niedziela, 1 lutego 2026

Kościół pw. Podwyższenia św. Krzyża.

Kościół pw. Podwyższenia św. Krzyża, ul. Sienkiewicza 38.

"Dziennik Łódzki", rok 1886.

Świątynia (początkowo pw. św. Jakuba) była budowana w latach 1860-1862 oraz 1871-1880 (dwadzieścia lat budowy to całe pasmo przeszkód finansowych, administracyjnych i represji carskich po upadku powstania styczniowego), w stylu neoromańskim (wzory czerpano z architektury północnych Włoch), według projektu Franciszka Turnell'a.

"Dziennik Łódzki", rok 1886.


Budowę obecnej świątyni rozpoczęto już w 1860 roku, przy ówczesnej ulicy Dzikiej (dziś ul. Sienkiewicza 38) jako odpowiedź na potrzeby szybko rozwijającego się miasta - istniał już jeden kościół, ale był niewystarczający dla licznej społeczności katolików.

"Dziennik Łódzki", rok 1886.

Prace były prowadzone w nierównym tempie: początkowe prace trwały do lat 70. XIX wieku, ale z powodu trudności finansowych i innych przeszkód budowa znacznie się przedłużała. 

Kościół pw. Podwyższenia św. Krzyża.
Fot. Bronisław Wilkoszewski, "Widoki miasta Łodzi".
Przeczytaj w baedekerze:
oraz:
"Dziennik Łódzki", rok 1886.


Trzynawowa bazylika wzniesiona została na planie krzyża łacińskiego. Posiada dwie kaplice, zakrystię za głównym ołtarzem, a po bokach prezbiterium znajdują się dwa kwadratowe aneksy. 


Nad trzema wejściami w fasadzie kościoła umieszczono lombardzkie portale. 


Nad frontem wznosi się smukła, niezbyt wysoka wieża, zwieńczona małą kopułą. Wokół niej ustawiono figury czterech ewangelistów - fundatorem był Karol Scheibler, łódzki przemysłowiec wyznania luterańskiego.

"Dziennik Łódzki", rok 1886.

"Dziennik Łódzki", rok 1886.

"Dziennik Łódzki", rok 1886.


Wykończeniem wystroju wewnętrznego zajmował się Hilary Majewski, a neoromańskie ołtarze zaprojektował Konstanty Wojciechowski.


Drewniany ołtarz główny jest darem Karola Scheiblera. On też ufundował w kaplicy św. Anny boczny ołtarz z obrazami św. Anny i św. Karola oraz ołtarz w kaplicy Matki Boskiej z obrazem Najświętszej Marii Panny Niepokalanego Poczęcia.


Tenże przemysłowiec ofiarował również dębową ambonę i 31-głosowe organy. 


Natomiast jego zięć Edward Herbst, także luteranin, ufundował drugi ołtarz boczny z obrazem św. Justyna. Jego żona Matylda (z domu Scheibler) łożyła znaczące sumy na malowidła w świątyni, które wykonał malarz Jungnikel.


Z kolei katolicki przemysłowiec Juliusz Heinzel łożył na wyposażenie świątyni i wzniesienie wieży, w której umieszczono dzwony ufundowane przez Scheiblera.


Wewnątrz świątyni na uwagę zasługuje pochodząca z dwudziestolecia międzywojennego, figura Matki Boskiej z Lourdes - zaprojektowana przez artystę rzeźbiarza Mieczysława Lubelskiego, a wykonana w marmurze karraryjskim przez Wacława Konopkę. Spod dłuta tego artysty wyszła też figura Najświętszego Serca Jezusowego (projekt wykonał Antoni Madeyski). 


Witraże datowane są na rok 1891, niestety nie udało mi się ustalić, kto był autorem projektu i ich wykonawcą.


W kościele przechowuje się naczynia liturgiczne z drugiej połowy XIX wieku.


Kościół poświęcony został 2 listopada 1876 roku przez ks. Ludwika Dąbrowskiego.

"Dziennik Łódzki", rok 1888.


 Parafię erygował abp Wincenty Chościak-Popiel 25 stycznia 1885 roku, zaś konsekracji świątyni dokonał 19 maja 1888 roku ten sam hierarcha warszawski.

"Dziennik Łódzki", rok 1888.


Od drugiej połowy XIX wieku sprawowano tu opiekę duszpasterską nad katolikami narodowości niemieckiej. 

"Dziennik Łódzki", rok 1886.

"Dziennik Łódzki", rok 1886.


Tak Polacy, jak i Niemcy wykazywali się dużą aktywnością społeczną i kulturalną. Sławne były chóry złożone z wiernych obu narodowości.
Przeczytaj w baedekerze:

"Dziennik Łódzki", rok 1886.

W kolejnych dziesięcioleciach kościół służył jako ważne centrum duszpasterskie dla mieszkańców śródmieścia Łodzi. 

"Rozwój", rok 1923.

Kalendarz-Informator m. Łodzi, rok 1923.

W czasie II wojny światowej kościół dostępny był dla ludności niemieckiej.


Od 8 sierpnia 2021 roku, w parafii posługują bracia dominikanie.

Źródła: 
"Echo", rok 1929.

...i nieco sensacyjnie:

"Dziennik Łódzki", rok 1887.

"Dziennik Łódzki", rok 1887.

"Dziennik Łódzki", rok 1887.

Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Łodzi
oraz stron:

Fot. współczesne Monika Czechowicz

Przeczytaj jeszcze w baedekerze:

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz