. P. Dekowski. Pieśń robotnicy fabrycznej.
J. P. Dekowski. Zwyczaje i obrzędy weselne łódzkich rodzin robotniczych.

A. Deredas, J. Sosnowska. Dzieciństwo w rodzinie robotniczej międzywojennej Łodzi.
E. Dębowski. Cech murarzy w Łodzi (1841-1936).

E. Dębowski. Cech murarzy w Łodzi (1841-1936).

W. Dębski, W. Hyży, T. Igielski, D. Walczak, W. Źródlak. Łódzkie tramwaje 1898-1998.
H. S. Dinter. Dzieje wielkiej kariery, Łódź 1332-1860.
H. S. Dinter. Spod czarnych dymów. Dzieje Łodzi w latach 1861-1918.
S. Dobrowolski, J. Tynecki. Teatr Łódzki 1895-1900 pod dyrekcją Michała Wołowskiego.
W. Dłużniewski. Paweł Łodzi Kubowicz
W. Dłużniewski. Wyprawa do Ameryki. Quotlibet żywych obrazów miasta Łodzi.
K. Domaradzki. Z dziejów poczty łódzkiej w Polsce Ludowej.

T. Domański (red). Marka dla Łodzi. Strategiczne budowanie wizerunku miasta.

Z. Dominiak (red). Abramka Koplowicza utwory własne. Niezwykłe świadectwo trzynastoletniego poety z łódzkiego getta.

J. Dominikowski. Nekropolia Łodzi wielkoprzemysłowej. Cmentarz Stary przy ulicy Ogrodowej. Dzieje i sztuka 1854-1945.
J. Dominikowski. Wnętrza łódzkie. Problemy atrybucji i ikonografii [w:] W fabryce, salonie, teatrze, kawiarni - łódzkie wnętrza XIX i XX wieku. Sztuka w Łodzi.

M. Domińczak, A. Zaguła. Typologia łódzkiej kamienicy.

J. Dunin. W "Bi-Ba-Bo" i gdzie indziej. O humorze i satyrze z miasta Łodzi od Rozbickiego do Tuwima.

E. Drozdowska, A. Kuligowska-Korzeniowska. Teatr przy ulicy Jaracza: 110 lat sceny w Łodzi (1888-1998).
H. Duninówna. Gawędy o dawnej Łodzi.
H. Duninówna. Gruszkowa komoda pana Geyera. Ze starych kronik.
H. Duninówna. Helenów wytworny. Ze starych kronik.
J. W. Dunin. W Bi-Ba-Bo i gdzie indziej.
J. Dylik. Łódź i okolice.
M. Dzido. Małż.
J. Dzieciuchowicz. Rola wyznań religijnych w kształtowaniu przestrzeni miejskiej Łodzi.
P. Dzieciński. Łódź w cieniu swastyki.
Z. Ellenberg. Żydzi i początki szkolnictwa powszechnego w Łodzi (1806-1864).
M. Ertman. Łódzkie witraże.
A. Fertner. Podróże komiczne.
A. Fijałek, J. Supady. Gruźlica w Łodzi w okresie okupacji hitlerowskiej w latach 1919-1944.
J. Fijałek. Instytucje pomocy materialno-zdrowotnej w Łodzi i okręgu łódzkim w XIX w. do r. 1870.
J. Fijałek. Opieka zdrowotna w przemyśle polskim w XIX i XX wieku do 1945 r.
J. Fijałek, J. Indulski. Opieka zdrowotna w Łodzi do roku 1945, studium organizacyjno-historyczne.

J. Fiszbak. Mity "ziemi obiecanej" w regionalnej literaturze Łodzi.

O. Flatt. Opis miasta Łodzi pod względem historycznym, statystycznym i przemysłowym.
M. Frankental. Życiorysy łódzkich działaczy społecznych, politycznych, kulturalnych oraz przemysłowych.

K. Frejdlich. Uśmiech Ariadny. Antalogia reportażu łódzkiego. Od Oskara Flatta do Andrzeja Makowieckiego.

F. Friedman. Dzieje Żydów w Łodzi od początków osadnictwa do roku 1863.
F. Friedman. Rozwój gospodarczy Łodzi do roku 1914.
E. Fuchs. Miejska Galeria Sztuki w Łodzi - spojrzenie historyczne.
S. Gajek. Promieniści.

I. Gadowska. Żydowscy malarze w Łodzi w latach 1880-1919.
M. Gawalewicz. Wir. Powieść z niedawnych czasów.

R. Gawiński. Dobra Łagiewniki w roku 1800-1864.

T. Gawroński, W. Gawroński. TMRF Widzew i RTS Widzew. Razem czy osobno? Odpowiedź po 110 latach (1910-2020).

H. A. Geyer. Z mojego życia. Wspomnienia z lat 1855-1914.
H. Geyer. Z mojego życia (przekład i opracowanie K. Woźniak).

T. Gicgier. Opowieści o dawnych poetach Łodzi.

A. Ginsbert. Łódź. Studium monograficzne.

A. Glisczyński, A. Mieszkowski [XYZ]. Łódź, miasto i ludzie.
A. Głowacki, S. Abramowicz (red.). Obozy hitlerowskie w Łodzi.
J. Głowacki. Good night Dżerzi.

J. Głowacki. Prezydent Łodzi Franciszek Traeger.
H. Goglewska. Obyczajowość sąsiedzka robotników zamieszkałych na Księżym Młynie w Łodzi w okresie międzywojennym.
L. Gomulicki. Wieczory nad Łódką.
S. Gorski. Łódź współczesna.

Z. Gostkowski. Dziennik Łódzki w latach 1884-1892.

M. Gołębiowska. Szpital Anny Marii w Łodzi.
S. Gorski. Łódź współczesna. Obrazki i szkice publicystyczne.
G. Gortat. Zła krew.
Z. Gostkowski. „Dziennik Łódzki” w latach 1884-1892.

W. Górecki, B. Józefiak. Łódź. Miasto po przejściach.

T. Grabarczyk (red). Łódź. Historia miasta poprzez wieki. 

B. Grabowski. Pamiątka z Łagiewnik.

E. Grabowski. Stan ludności i ruch naturalny w Łodzi w okresie 1904-1920.

S. Grad, M. Różański. Bogu na chwałę. Historia parafii św. Stanisława Kostki wŁodzi.

A. Gramsz. Las Łagiewnicki i okoliczne wsie.

M. Gretkowska. Polka.

P. Gryglewski, R. Wróbel, A. Ucińska. Łódzkie budynki 1945-1970.

P. Gryglewski, K. Stefański. Willa Leopolda Kindermanna. Galeria Willa Miejskiej Galerii Sztuki w Łodzi.

P. Gryglewski, R. Wróbel, A. Ucińska. Łódzkie budynki 1945-1970.

E. Haneman. Z. Jarzyński. Łódź.
I. S. Herc. Historia Bundu w Łodzi.
M. Hertz. Łódź w czasie Wielkiej Wojny.

M. Hertz. Znaczenie łódzkiego okręgu przemysłowego i jego upośledzenie.
Hoefig. W setną rocznicę założenia Zgromadzenia Majstrów Tkackich w Łodzi.
I. Ihnatowicz. Przemysł łódzki w latach 1860-1900.
I. Ihnatowicz. Z badań nad kapitałem łódzkim na Zakaukaziu na przełomie XIX i XX wieku.
Ilustrowana Encyklopedia Historii Łodzi.

J. Indelak. Szczury ze złego miasta.

A. Izerski. Widzewski królik. W poszukiwaniu legendy Oskara Kona.
T. Jałmużna. Tajne nauczanie na ziemi łódzkiej 1939-1945.
I. Janasowicz. Lodzer jorn (Łódzkie lata. Ludzie, środowisko, wydarzenia).

J. Janczak. Ludność Łodzi przemysłowej 1812-1914.
M. Janik, J. Kusiński, M. Stępniewski. Łódź na mapach 1793-1939.
W. Jarno. Gierkowska "prosperita. Łódź w latach 1971-1980.

W. Jarno. Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918-1939.

W. Jarno. Łódzcy bohaterowie wojen o granice niepodległej Polski 1918-1920.

W. Jarno, P. Waingertner. Łódź i łodzianie wobec wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku.

W. Jarno, P. Waingertner (red.). Budownictwo wojskowe w Łodzi.
E. Jarzyński. Tajemnice starych kamienic.

W. Jaskółowska. Rozwój stosunków mieszkaniowych w Łodzi przemysłowej (do 1914 roku).
M. Jaskulski. Stare fabryki Łodzi.
M. Jaskulski. Browarnictwo łódzkie przełomu XIX i XX wieku.
M. Jaskulski. Nazewnictwo ulic Łodzi.

M. Jaskulski. Piwo, flaki garnuszkowe, petersburskie bliny i kawior astrachański, czyli z dziejów gastronomii łódzkiej do 1918 roku.
M. Jaskulski. Władze administracyjne Łodzi do 1939 roku.

J. Jaworska. „Goniec Łódzki” wobec rosyjskiej cenzury (1898-1906).
J. Jaworska. Bibliografia łódzkiej produkcji wydawniczej do 1918 roku.
J. Jaworska. Ruch wydawniczy w Łodzi w latach 1905-1910.
J. Jaworska. Niemiecka cenzura prasowa w Łodzi w okresie pierwszej wojny światowej.

C. Jaworska-Maćkowiak. Noblista z Wolbórki. Śladami Reymonta po Łodzi i regionie ódzkim.
C. Jaworska-Maćkowiak, T. Maćkowiak. Pomniki łódzkie.

M. Jerczyński. Ch. Jensen. Koleją przez Łódź. Historia łódzkiej kolei.
M. Jerczyński, T. Roszak. Szlakiem łódzkiej kolei.
W. Jordan. W kręgu łódzkiej secesji.
K. Jumrych-Borucka. Domy dziennego pobytu na terenie Łodzi - nowa forma pomocy ludziom w starszym wieku.
K. Jurecki. Warsztat Formy Filmowej a grupa Łódź Kaliska. Porównanie.
A. Jurewicz. Pan Bóg nie słyszy głuchych.

K. Juszyńska. Operetka i Teatr Muzyczny w Łodzi.

D. Kacprzak. Kolekcje ziemi obiecanej. Zbiory artystyczne łódzkiej burżuazji wielkoprzemysłowej w latach 1880-1939.

J. Kaczmarek. Legenda o Pawle Łodzi Kubowiczu w świetle prawdy historycznej.

M. P. Kaczmarek. Widoki miasta Łodzi z XVIII i XIX wieku oraz niektórych starych obiektów z Łodzią związanych.
R. Kaczmarek, T. Telma. Nasza Łódź (Spacery po mieście).
M. Kaczorowska-Herman. Andrzeja Mielewskiego Teatr Popularny w Łodzi 1910-1913.

M. Kałowski. Informacya o początkach y dalszym progressie cudownego meysca łagiewnickiego.
S. Kape. Kocham twą urodę złą, najdroższe miasto na świecie - Wspomnienia z getta łódzkiego.

M. Karasińska-Fendler, R. Bonisławski. Pałac Schweikerta.

G. E. Karpińska, A. Krupa-Ławrynowicz. Grembach. Etnograficzny przewodnik po łódzkim osiedlu.

H. Karwacka. Artur Glisczyński, pieśniarz fabrycznej Łodzi.
W. L. Karwacki. Łódzka organizacja PPS-Lewicy 1906-1908.

W. L. Karwacki. Łódź w latach rewolucji 1905-1907.

W. L. Karwacki. Związki zawodowe i stowarzyszenia pracodawców w Łodzi (do roku 1914).
W. Kaszubina. Bibliografia prasy łódzkiej 1863-1944.
S. Kaszyński. Teatr Łódzki w latach 1945-1962.
S. Kaszyński (red.). Teatr przy ulicy Cegielnianej, szkice z dziejów sceny łódzkiej 1844-1978.

S. Kaszyński. Teatr Nowy w Łodzi 1949-1979.
A. Kempa, A. Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny Żydów łódzkich oraz z Łodzią związanych.
A. Kempa. Niemcy w Łodzi.
A. Kempa. Sylwetki łódzkich dziennikarzy i publicystów.
I. Kersz. To nic innego tylko Dom Wieczności. Cmentarz Żydowski w Łodzi.

I. Kersz. Szkice z dziejów Gminy Żydowskiej oraz cmentarza w Łodzi.
D. Kędzierski. Ulice Łodzi.
M. Kępińska. Rozrywki stanu wojennego.

A. Kiesewetter. Upalne lato wielkiego miasta, czyli rzecz o Łodzi.
L. Kieszczyński. Ludzie walki - sylwetki łódzkich działaczy robotniczych.

J. Kita (red). Łódź. Historia miasta poprzez wieki. Tom2 1820-1914.

J. Kita, M. Nartonowicz-Kot. Patroni łódzkich ulic.

E. Klima. Atlas katolickiej Łodzi.

M. Klimczak, K. Olkusz. I Ty zostaniesz lodzermenschem. Mały przewodnik po Łodzi.
G. Kobojek. Łódź - kalendarium XX wieku.
G. Kobojek. Ex navicula navis. Kalendarium łódzkie (do 1914 roku).
G. Kobojek. Księży Młyn. Królestwo Scheiblerów.
E. Kocent-Zieliński. Lublinek. Historia prawdziwa.

W. Kondek. Łódzkie pałace.

J. Konieczna. Kultura książki polskiej w Łodzi 1820-1918.
M. Koliński. Łódź między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918-1939.
Z. Konicki. Dziwy nad Łódką. Nowy łódzki bajarz.
Z. Konicki. Ulice Łodzi. Ulice w szachownicę.

J. Konieczna. Biblioteki łódzkie przełomu XIX i XX wieku (1890-1918).
H. Konikowski. 60 lat Łódzkiego Pogotowia Ratunkowego w służbie społeczeństwa.
B. Kopczyńska-Jaworska. Badania kultury środowiska robotniczego Łodzi.

B. Kopczyńska-Jaworska, B. Woźniak. Łódzcy luteranie. Społeczność i jej organizacja.
B. Kopczyńska-Jaworska. Kultura środowiska robotniczego Łodzi.
B. Kopczyńska-Jaworska. Łódź i inne miasta.

B. Kopczyńska-Jaworska, J. Kucharska, J. P. Dekowski (red). Folklor robotniczej Łodzi. Pokłosie konkursu.
P. Korzec. Walki rewolucyjne w Łodzi i okręgu łódzkim w latach 1905-1907.
P. Korzec, E. Szuster. Łódzkie powstanie zbrojne w czerwcu 1905 roku.
W. Kosiakiewicz. Bawełna. Powieść.

O. Kossman. Zabudowanie miasta Łodzi pod względem krajobrazowym.
M. Koter. Geneza układu przestrzennego rozwoju Łodzi.

M. Koter. Geneza układu przestrzennego Łodzi przemysłowej.
M. Koter (z zespołem). Wpływ wielonarodowego dziedzictwa kulturowego Łodzi na współczesne oblicze miasta.
M. Koter, S. Liszewski, A. Suliborski. Łódź i region Polski środkowej.

K. R. Kowalczyński. Łódź 1914. Kronika oblężonego miasta.
K. R. Kowalczyński. Łódź przełomu wieków XIX/XX.

A. Kowalska, J. Trzynadlowski. Diariusz kultury łódzkiej 1945-1947.

B. Kowalska-Wajnakaim. 100 lat łódzkiej energetyki.
U. Kowalska. Z Łodzią ci do twarzy.
W. Kowalski. Leksykon łódzkich fabryk.
W. Kowalski. Łodzi dawnej Lamus.
Ch. Kozienicki. Dorastanie w piekle.

L. Kozień, M. Waszkiel (red). 100 przedstawień teatru lalek. Antologia recenzji 1945-1996.
H. Krahelska. Łódzki przemysł włókienniczy wobec ustawodawstwa pracy.
V. Krawczyk. Stan badań nad folklorem Łodzi i regionu.

H. Krajewska. Protestanci w Łodzi 1815-1914. Między edukacją a ewangelizacją.
H. Krajewska. Życie filmowe Łodzi w latach 1896-1939.
S. Krajewski, J. Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer pierwszy.

S. Krajewski, J. Kusiński. Ulica Piotrkowska. Spacer drugi.
J. Krakowiak. Od Fiszera do "Pegaza".

V. Krawczyk-Wasilewska, M. Kucner, E. Zimnica-Kuzioła (red). Kultura jako czynnik rozwoju miasta na przykładzie Łodzi.

N. Królikowska, C. Pawlak (red). Bunt, masa, maszyna. Protesty łódzkich tkaczy w kwietniu 1861 r. 
J. Krzemińska-Freda, T. Kurzac. Ogród botaniczny w Łodzi.
G. Krzymianowski. Anomalia.

J. Krzywik Kaźmierczyk. Lorneta z meduzą. Wędrówki łódzką nocą.
J. Krzywik Kaźmierczyk. Były dancingi i grały orkiestry w mieście Łodzi. Opowieść o muzyce, knajpach i nocnym życiu PRL-u.

K. A. Kuczyński (red.). Wizerunek Łodzi w literaturze, kulturze i historii Niemiec i Austrii.
A. Kulazińska, M. Szukalak. 200 lat Żydów w Łodzi.

P. Kulesza, A. Michalska, M. Koliński. Łódzkie kina. Od Bałtyku do Tatr.

A. Kuligowska. Trudne początki. Teatr łódzki w latach 1844-1863.
A. Kuligowska-Korzeniowska. Teatr przy ulicy Jaracza, 110 lat stałej sceny w Łodzi.
A. Kuligowska-Korzeniowska. Scena obiecana. Teatr polski w Łodzi 1844-1918.

A. Kuligowska-Korzeniowska. Scena obiecana. Teatr polski w Łodzi 1844-1918.

A. Kuligowska. Trudne początki. Teatr łódzki w latach 1844-1863.

A. Kulik, J. Perzyński. Sekrety Łodzi. Część 1.

A. Kulik, J. Perzyński. Sekrety Łodzi. Część 2.

A. Kulik, J. Perzyński. Sekrety Łodzi. Część 3.
J. K. Kurowski. Szata roślinna Lasu Łagiewnickiego.
J. Kusiński, R. Bonisławki, M. Janik. Księga fabryk Łodzi.

J. Kusiński, K. Stefański, M. Szymański. Łódź. Kamienice.
J. Kusiński. Gazownia Łódzka 1867-1997.

W. Kuźko. Biedermannowie. Dzieje rodziny i fortuny 1730-1945.
A. Kwietniewski. Blondynka z miasta Łodzi.
H. Langierowicz, M. Kondraciuk, J. Jędruch, W. Narczyński. Jubileusz 75 lat łódzkiej koszykówki 1925-2000.
K. Laskowski. Lokaut. Powieść łódzka.
D. Lasociński, R. Bonisławski, M. Koliński. Łódź, przewodnik turystyczny.

K. Laszkiewicz. Jak odnalazłem przywilej lokacyjny w Łodzi. 
M. Laurentowicz-Granas, J. Manżett-Kubiak. Pałace "ziemi obiecanej".

A. Lech, K. Radziszewska, A. Rykała (red.) Społeczność niemiecka i żydowska w Łodzi po 1945 r.
I. Lechowa. Tradycyjne zwyczaje świąteczne w łódzkim środowisku robotniczym.

K. Lesiakowski. Gomułkowska rzeczywistość. Łódź w latach 1956-1970.
K. Lesiakowski. Strajki robotnicze w Łodzi 1945-1976.

B. Lesman. Recepta na miliony. Z dziejów rodu Konów.

R. Leszczyński. Starodawna parafia w Mileszkach. 

D. Leśnikowski, K. Radziszewska, E. Wiatr. Wżarł się we mnie ból. Próby literackie Abrama Cytryna.
K.T. Lewandowski. Perkalowy dybuk.
S. Lewicki. Kariera miasta Łodzi.
S. Lewicki. Radogoszcz.
M. Leyko (red.). Łódzkie sceny żydowskie.
W. Lipiec. Kultura i oświata w Łodzi w okresie międzywojennym.
W. Lipiec. Zelwerowicz i scena łódzka.
S. Liszewski. Łódź i okolice.
S. Liszewski. Łódź, monografia miasta.
Łódź. Dzieje miasta. Praca zbiorowa.
A. Litwin. Dzieje jednego strajku. Łódź w 1936.
J. Litwin. Municypalne fabryki dawnej Łodzi.
Z. Lotentz. Narodziny Łodzi nowoczesnej.

Łódź w baśni i legendzie. Praca zbiorowa.
S. Łukawski. Łódzka secesja. Spacer z łódzkim przewodnikiem.
Cz. Łuczak. Dzień po dniu w okupowanej Wielkopolsce i Ziemi łódzkiej (Kraj Warty).
T. Łuczak. Poza.
M. A. Łukowska. Folklor w Łodzi.
M. A. Łukowska. Fabrykant łódzki we wspomnieniach robotników.
M. A. Łukowska. Mit Lodzermenscha a rzeczywistość dawnej i współczesnej Łodzi. 

A. Machejek. Imperium rodziny Poznańskich w Łodzi.

A. Machejek (red.) Niemcy łódzcy.

A. Machejek (red.) Żydzi łódzcy.
P. Machlański. Szlak ulicy Piotrkowskiej.
T. Maćkowiak. Łagiewniki łódzkie - przewodnik.
T. Maćkowiak. Łagiewniki Łódzkie.

A. Makowiecki. Enklawa przy ulicy Wschodniej.

A. Makowiecki. Piotrkowska 147.
A. Makowiecki. Ziemia Nawrócona.
J. Malinowski. Grupa "Jung Idysz" i żydowskie środowisko "Nowej Sztuki" w Polsce 1918-1923.

Z. Małecki. Studia nad źródłami kapitałów w łódzkim przemyśle włókienniczym.
W. Małek. Łódź. Barwy miasta.
W. Małek. Zabytkowy cmentarz żydowski.
W. Małek. Detal architektoniczny ulicy Piotrkowskiej.
W. Marrene-Morzkowska. Wśród kąkolu.
S. Martynowski. Łódź w ogniu.
K. Matys. Jubileusz Łódzkiej Straży Ogniowej Ochotniczej 1876-1926.
M. Matys. Łódzka fabryka marzeń. Od afery do sukcesu.

J. Mączyński. Nazwiska łodzian (XV-XIX wiek).

P. Mielczarek. Sanktuarium św. Antoniego w Łagiewnikach.
B. Milerski, K. Woźniak. Przeszłość przyszłości.
Z dziejów luteranizmu w Łodzi i regionie.
G. Missalowa. Studia nad powstaniem łódzkiego Okręgu Przemysłowego 1815-1870.

G. Missalowa (red). Dzieje Pabianic.

M. Mlekicka. Jakub Mortkowicz księgarz i wydawca.

G. Mnich. Łódzka prasa codzienna w okresie stalinowskim )1948-1956).

G. Mnich. Stalinowska codzienność. Łódź w latach 1949-1956.
T. Mogilnicki. Dwudziestopięciolecie szpitala Anny Marji w Łodzi (1905-1930).
H. Mortimer-Szymczak (red.). Łódź. Rozwój miasta w Polsce Ludowej.
A. Mostowicz. Prawdziwy koniec łódzkiej dintojry.
A. Mostowicz. Łódź, moja zakazana miłość.
A. Mostowicz. Ballada o Ślepym Maksie.

A. Mostowicz. Żółta gwiazda i czerwony krzyż.
J. Mowszowicz (red). Parki Łodzi.
L. Mroczka. Łódzka organizacja Polskiej partii Socjalistycznej w Łodzi 1918-1926.
L. Mroczka. Fenomen Drugiej Rzeczpospolitej. Studia z dziejów społecznych łódzkiej klasy robotniczej (1918-1939).
D. Muszyńska, L. Muszyński. Cmentarz Żydowski w Łodzi.

S. Muznerowski. Przyczynki do monografii Łodzi.
M. Nartonowicz-Kot. Polski ruch socjalistyczny w Łodzi w latach 1927-1939.
E. Niedźwiecka. Łódź w PRL-u. Opowieść o życiu miasta 1945-1980.

B. J. Niemierowska-Szczepańczyk. Niezapomniana szkoła łódzka Z. Pętkowskiej (1901-1950).

Z. Nienacki. Laseczka i tajemnica.

M. Nowakowska. Łódzki detal. Przewodnik po Łodzi szlakami detali architektonicznych.
A. Ochocki. Reporter przed konfesjonałem, czyli jak się przed wojną robiło gazetę.
A. Ochocki. W. Orłowski. Spacerem po Łodzi.
R. Olczak. Ogrody Księżego Młyna.
R. Olczak (red). Park Sienkiewicza. Park Moniuszki.
E. Olejniczak. Radio to dla was wyprowadzenie z ciemności. Łódzka Rozgłośnia Radiowa 1930-1939.

L. Olejnik. Wojewodowie, prezydenci i przewodniczący Prezydiów Rad Narodowych szczebla wojewódzkiego w Łodzi (1945-1994).
J. Olenderek. Proces kształtowania przestrzeni w Łodzi II Rzeczpospolitej a awans administracyjny miasta.
J. Olenderek. Architekci realizujący w Łodzi hasła europejskiego ruchu reformy mieszkaniowej w okresie II Rzeczpospolitej.

J. Olenderek. Łódzki modernizm i inne nurty przedwojennego budownictwa. Tom1. Obiekty użyteczności publicznej.

J. Olenderek. Łódzki modernizm i inne nurty przedwojennego budownictwa. Tom 2. Osiedla i obiekty mieszkalne.
B. Olszewski. Łódź moje miasto. Przewodnik po dawnej Łodzi.

J. Opiat-Bojarska. Niebezpieczna gra.
J. Orzechowska. Podwórka Piotrkowskiej. Przewodnik.
W. Ostrowski. Świetna karta z dziejów planowania w Polsce 1815-1830. Łódź i okręg łódzki w programie gospodarczym Ksawerego Lubeckiego i Rajmunda Rembielińskiego.

P. Owczarek. Baśnie Eliany.
P. Owczarek. Miasto do zjedzenia.
Parki Łodzi. Praca zbiorowa pod red. prof. dr J. Mowszowicza.

T. Papier. Magdalena w nocy.
J. Papuzińska. Limeryki i inne łódzkie wierszyki.

W. Pawlak. Kamienica wielkiego miasta.
M. Pawlak. Rozwój przestrzenny Łodzi w I poł. XIX wieku.
W. Pawlak. Na łódzkim bruku.
W. Pawlak. Minionych zabaw czar czyli czas wolny i rozrywka w dawnej Łodzi.
W. Pawlak. Patrząc na starą fotografię. Szkice staro łódzkie.
W. Pawlak. W cieniu ratuszowej wieży.
W. Pawlak. W rytmie fabrycznych syren.

A. Pawliński. Łódzkie szkice do portretu miasta.
A. Pączek. Polska rzeczywistość teatralna i łódzka.
Z. Piąstka. W cieniu alei cmentarnych - przewodnik po cmentarzach przy ulicach Ogrodowej i Srebrzyńskiej w Łodzi.
T. Piątek. Miasto Ł.
B. Pellowska-Chodobińska. Przedstawienia operetkowe w Łodzi okresu międzywojennego [w:] "Muzyka Łodzi wczoraj i dziś".
A. Pellowski. Kultura muzyczna Łodzi do roku 1918.
A. Pełka. Proces przekształcania podłódzkiej wsi Widzew w robotniczą dzielnicę miasta. Studia i materiały do dziejów Łodzi i okręgu łódzkiego.

M. Piestrzeniewicz. Rozrywka łodzian na przełomie XIX i XX wieku.
R. Piotrowski. Ślepy Maks. Legenda polskiego Al Capone.
B. Podgarbi. Cmentarz Żydowski w Łodzi.

E. Pleszkun-Olejniczakowa. Instytucje literackie w Łodzi międzywojennej i ich rola kulturotwórcza.

E. Podgórska. Rozwój oświaty w Łodzi do roku 1918.
E. Podgórska. Szkolnictwo elementarne w Łodzi w latach 1808-1914.
J. Podolska. Litzmannstadt-Getto. Ślady. Przewodnik po przeszłości.
J. Podolska. Spacerownik - Łódź Żydowska.
J. Podolska, J. Walicki. Przewodnik po cmentarzu żydowskim w Łodzi.
J. Podolska, P. Waingertner. Prezydenci miasta Łodzi.
A. Polakowski, M. Waszkiel. Łódzkie sceny lalkowe.
Polski Słownik Judaistyczny (oprac. Z. Borzymińska, R. Żebrowski).

K. Popiel, M. Wilbik. Dawna architektura Politechniki Łódzkiej. Willa Józefa Richtera.

I. Popławska. Budownictwo domów rzemieślniczych w Łodzi w pierwszej połowie XIX wieku.
I. Popławska. Architektura przemysłowa Łodzi w XIX wieku.
I. Popławska. Architektura Łodzi w 20-leciu międzywojennym.
I. Popławska. Architektura mieszkaniowa w Łodzi w XIX wieku.
I. Popławska. Dawna Łódź w obrazach.
I. Popławaska. Dawne fabryki Łodzi.
H. Poselt. Łódź do roku 1825 - kalendarium.
J. Powell. Rozdarta kurtyna.
J. Poznański. Pamiętnik z getta łódzkiego.
Praca zbiorowa: Triada Polacy, Niemcy, Żydzi. 
A. Próchnik. Bunt łódzki w roku 1892.
W. Puś. Dzieje Łodzi przemysłowej. Zarys historii.
W. Puś. Żydzi w Łodzi w czasach zaborów 1793-1914.
W. Puś, S. Liszewski. Dzieje Żydów w Łodzi 1820-1944.
W. Puś, S. Pytlas. Dzieje Łódzkich Zakładów Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju "Uniontex" (d. Zjednoczonych Zakładów K. Scheiblera i L. Grohmanna) w latach 1827-1977.
S. Pytlas. Łódzka burżuazja przemysłowa w latach 1864-1914.

S. Pytlas. Księży Młyn.
S. Pytlas. Powstanie i początki działalności zakładów przemysłu bawełnianego Karola Scheiblera w Łodzi.

I. Rabon. Bałuty.

S. Rachlewski. Pod ratuszową wieżyczką. Burmistrzowie i prezydenci miasta Łodzi w latach 1808-1914.
S. Rachlewski. Zastygły nurt życia. Łódź, która odeszła.
S. Rachlewski. Baśń i legenda Łodzi.
J. Raciborski. Dawny ratusz łódzki.

S. Rapalski. Inkorporacja terenów i plany regulacyjne miasta Łodzi.
K. Ratajska. Kraj młodości szczęśliwy. Śladami Juliana Tuwima po Łodzi i Inowłodzu.
K. Ratajska. O mariażu bukieciarstwa z poezją. Do źródeł Kwiatów Polskich Juliana Tuwima.

K. Ratajska, T. Cieślak (red). Julian Tuwim. Biografia. Twórczość. Recepcja.
T. Raźniewski. Chcę żyć.
R. Rembieliński. Zarys historyczny powstania i rozwoju aptek łódzkich.
Wł. St. Reymont. Ziemia obiecana.

S. Rogowicz. Park im. Sienkiewicza w Łodzi.
G. Romanowski. Kronika miasta Łodzi.

Ch. Rosenfarb. Drzewo życia.

Ch. Rosenfarb. Między miasteczkiem i Łodzią. Opowieść o miłości.
E. Rosset. Łódź – miasto pracy.
E. Rosset. Prostytucja i choroby weneryczne w Łodzi.
M. Rostworowski (red.). Żydzi w Polsce. Obraz i słowo.

J. Roth. Hotel Savoy.

W. Rowiński. Julka.

G. Rozier. Mojżesz Broderson od Jung Idysz do Araratu.
I. Rubin. Żydzi w Łodzi pod niemiecką okupacją 1939-1945.
A. Rubinstein. Moje młode lata.
H. Rudnicki. Mozaika wyznaniowa w Łodzi. Łódź w ilustracji.
L. Rudnicki. Stare i nowe. Pamiętniki.
A. Rukowiecki. Łódź 1939-1945. Kronika okupacji.
W. Rymkiewicz. Obiad u Scheiblerów.
W. Rymkiewicz. Ucieczka z Ziemi Obiecanej.
W. Rymkiewicz. Widok z Księżego Młyna.
A. Rynkowska. Ulica Piotrkowska.
A. Rynkowska. Początki rozwoju kapitalistycznego w Łodzi.
A. Rynkowska. Działalność gospodarcza władz Królestwa Polskiego na terenie Łodzi przemysłowej w latach 1821-1831.

A. Rżewski. Szlakami walki i buntu.
J. Salm, J. Wesołowski. Łódź - przewodnik.

P. Samuś. Dzieje SDKPiL w Łodzi 1893-1918.

P. Samuś (red.). "Bunt łódzki" w 1892 roku. Studia z dziejów wielkiego konfliktu społecznego.

P. Samuś (red.). Polacy - Niemcy - Żydzi w Łodzi w IX-XX wieku.

J. Schimmel. Domy na przedmieściach Łodzi w 1929 roku.
S. Sem-Sandberg. Biedni ludzie z miasta Łodzi.

J. Siemień. Księgi miejskie dawnej Łodzi.

J. Siewicz. Upiory Łodzi.

M. Sikorska-Kowalska. Wizerunek kobiety łódzkiej przełomu XIX i XX wieku.

I. Singer. Bracia Aszkenazy.
M. Skarżyński. G.K.O. w Łodzi i jego działalność, [w:] "Varia Muzeum Historii m. Łodzi".
L. Skrzydło. Rody fabrykanckie.
L. Skrzydło. Rody i rodziny. Rody nie tylko fabrykanckie.

J. Sosnowska. Działalność socjalna i opiekuńczo-wychowawcza Łódzkiego Chrześcijańskiego Towarzystwa Dobroczynności (1885-1940).

J. Sosnowska. Opieka nad dziećmi w Łodzi w latach I wojny światowej.
S. Sowińska. Kwiaty łódzkie.

J. Sowińska-Gogacz, B. Torański. Mały Oświęcim.
K. Sowiński. Esplanada.
P. Spodenkiewicz. Zaginiona dzielnica. Łódź żydowska - ludzie i miejsca.
A. Starkman. Łódź i łodzianie.
Stary cmentarz, część ewangelicka i prawosławna. Praca zbiorowa.
Stary cmentarz, część katolicka. Praca zbiorowa.

M. Starzycka. Manufaktura czasu.

A. Stawiszyńska. Łódź w czasie I wojny światowej.

A. Stawiszyńska. Ruda Pabianicka. Echa przeszłości.

K. Stefański. Architektura sakralna w Łodzi w okresie przemysłowego rozwoju miasta 1821-1914.

K. Stefański. Atlas architektury dawnej Łodzi.

K. Stefański. Bazylika archikatedralna w Łodzi pw. Stanisława Kostki.

K. Stefański. Gmachy użyteczności publicznej dawnej Łodzi.

K. Stefański. Jak zbudowano przemysłową Łódź. Architektura i urbanistyka miasta w latach 1821-1914.

K. Stefański. Kaplica grobowa Karola Scheiblera. Perła architektury neogotyckiej.

K. Stefański. Kilka uwag o architekturze Łodzi i jej twórcach.

K. Stefański. Kościół ojców jezuitów p.w. Najświętszego Serca Jezusa w Łodzi. Dzieje i współczesność.
K. Stefański. Ludzie, którzy zbudowali Łódź. Leksykon architektów i budowniczych miasta (do 1939 roku).

K. Stefań. Łódzkie synagogi. Wirtualne dziedzictwo "zaginionej dzielnicy".

K. Stefański. Łódzkie wille fabrykanckie.

K. Stefański. Narodziny miasta. Rozwój przestrzenny i architektura Łodzi do 1914 roku.
K. Stefański. Pałac Karola Poznańskiego. Siedziba Akademii Muzycznej w Łodzi.

K. Stefański. Pałac Karola Poznańskiego. Siedziba Akademii Muzycznej w Łodzi.

K. Stefański. Piotrkowska 77.

K. Stefański. Stary Cmentarz Ewngelicko-Augsburski w Łodzi.

K. Stefański. Wielkie rody fabrykanckie Łodzi i ich rola w ukształtowaniu oblicza miasta. Geyerowie, Scheiblerowie, Poznańscy, Heinzlowie, Kindermannowie.
K. Stefański. Willa Oskara Zieglera w Łodzi. Siedziba Łódzkiego Towarzystwa Naukowego.

K. Stefański, B. Ciarkowski. Modernizm w architekturze Łodzi XX wieku.

K. Stefański, Jacek Kusiński.. Łódź. Kamienice.

K. Stefański, Jacek Kusiński. Łódź. Pałace i wille.
K. Stefański, R. Szrajber. Łódzkie synagogi. Wirtualne dziedzictwo zaginionej dzielnicy.

M. E. Steinhagen. Kruschowie. Historia rodu.
B. Stępień. Łódzkie murale. Niedoceniona grafika użytkowa PRL-u.
M. Stępniewski, Z. Szambelan. Rozwój terytorialny Łodzi. Mapa i tekst, mapy archiwalne.
L. Stolarzewicz. Literatura Łodzi w ciągu jej istnienia. Szkic literacki i antologia.
L. Stolarzewicz. Życie kulturalne Łodzi.

A. Strug. Dzieje jednego pocisku.
J. Strzałkowski. Architekci i budowniczowie w Łodzi do 1944 roku.

J. Strzałkowski. Artyści, obrazy i zbieracze w Łodzi do 1918 roku.
J. Strzałkowski. Słownik artystów łódzkich.
J. Strzałkowski. Drukarnie i księgarnie w Łodzi.
J. Strzałkowski. Heinzlowie, z dziejów wielkiej kariery i filantropii łódzkich przemysłowców.
J. Strzałkowski. Łódzki Klub Sportowy 1908-1983.

A. Sumorok. Architektura i urbanistyka Łodzi okresu realizmu socjalistycznego.

J. Supady. Choroby dzieci a medycyna w Łodzi na przełomie XIX i XX wieku. Geneza łódzkiej szkoły pediatrycznej.

A. Swić. Edukacja ekologiczna w Parku Krajobrazowym Wzniesień Łódzkich (folder).
M. Sygulski. Historia Bałut.

A. Szczerba. Szkoła Zgromadzenia Kupców miasta Łodzi (1898-1939).
T. Szewera (red.). Barwny świat mikrofonu. Wspomnienia radiowców.
T. Szewera (red.). Śpiewnik łódzki.
E. Szkurłat. Moja mała ojczyzna - Łódź.
Z. Szlagowski. Łódzka straż pożarna.
A. Szram. Inicjatywy budowlane I. K. Poznańskiego jako wyraz mecenatu artystycznego łódzkiego przemysłowca.
A. Szram, A. Wach. Architektura Łodzi przemysłowej.
A. Szram, J. Weinberg (red.). Hilary Majewski i jego krąg.

D. Sztobryn. Działalność kulturalno-oświatowa diaspory niemieckiej w Łodzi do 1939 roku.
S. Sztromajer. Łódź od końca do końca.

Sztuka w Łodzi. Geyer, Scheibler i inni... Materiały seminarium naukowego "Wpływ narodów obszaru języka niemieckiego na rozwój sztuki w Łodzi.
M. Szukalak. Miasto Lodzermenschów.
M. Szukalak. Łódzkie rysunki Artura Szyka.
M. Szukalak. Słownik biograficzny Żydów łódzkich oraz z Łodzią związanych.
E. Szuster. U stóp starego komina.
J. Szwajcowski, R. Bonisławski. Wartościowa Łódź.
M. J. Szymański. Browary Łodzi i regionu.

M. J. Szymański. Łódzka elektrownia i gazownie do 1939 roku.

M. J. Szymański. Łódź na wodach dziejów. Biografia miasta.

M. J. Szymański, D. Staniszewska, T. Kochelski (red). Bałuty: legenda i rzeczywistość.

M. J. Szymański, B. Torański. Fabrykanci. Burzliwe dzieje łódzkich rodów bogaczy.

J. Śmiałowski. Od narodzin do rozkwitu Łodzi przemysłowej (1820-1870).
M. Świątkowska. Nekropolie łódzkie.
M. Świątkowska. Hortus Iudaeorum.

K. Śmiechowski. Łódzka wizja postępu. Oblicz społeczno-ideowe "Gońca Łódzkiego", "Kuriera Łódzkiego" i "Nowego Kuriera Łódzkiego" w latach 1898-1914.

K. Śmiechowski, M. Sikorska-Kowalska, M. K. Fukumoto. Robotnicy Łodzi przełomu XIX i XX wieku. Nowe kierunku badawcze.
M. Świderek. Parki i ogrody województwa łódzkiego.
M. Świderek, K. Krakowska. Spacer po zielonej Łodzi.
M. Świerkocki. Ziemia obiecana raz jeszcze.
M. Świerkocki. Naród zatracenia.

N. Timkovskij-Kostin. Miasto proletariuszów.

G. Timofiejew. Miłość nie zna zmęczenia.

G. Timofiejew. Trudna wolność.

B. Torański. Kat polskich dzieci. Opowieść o Eugenii Pol.
J. Trunk. Pojln. Obrazy i wspomnienia z Łodzi.

K. Turkowska. Geomorfologia regionu łódzkiego.
I. Tuwim. Łódzkie pory roku.
J. Tuwim. Wybór poezji.
J. Tuwim. Kwiaty polskie.

J. Tuwim. Tam zostałem. Wspomnienia młodości.
A. Urbaniak. Śladami dawnej Łodzi.
J. Urbankiewicz. Muzy przy krosnach.
J. Urbankiewicz. Sukiennice nad Łódką.
J. Urbankiewicz. Za płotem Paradyżu.
J. Urbankiewicz. Sezon w Łodzi nie zaszkodzi. Dzieje teatrów w Kominogrodzie z wieloma dykteryjkami.
B. Wachowska. Strajki okupacyjne w łódzkim okręgu przemysłowym w latach kryzysu gospodarczego 1920-1933.
B. Wachowska. Z dziejów jednolitego frontu w łódzkim okręgu przemysłowym.
B. Wachowska. Życie gospodarcze Łodzi w okresie międzywojennym.
B. Wachowska (red). Rewolucja 1905-1907 w Łodzi.

P. Waingertner. Czwarta stolica. Kiedy Łódź rządziła Polską (1945-1949).

W. Walczak. Zabytki architektoniczne Łodzi.
J. Walicki. Dziennik Łódzki - Nasze 115-lecie.
J. Walicki. Synagogi i domy modlitwy w Łodzi.
Z. Walter-Janke. W Armii Krajowej w Łodzi i na Śląsku.

P. Waingertner. Ostatni lodzermensch. Robert Geyer (1888-1939).

J. Walicki. "Dziennik Łódzki": Nasze 115-lecie.

J. Walicki. Synagogi i domy modlitwy w Łodzi.

M. Warneńska. Chłopcy z miasta Łodzi.
W. Wiechowski. Ruda Pabianicka, dziesięć lat odrodzonej Polski w życiu powiatu łódzkiego 1918-1928.
W. Wieczorek. Biblioteka publiczna w Łodzi (1917-1957).

V. Wiernicka. Prawosławna diecezja łódzko-poznańska.

V. Wiernicka. Prawosławni w Łodzi.
B. Wilkoszewski. Widoki miasta Łodzi.
J. Wilmański. Łódzkie portrety pamięciowe.
M. Wilmański, M. Olejnik. Architektura ulicy Piotrkowskiej 1828-1939. Katalog dokumentacji technicznej w zasobie Archiwum Państwowego w Łodzi.
J. Witkowski. Hitlerowski obóz koncentracyjny dla małoletnich w Łodzi.
W służbie idei. Księga zbiorowa ku uczczeniu 35-lecia pracy Aleksego Rżewskiego 1902-1937.

B. Wilkoszewski. Widoki m. Łodzi.

M. Witkiewicz. Czereśnie zawsze muszą być dwie.
L. Włodkowski. Z dziejów szkolnictwa w Łodzi. Od szkółki parafialnej do akademickiego miasta.
L. Włodkowski. Łódź 2000.

M. Z. Wojalski. Działo się w Łodzi.
M. Z. Wojalski. Kieszonkowa kronika dziejów Łodzi.
M. Z. Wojalski. O niektórych łódzkich szkołach.
M. Z. Wojalski. Z dziejów poczty w Łodzi.
M. Z. Wojalski. 100 lat łódzkich tramwajów.
M. Z. Wojalski. Cmentarz Żydowski w Łodzi.
W. Wolański. Księżycowi ludzie.
J. P. Woronczak. Specyfika kulturowa cmentarzy żydowskich.

K. Woźniak. Rajmund Rembieliński - wizjoner i menedżer Łodzi przemysłowej. Raporty z lat 1824-1830.
J. Wróbel. Przemiany ludnościowe spowodowane polityką okupanta hitlerowskiego w tzw. rejencji łódzkiej w latach 1939-1945.

R. Wróbel. Architektura sakralna w diecezji łódzkiej po 1945 r.

R. Wróbel. Nowe kościoły w diecezji łódzkiej 1945-1989.

M. Wybik [red.] Detal w architekturze Politechniki Łódzkiej.

J. Wystop. Zapomniane miejsca w Łodzi.

L. J. de Verdmon. Łódź w dwóch odczytach.

J. Zagrodzki. Artyści niepokorni. Sztuka nowoczesna XX wieku w przemysłowej Łodzi.

A. Zaguła. Sztuka po drugiej wojnie światowej w Łodzi - ujęcie syntetyczne.

S. M. Zajączkowski. Studia z dziejów osadnictwa na obszarze Łodzi do końca XVI wieku.

P. i L. Załuscy. Retkinia. Rys historyczno-społeczny.

A. Zand. Z dziejów dawnej Łodzi.

J. Zawieyski. Gdzie jesteś przyjacielu?

S. Zawiśliński, T. Wijata. Fabryka snów. 

A. Zelwerowicz. Gawędy starego komedianta.

P. Zwoliński. Dzieje parafii Wniebowzięcia NMP na tle rozwoju Łodzi.

A. Zysiak, A. Śmiechowski, K. Piskała, K. Marzec, K. Kaźmierska,  J. Burski. Miasto z bawełny i dymu. Łódź - miasto przemysłowe i dyskursy asynchronicznej nowoczesności 1897-1994.

S. Zyskind. Skradzione lata.

S. Zyskind. Światło w dolinie łez.

W. Źródlak, W. Dębski, W. Hyży, T. Igielski, D. Walczak. Łódzkie tramwaje 1898-1998.

W. Źródlak, J. Wojtowicz, M. Kaczyński. Łódzka podmiejska komunikacja tramwajowa 1901-2001.

Zobacz jeszcze:

Lodzermensch łódzki, czyli spis lektur łódzkich
Łódź opisana..., czyli nie tylko Reymont
LIT-TRIP PO ŁÓDZKU, CZYLI CZYTANIE MIASTA

Pomnik Aleksandra Kamińskiego w Łodzi.

Pomnik Aleksandra Kamińskiego - rzeźba plenerowa w Parku Staromiejskim w Łodzi. Pomnik przedstawia Kamińskiego, ubranego w harcerską pelerynę i czapkę rogatywkę, siedzącego przy ognisku.

 Autorem pomnika jest Kazimierz Karpiński. Pomnik został odsłonięty 24 września 2005 roku w ramach obchodów 50 rocznicy Hufca Łódź-Polesie.

Aleksander Kamiński, przybrane nazwisko: Aleksander Kędzierski, ps. Dąbrowski, J. Dąbrowski, Fabrykant, Faktor, Juliusz Górecki,Hubert, Kamyk, Kaźmierczak, Bambaju -  urodził się 28 stycznia 1903 w Warszawie.  Pedagog, wychowawca, twórca metodyki zuchowej, instruktor harcerski, harcmistrz, żołnierz Armii Krajowej oraz jeden z ideowych przywódców Szarych Szeregów. Mąż Janiny Kamińskiej, polskiej archeolog, pedagog i instruktorki Związku Harcerstwa Polskiego, ojciec Ewy Rzetelskiej-Feleszko (profesor językoznawstwa).

Syn Jana Kamińskiego (farmaceuty) i Petroneli Kaźmierczak. W 1905 wyjechał wraz z rodzicami do Kijowa, gdzie ukończył rosyjską 4-klasową szkołę powszechną, potem w 1914 przeniósł się do Rostowa, a w 1916 roku  do Humania.

Trudne warunki materialne (jego ojciec zmarł w 1911 roku) sprawiły, że już od 1916 pracował jako goniec w banku. Od stycznia 1918 roku członek 1. Męskiej Drużyny Skautowej im. Tadeusza Kościuszki w Humaniu. Był tam potem kolejno zastępowym, przybocznym, od lata 1919 drużynowym i przybocznym hufca, a od maja 1920 jednocześnie kierował całym Gniazdem Humańskim (obejmującym drużyny harcerek i harcerzy). Od 1918 roku uczeń polskiej szkoły średniej w Humaniu.

Po powrocie do kraju (w marcu 1921 roku) kontynuował naukę w Gimnazjum Kazimierza Kulwiecia w Warszawie, otrzymując tu w czerwcu 1922 świadectwo dojrzałości. Następnie studiował historię na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego i w styczniu 1928 uzyskał dyplom magistra.

W czasie studiów nadal pracował zarobkowo: od 1922 roku  był pomocnikiem wychowawcy, wychowawcą, potem kierownikiem bursy RGO im. 3 Maja w Pruszkowie, od 1929 nauczycielem historii w Gimnazjum im. św. Stanisława Kostki w Warszawie, a od 1930 do 1931 kierownikiem bursy Związku Osadników Wojskowych dla młodzieży szkół zawodowych przy ul. Młocińskiej. Współzałożyciel i następnie członek władz Związku Zawodowego Wychowawców.

Aleksander Kamiński kontynuował także działalność w ZHP. Rozkazem Naczelnictwa z 3 października 1922 mianowany przodownikiem z zaliczeniem służby od sierpnia 1921, rozkazem z 30 czerwca 1924 roku został mianowany podharcmistrzem. Po zmianie nazw stopni harcerskich (w grudniu 1927 roku) – harcmistrz. Od 1923 był drużynowym I Pruszkowskiej Drużyny Harcerzy im. Stefana Czarnieckiego (przez siebie założonej) i III Pruszkowskiej Drużyny Harcerzy im. Tomasza Zana. Pełnił również obowiązki zastępcy komendanta hufca. Prowadził stałą rubrykę pt. „Życie harcerskie” w piśmie „Echo Pruszkowskie”.

W latach 1925–1927 komendant Hufca Pruszkowskiego, a od jesieni 1928 roku do grudnia 1929 komendant Chorągwi Mazowieckiej ZHP. Jednocześnie od września 1928 do czerwca 1929 drużynowy VI Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Od 1931 kierownik referatu drużyn mniejszościowych w Głównej Kwaterze Harcerzy, był także przewodniczącym KC Związku Żydowskich Drużyn Harcerskich i Gromad Zuchowych.

Twórca metodyki zuchowej (przy współpracy z Jadwigą Zwolakowską). Autor powieści, stanowiących równocześnie podręczniki metodyczne dla instruktorów zuchowych w Organizacji Harcerzy ZHP: „Antek Cwaniak” (1932), „Książka wodza zuchów” (1933) i „Krąg rady” (1935).

Kierownik Wydziału Zuchów w Głównej Kwaterze Harcerzy pozostawał do września 1937 roku (z przerwą od kwietnia do września 1933). Od września 1933 jednocześnie komendant Szkoły Instruktorów Zuchowych w Nierodzimiu na Śląsku Cieszyńskim, a od maja 1937 aż do wybuchu wojny kierownik Ośrodka Harcerskiego w pobliskich Górkach Wielkich koło Skoczowa (do tego ośrodka włączono Szkołę Instruktorów Zuchowych) i kierownik Wydziału Kształcenia Starszyzny Harcerskiej w Głównej Kwaterze ZHP.

W lipcu 1934 roku prowadził międzynarodowy kurs zuchowy w Brennej (Beskid Śląski), a w lipcu 1938 stanął na czele polskiej delegacji na międzynarodową konferencję instruktorów zuchowych w Gilwell Wielka Brytania. Uczestnik Jamboree w Wielkiej Brytanii 1929 roku, na Węgrzech 1933 i w Holandii 1937 oraz Międzynarodowej Konferencji Zuchowej w lipcu 1939 w Edynburgu (następna taka konferencja miała odbyć się w Polsce).

Po wybuchu wojny ewakuowany we wrześniu 1939 ze Śląska, około 12 września przybył do Warszawy i wszedł w skład Komendy Pogotowia Harcerzy, a po kapitulacji stolicy kierował prowizorycznym domem dziecka dla dzieci osieroconych podczas oblężenia Warszawy.

W konspiracji od października 1939 roku, członek ścisłej Głównej Kwatery („Pasieka”) Szarych Szeregów. Od tegoż miesiąca czynny także w SZP. Inicjator, organizator i następnie redaktor naczelny „BiuletynuInformacyjnego” (wydawanego od 5 listopada 1939 tygodniowego organu Okręgu Warszawa-Miasto SZP-ZWZ-AK, a od wiosny 1941 centralnego organu prasowego Komendy Głównej AK, najważniejszego pisma konspiracyjnego w okupowanej Polsce – nakład do 47 tysięcy egzemplarzy). Używał tu pseudonimu „Kaźmierczak”, a od listopada 1942 roku  „Hubert”, a także „Fabrykant”, „Kamyk”. Był także autorem większości artykułów wstępnych w „Biuletynie Informacyjnym”.

Na łamach „Przeglądu Propagandowego” (1943 nr 2) pod pseudonimem „Hubert” zamieścił artykuł „Podstawy ideowe propagandy wojskowej”.

Jednocześnie od kwietnia 1941 po kpt. Zygmuncie Hemplu szef BiP Komendy Okręgu Warszawa-Miasto ZWZ – Okręg Warszawa AK pod pseudonimem „Faktor”, a od listopada 1942 – „Fabrykant”. Utworzył tu m.in. komórkę „Sztuka”, zajmującą się w środowisku artystycznym inicjowaniem dzieł, rozprowadzanych lub wystawianych już w czasie okupacji (teatr kukiełkowy, karykatury, piosenki). 

Zorganizował i następnie nadzorował prace Komisji Propagandy (KOPR), firmującej od wiosny 1942 roku całość produkcji wydawniczej BiP Komendy Okręgu Warszawa AK. Szefem BiP Komendy Okręgu Warszawa AK pozostawał do czerwca 1944.

Równocześnie od 1941 do wybuchu powstania warszawskiego pod pseudonimem „Hubert” był referentem kontrwywiadu Oddziału II Komendy Głównej ZWZ-AK.

Twórca koncepcji, założyciel i od grudnia 1940 pod pseudonimem „Dąbrowski” komendant główny Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”. W tym czasie napisał artykuł „Mały sabotaż” („Biuletyn Informacyjny”, 1 września 1940). Najbardziej znane i widoczne efekty działalności „Wawra” to m.in. rysunki „kotwicy” Polski Walczącej i znaki „V”, antyniemieckie napisy w miejscach publicznych, kolportaż ulotek, gazowanie kin, akcje megafonowe. Osobiście uczestniczył w pierwszej serii takich akcji – w wybijaniu witryn wystawowych fotografów, eksponujących zdjęcia umundurowanych Niemców (5 grudnia 1940 roku).

Autor jednej z najbardziej znanych książki okupowanej Warszawy – „Kamieni na szaniec” – która ukazała się po raz pierwszy w lipcu 1943 pod tytułem „Kamienie na szaniec. Opowiadanie o Wojtku i Czarnym” i pseudonimem „Juliusz Górecki”.  Kamiński wykorzystał w niej wspomnienia Tadeusza „Zośki” Zawadzkiego o Janie „Rudym” Bytnarze i Aleksym „Alku” Dawidowskim. Był on również autorem „Wielkiej Gry” (wydanie I w 1942 na rozkaz Komendy Głównej AK zostało zniszczone jako dekonspirujące metody walki konspiracyjnej, wydania II nie zdążono rozkolportować z powodu wybuchu powstania warszawskiego, wydanie III – Warszawa 1981) i „Przodownika. Podręcznika dla kierowników oddziałów Zawiszy” (cz. 1-2, grudzień 1942, wyd. II 1943, wyd. III 1944).

Podczas powstania warszawskiego nadal był redaktorem naczelnym „Biuletynu Informacyjnego” (wówczas już wydawanego jawnie jako dziennik) aż do ostatniego powstańczego numeru z 4 października 1944 roku.

30 września 1944 szef BiP KG AK płk Jan Rzepecki pseudonim Prezes, wystąpił z wnioskiem o awansowanie go do stopnia podporucznika rezerwy WP. Po kapitulacji powstania warszawskiego nie uczestniczył już w działalności konspiracyjnej.

Od maja 1945 do 1950 roku  asystent przy katedrach pedagogiki społecznej i pedagogiki ogólnej Uniwersytetu Łódzkiego. W 1947 roku uzyskał stopień doktora filozofii po obronie rozprawy „Metoda harcerska w wychowaniu i nauczaniu szkolnym”.

Nadal czynny w ZHP: od stycznia 1946 roku był członkiem Komisji Ideologicznej i Prawa i Przyrzeczenia Harcerskiego. Zarządzeniem z 12 stycznia 1946 został powołany w skład Tymczasowej Naczelnej Rady Harcerskiej, a od marca 1946 roku  był II Wiceprzewodniczącym ZHP. W 1947 pozbawiono go tego stanowiska, a w styczniu 1949 usunięto z przyczyn ideologicznych z ZHP. Z początkiem 1950 usunięty został także z Uniwersytetu Łódzkiego. Do 1956 roku był pod obserwacją Urzędu Bezpieczeństwa.

Do pracy harcerskiej powrócił w roku 1956. Wydarzenia październikowe 1956 przyniosły odnowę i nadzieję na demokratyczne przemiany w kraju. Kamiński uczestniczył w rozmowach na temat sytuacji w harcerstwie i możliwości reaktywowania ZHP. M.in. 26 listopada 1956 roku spotkał się z grupą instruktorów reprezentujących środowisko krakowskie, finalizujące reaktywowanie ZHP. Ci odmówili mu wsparcia w realizacji jego ówczesnej koncepcji reaktywowania działalności harcerskiej w ramach OHPL, przedstawiając swoje stanowisko (i dowody), że jedynym prawidłowym rozwiązaniem jest reaktywowanie ZHP (co zresztą uczynili 4 grudnia 1956 roku). Wówczas, na początku grudnia, odbył spotkania z 25 instruktorami przedwojennego ZHP. Udał się z nimi na naradę działaczy OHPL w Łodzi, która przekształcała się w „Ogólnopolską Naradę Działaczy Harcerskich” (Krajowy Zjazd Działaczy Harcerskich). Wszedł w skład Naczelnej Rady Harcerskiej, został wybrany Przewodniczącym NRH.

Na stanowisku przewodniczącego RN Kamiński funkcjonował jednak niespełna półtora roku. Ustąpił pod naciskiem sił, które zmierzały do podporządkowania ideologicznego ZHP Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

W 1958 roku powrócił do pracy na Uniwersytecie Łódzkim, gdzie od kwietnia 1962 kierował Katedrą Pedagogiki Społecznej. W 1959 habilitował się na podstawie pracy „Prehistoria polskich związków młodzieży”, a w marcu 1969 roku nadano mu tytuł profesora nadzwyczajnego.

Czynny w Związku Nauczycielstwa Polskiego i w Polskim Związku Higieny Psychicznej, członek Komitetu Nauk Pedagogicznych i Psychologicznych PAN.

Po przejściu na emeryturę w roku 1972 powrócił do Warszawy, gdzie zmarł 15 marca 1978. Pochowano go na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach obok Kwatery Szarych Szeregów. Spoczął więc obok Rudego, Alka i Zośki, tak mu bliskich bohaterów „Kamieni na szaniec”.

22 lutego 2008 roku w Dniu Myśli Braterskiej, podczas uroczystości związanych z objęciem Honorowym Protektoratem 5 organizacji harcerskich, Prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Aleksandra Kamińskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

24 września 2005 odsłonięto pierwszy w Polsce pomnik  hm. Aleksandra Kamińskiego w Parku Staromiejskim w Łodzi. 

"Odgłosy", rok 1981.

Także w  Łodzi – na ścianie domu pod nr 30, przy ulicy noszącej imię Aleksandra Kamińskiego - znajduje się pamiątkowa tablica przypominająca jego łódzkie miejsce zamieszkania:

"Dziennik Łódzki", rok 1990.

Napisane przez niego książki:

Antek Cwaniak (1932)

Książka wodza zuchów (1933)

Andrzej Małkowski (1934)

Krąg rady (1935)

Wielka Gra (wydanie I w 1942 na rozkaz KG AK zostało zniszczone jako dekonspirujące metody walki konspiracyjnej, wydania II nie zdążono rozkolportować z powodu wybuchu powstania warszawskiego, wydanie III – Warszawa 1983 [znów konspiracyjne, antydatowane na 1981 – wyd. Niezależne Wydawnictwo Harcerskie], IV w 2000 roku

Przodownik. Podręcznik dla kierowników oddziałów Zawiszy (wyd. I, cz. 1-2, grudzień 1942, wyd. II w 1943, wyd. III w 1944)

Kamienie na szaniec (10 wydań, I w 1944 i II w 1945, pod pseudonimem Juliusz Górecki) 

Narodziny dzielności (1947)

Jaćwież (1953) – ceniona przez naukowców synteza dziejów ludu Jaćwingów,

Józef Grzesiak „Czarny” (1980),

Zuchy – The Polish Wolf Cubs – podręcznik wydany na konferencję Wilczęcą w Gillwel Park.

Zośka i Parasol. Opowieść o niektórych ludziach i niektórych akcjach dwóch batalionów harcerskich, (wydanie I w 1957) 2011.

Ponadto w swym dorobku pozostawił 239 prac, ponad 300 artykułów i recenzji.

źródła:
Andrzej Jankowski. Być dzielnym i umieć się różnić – Szkice o Aleksandrze Kamińskim.

Krystyna Heska-Kwaśniewicz. Braterstwo i służba. Rzecz o pisarstwie Aleksandra Kamińskiego.
Anna Zawdzka. O Aleksandrze Kamińskim „Kamyku”.
Barbara Wachowicz. Kamyk na szańcu – opowieść o druhu Aleksandrze Kamińskim.

Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

Fot. Monika Czechowicz

MAPA GOOGLE

Dworzec Fabryczny i... najlepsza meta w PRL-u

Dworzec Fabryczny. Z prawej strony budynku mieściła się restauracja. Ponieważ czynna była całą dobę, szczególnie chętnie odwiedzano ją w środku nocy, gdy inne łódzkie lokale były już zamknięte.

Jerzy Krzywik Kaźmierczyk opowiada w książce "Lorneta z meduzą. Wędrówki łódzką nocą":

"Wprost idealnym przystankiem na szlaku zwolenników knajp był Dworzec Fabryczny. Węzeł kolejowy. Końcowy lub początkowy przystanek dla Polskich Kolei Państwowych, skąd szyny wiodły wprost do prawdziwego dworca kolejowego dla miasta Łodzi, czyli Koluszek. Miłośnicy tego szlaku nie mieli zamiaru gdziekolwiek wyjeżdżać. Wprost przeciwnie. Dla nich to był punkt docelowy. Po prostu meta. Zainteresowani byli tym, co na tym dworcu było dla nich najistotniejsze. Restauracją "Dworcową", i to z dwoma salami konsumpcyjnymi. Tak jest. Pierwsza oznaczona kategorią pierwszą, a druga - oczywiście, kategorią drugą. W tej pierwszej mielony z dorsza był świeższy...

Najczęściej odwiedzany był jednak dworcowy bufet. Od późnych godzin wieczornych aż do białego rana bufet utkany był osobnikami najróżniejszej postury i różnej konduity. Mali, trochę więksi, ubrani różnie, choć najczęściej przyzwoicie i nawet modnie. W tym zestawie barowych gości nie było lumpów, staczy bramowych ani dopijaczy resztek pozostawionych w kuflach. Tu stał trzon ludu pracującego miast i wsi, chociaż tych ostatnich zdecydowanie mniej. Tu stali obywatele nocnych niedokończonych i niedopitych popijaw, obywatele wszelkich klas społecznych, których walkę między sobą wieścił brodaty klasyk panującego ustroju. Tutaj nic z tych rzeczy. Tutaj w bufetowym szeregu stał inteligent pracujący, robotnik, poeta, malarz sztalugowy z pobliskiej uczelni i tajemniczy nieznajomy ukryty za podniesionym kołnierzykiem. Stali murem, ramię w ramię, twarz przy twarzy i myśl była jedna: "Napić się wódki".

Ze stoickim spokojem oczekiwali na przynoszony przez barmana talerzyk. Lorneta z meduzą! (tu wyjaśnienie dla młodszych czytelników: lorneta z meduzą - popularny w PRL-u zestaw: dwie setki czystej w kieliszkach, tzw. setkach, plus galaretka z zimnych nóżek).

Obsługa znała to hasłowe zawołanie i nie dziwiła się na tak złożone zamówienie. W PRL-u wszyscy wiedzieli: wódka była, zakąski - rzadziej. Ten zestaw był obowiązkowy. Wypijało się lornetę, a meduza szła do zwrotu. Niejadalna była, choć obowiązkowa...

Stacja Łódź Fabryczna. Lokomotywa dojeżdżała do masywnej zapory na zakończeniu torów i ani centymetra dalej. Kiedyś inaczej było. Jeszcze w 1945 roku ulica Kilińskiego przecięta była potężną estakadą z szynami kolejowymi, które w prostej linii łączyć miały Dworzec fabryczny z Dworcem Kaliskim. Projektu nie zrealizowano, a wiadukt rozebrano... Podobno na Dworzec Kaliski kiedyś tunel będzie?

W każdym razie tu się przyjeżdżało, wysiadało i stąd szło do domu, ale można było i odwrotnie. Ostatni pociąg odjeżdżał gdzieś tak około dwudziestej trzeciej. Mniej więcej w tym samym czasie inny przyjeżdżał. Pierwszy poranny do Bielska-Białej odjeżdżał około czwartej. Między tymi godzinami dworzec mógłby być spokojnie zamknięty, zresztą takie praktyki stosowano na innych dworcach, i to światowych. W Helsinkach portier zamykał drzwi na klucz już o godzinie dwudziestej pierwszej i otwierał o szóstej.

Na naszym Fabrycznym też tak można by było, ale to jakieś niedorzeczne. Zamykać dworzec kolejowy? Restauracja dworcowa, i to czynna całą dobę, była zrozumiałym ukłonem władzy ludowej w stronę swojego ludu, a że przy okazji załapywali się inni? Nie szkodzi. Bufet dworcowy i jego załoga wyrabiała normy, zdobywając nawet proporczyk brygady pracy socjalistycznej. Zresztą tak po ludzku. Co miał robić pielgrzym pijackiego szlaku ulicy Kilińskiego - i nie tylko - kiedy barmani tamtych szynkwasów wymownym skinieniem głowy wskazywali na zegar, chowali butelki pod ladę i gasili światło?

Oczywiście pozostawał Dworzec Fabryczny.

Oświetlonym wejściem, niby gwiazda zaranna, witał pielgrzymów szlaku, zdążających tu z otchłani złych ludzkich zdarzeń. Przybywali z miasta, które nie spełniło ich marzeń i nadziei. Zawiedzeni przeżytymi dniami i nocami, zdążali tu, na swój dworzec, aby uciec w inną rzeczywistość. Jaką?

Nie było tu filozoficznych dialogów, lecz samotność i wewnętrzny monolog egzystencjalny: być albo nie być... ale wypić trzeba!

Tutaj, na Dworcu Fabrycznym, znajdowali odpowiedź. Być! Nie być? Nie stać przy bufecie jutro i pojutrze? Trzeba być! I oni byli. To los przywodził ich tu na pokuszenie. Podnieść nalane wódką szkło, na wysokość oczu, zajrzeć bestii w ślepie - jedno tylko miała - i... wypić! Giń i przepadnij.

Zaiste. Osobnik z tą bestią w środku wykrzywiał się, otrząsał jak kundel obsikany znienacka przez pijaka. Otwarte usta zionęły niewidocznym grzechem, wyrażając całą ohydę pokuszenia, na które osobnik skazany był przy bufecie dworca kolejowego Łódź Fabryczna. Nic to. Oni, przytuleni do baru, trwali dalej w ordynku bufetowego porządku...

Był nawet pomysł, aby tu urządzić lokal z dancingiem, czyli aby muzyka grała i tańce przytulańce, a jakże, się odbywały. Najbardziej cieszyły się na taką wiadomość "dziewczynki" z pobliskiego parku Moniuszki, gdzie "pracowały". Zamiana miejsca zawierania kontraktów na "robotę", radykalnie poprawiłaby im komfort pracy. Znacznie przyjemniej negocjuje się przecież w objęciach ewentualnego klienta i kiedy gra orkiestra.

Zocha Żelazko - tak nazwana, bo w torebce nosiła duszę od żelazka i w obronie swej dumy zawodowej, odganiając się rzeczoną torebką od niesfornego klienta, pozbawiała go męskiego animuszu w sposób radykalny. Otóż Zocha zarządziła:

- Dosyć kurestwa parkowego. Kupić nowe kiecki i dajemy dupy jak damy.

Najpierw tańce.

Park Moniuszki. Dzisiaj, z powodu prowadzonych prac budowlanych, "pracujące dziewczyny" mają jeszcze gorzej; snują się w okolicach Domu Kultury przy Traugutta, jakieś pogubione...

Z wyjątkiem dwóch godzin w środku nocy, przeznaczonych na sprzątanie, lokal na Dworcu Fabrycznym czynny był całą dobę. Ktoś powie: Ale w pewnych okresach na dworcach kolejowych wódki nie sprzedawano. Oczywiście, były takie nieżyciowe czasy, ale wtedy handlowano informacją, gdzie można było ją kupić. Miejscowi wiedzieli. Szło się za dworzec, mijało budynek o typowej architekturze niemieckiej (zostawili go okupanci hitlerowscy), podchodziło do wagonu kolejowego stojącego na bocznicy i tam kilkoma stuknięciami - znanymi sobie i innym zaufanym - tylko i jedynie w... gaśnicę zawieszoną na wagonie, co wywoływało sprzedającego i można było u niego złożyć zamówienie.

Co na to SOK, czyli strażnicy kolejowi, czy nawet MO? Ci pierwsi pilnowali, żeby tłoku nie było, a ci drudzy pilnowali tych pierwszych, żeby ich nie pobito.

Podróżny, których przecież nie znał miejscowych ścieżek i "klimatów" zakupu alkoholu, całkowicie zdawał się na pomoc obsługi kelnerskiej. Gdy już siedział za stołem, najlepiej w sali kategorii pierwszej, a kelner był zadowolony z konsumenta, który nie grymasił, był miły i nie zerkał kątem oka na rachunek, dostawał uprzejmą informację, gdzie i jak nabyć rzeczony trunek, na ten przykład, na dalszą podróż. Przy bardzo dobrych relacjach, popartych rzecz oczywista dodatkowym załącznikiem w postaci biletu NBP, klient otrzymywał butelkę "na miejscu" i nie musiał się już fatygować do jakiegoś tam martwego wagonu z gaśnicą. Otrzymywał butelkę z etykietą "Cytroneta" lub - o innej, acz dźwięcznej nazwie, na przykład "Ptyś". Zawsze jednak ze spodziewaną zawartością o ustalonej ilości, jak i firmowej procentowości...

Kiedyś, za dobrych czasów (podobno były takie) owiniętych w pelerynę poetów, zjawiał się na dworcu Wielki Pielgrzym Szlaku, sam Leon Schiller, czyli Pan Lulek, jak mawiali czekający na mistrza łódzcy dorożkarze. Nie po to tu przyjeżdżał, aby z miasta

Łodzi wyjechać. Nic z tych rzeczy. Mistrz przybywał tu, aby podtrzymać żagiew swojego talentu. Stawał w szeregu bufetowych gości i sycił Go, ten talent, częściowo utracony w przed chwilą zakończonym przedstawieniu w pobliskim teatrze. Podtrzymywał ów wielki dar bogów licznymi kolejkami boskiego płynu, jak mawiał Mistrz.

Nie On jeden przybywał tu, aby uzupełnić przeciekającą przez sito czasu sławę, wypływającą podstępnie z ciała artysty. Bywali tu wszyscy wielcy i najsławniejsi. Stojąc przy bufecie stacyjnym, nad niejednym z nich widać było aureolę sławy. Jednak już jakby bez wieńca laurowego.

Ona, ta sława, ma wymagania i artysta z należytym szacunkiem musi się jej Leon Schiller              koniecznie podporządkować. Artysta dołżen byt obmyt, obryt i niemnoszko pijan (artysta powinien być umyty, ogolony i trochę pijany). Ta zasada ujawniona przez braci naszych Moskali dobitnie i jednoznacznie porządkuje ten układ. 

Chór Hariana, czyli czterej przystojniaków z miasta Łodzi, wracając z trasy, na cztery głosy pięknie śpiewał: "jeszcze raz, jeszcze raz polej nam, dolej nam...".

Niedokończone spory literackie toczone gdzieś przy stolikach kawiarnianych - tylko tutaj o porannej porze przy kolejowym bufecie mogły być właściwie osądzone, a życie artysty na tym łez padole, w aspekcie słów księcia Danii, szczególnie tutaj nabierało właściwego znaczenia egzystencjalnego...

Bar na Dworcu Fabrycznym bywał też trybuną polityczną. Rozpolitykowany, acz niedopity mówca właśnie tutaj znajdował słuchaczy. Co prawda, o różnym nasączeniu alkoholowym, wprost proporcjonalnym do percepcji słuchaczy. I stąd niektórzy słuchali, nie słysząc, i patrzyli nie widząc. Oparty o bar mówca, trzymając w wyciągniętej ręce "sto gram w szkle", ogłaszał swój manifest polityczny. Dziwna sprawa. Wszystkie były negatywne w treści, a nawet w formie w stosunku do panującego systemu. Nie było ani jednego wystąpienia, w którym jakiś ochlany prelegent chwaliłby aktualnie rządzących. Ci negatywni jednak nigdy nie mogli dokończyć przemówienia. Koledzy w pół zdania, chwytem podpachowym, a nawet podkolanowym, wynosili mówcę, chroniąc go przed konsekwencjami.

Gdyby ktoś zechciał zebrać w jednym miejscu i o określonej godzinie tylu sławnych ludzi, w różnym rozumieniu tego słowa, przenigdy by mu się to nie udało! Nie ma takiej mowy, która przekonałaby ich do bycia tu i teraz.

A jednak Dworzec Fabryczny miał taką moc.

Tutaj, po zamknięciu ostatniej knajpy w mieście, o porannym świcie można było spotkać tych, którym właśnie zabrakło jeszcze tej jednej kropli wypełniającej czarę ich marzeń..."

Łódź Fabryczna – dworzec kolejowy i stacja czołowa w Łodzi na linii do Koluszek, powstała z inicjatywy przemysłowca Karola Scheiblera w 1866 roku.  Według klasyfikacji PKP, przed zamknięciem ze względu na przebudowę, miał kategorię B. 

Budowę linii kolejowej Fabryczno-Łódzkiej, łączącej miasto z Koluszkami, a tym samym z wybudowaną w 1848 roku Drogą Żelazną Warszawsko-Wiedeńską, rozpoczęto 1 września 1865 roku (zgodnie z zezwoleniem cara Aleksandra II z lipca 1865). Szyny zaczęto układać równocześnie od Łodzi i od Koluszek. 18 listopada 1865 roku uruchomiono przewóz towarów. Przewozy pasażerskie zostały zainaugurowane 1 czerwca 1866 roku.

Początkowo tory kolejowe sięgały dalej na zachód niż w chwili obecnej – dochodziły prawie do ulicy H. Sienkiewicza (dawnej Mikołajewskiej, wcześniej Dzikiej), obsługa pasażerów odbywała się w tymczasowym dworcu umiejscowionym przy ul. Krótkiej (w miejscu gdzie obecnie znajduje się Łódzki Dom Kultury). W 1868 roku wybudowano nowy budynek dworca (według projektu warszawskiego architekta Adolfa Schimmelpfenniga), który 1930 roku został przebudowany i istniał do czerwca 2012 roku. Przed zamknięciem dysponował czterema peronami i sześcioma krawędziami peronowymi. Budowa dworca Łódź Fabryczna była początkiem tworzenia łódzkiej kolei obwodowej.

źródło:

Jerzy Krzywik Kaźmierczyk. Lorneta z meduzą. Wędrówki łódzką nocą.

Fot. Monika Czechowicz