MIEJSKIE GIMNAZJUM MĘSKIE W ŁODZI

Obecnie III Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki.

Monumentalny gmach szkolny w neorenesansowym stylu, zwrócony frontem do ulicy Dzikiej, został wzniesiony w latach 1888-1891 według projektu Hilarego Majewskiego, na części placu ongiś przeznaczonego na instytut politechniczny.

"Dziennik Łódzki", rok 1886.

Fot. Bronisław Wilkoszewski.

Przeniesiono do niego rosyjskojęzyczne gimnazjum męskie, utworzone w 1886 roku. Koszt budowy pokryto z funduszy wyznaczonych na ten cel w testamencie Karola Wilhelma Scheiblera (który zmarł w 1881 roku). 

Szerokie marmurowe schody i wnętrza z bogatym wystrojem architektonicznym miały wprowadzać uczniów w nastrój powagi i szacunku dla nauki; ukończenie gimnazjum uprawniało do studiów uniwersyteckich.
Od 1916 roku było to polskie gimnazjum męskie; w 1921 roku szkole nadano imię Józefa Piłsudskiego., od 1946 roku nosi imię Tadeusza Kościuszki. W 1954 roku stało się szkołą koedukacyjną. 

Z uczniów tej szkoły wyrosło wielu znakomitych uczonych, lekarzy, inżynierów, pisarzy, dziennikarzy, aktorów. 
Do najwybitniejszych absolwentów należy Julian Tuwim, który uczęszczał do tego gimnazjum w latach 1904-19014.
Kto zaś czytywał w młodości o przygodach Pana Samochodzika (a w dojrzałym wieku opowieści o Skiroławkach) pewnie wie, że autor tych powieści, Zbigniew Nienacki był także uczniem III LO.
Inni wybitni i znani absolwenci szkoły:

Jan Karski (prawnik, dyplomata, historyk, kurier i emisariusz władz Poskiego Państwa Podziemnego)

Piotr Skrzynecki (reżyser, scenarzysta, słynny konferansjer kabaretu Piwnica pod Baranami)

Grzegorz Filipowski łyżwiarz figurowy, medalista mistrzostw świata)

Jacek Chmielnik (aktor teatralny i filmowy, reżyser, dramaturg)

Maciej Drygas (dokumentalista, reżyser filmowy i radiowy, scenarzysta) 

Henryk Grynberg (prozaik, poeta, dramaturg, eseista)

Front gmachu III LO im. Tadeusza Kościuszki. Na cokole napisano: Roku Tysiąclecia, pamięci założyciela - dyrektora szkoły w latach 1916-1939 - Leona Starkiewicza i zespołu nauczycieli, twórczych i oddanych młodzieży wychowawców przyjaciół. W 50. rocznicę powołania przez robotniczą Łódź gimnazjum miejskiego, które dobrze zasłużyło się miastu i ojczyźnie.
Twórcą rzeźby był Marian Wnuk (1906-1967), profesor i rektor ASP w Warszawie.

"Dziennik Łódzki", rok 1966.

Za szkołą rozciągał się rozległy plac służący jako boisko. Na tym placu w Polsce Ludowej (lata 60. i 70.) dobudowano do szkoły dwa skrzydła połączone skrzydłem poprzecznym, tworząc w ten sposób zamknięty czworobok z dziedzińcem wewnętrznym. Mieszczą one pływalnię (otwartą w 1963 roku) i salę gimnastyczną oraz szkołę podstawową nr 173 im. I Dywizji Kościuszkowskiej. Z pływalni i ze szkoły podstawowej wychodzi się wprost do parku, w aleję lipowo-klonową.

Uczniowie gimnazjum w czasie lekcji wychowania fizycznego.
Powiązanie szkół z parkiem jest sympatyczne i korzystne wychowawczo, ale w wymiarze fizycznym zawsze dzieliła je jakaś granica. Przez długi czas teren gimnazjum był ogrodzony od parku płotem z desek, co bywalcom parku dawało spokój od gwaru szkolnego, ale nie służyło estetyce i budziło zrozumiałe niezadowolenie urbanistów. 


Planowano więc w okresie międzywojennym zastąpić płot niskim ażurowym ogrodzeniem i widokowo połączyć park z boiskiem szkolnym, szkoła zaś prosiła władze miejskie o fundusze na budowę od strony ulicy ogrodzenia tak eleganckiego, jak w sąsiednim parku.

Płoty wokół parku zniknęły po 1945 roku, a z jego okolic około 1950 roku i chyba nikt za nimi nie tęskni...
Ostatecznie estetykę ogrodzeń przy szkołach i parku uporządkowano w 2007 roku.

Oficjalna strona szkoły: 
TUTAJ

Przeczytaj jeszcze:
Łódź. Park im. Henryka Sienkiewicza

źródło:
Ogrody i zieleńce w centrum miasta. Park Sienkiewicza.[red:] Romuald Olczak

Fot. współczesne Monika Czechowicz
Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi
i inn.

MAPA GOOGLE

Saludos de un residente (Wschodnia).

fot. Monika Czechowicz

MURAL MARKA EDELMANA

Centrum Dialogu im. Marka Edelmana oraz Fundacja Klamra zrealizowali projekt "Mural Marka Edelmana w Łodzi". Mural powstał 28 września na budynku przy Bojowników Getta Warszawskiego 6a.

Marek Edelman (jid. מאַרעק עדעלמאַן; data i miejsce urodzin nieznane, przyjęto 1 stycznia 1922 w Warszawie lub 1 stycznia 1919 w Homlu,– polski działacz polityczny i społeczny żydowskiego pochodzenia, lekarz kardiolog, jeden z przywódców powstania w getcie warszawskim, kawaler Orderu Orła Białego.

Jego rodzice mieszkali w Homlu, później rodzina przeprowadziła się do Warszawy (po II wojnie światowej Marek Edelman podawał jako miejsce swoich urodzin Warszawę w celu uniknięcia repatriacji do Związku Radzieckiego). Rodzice byli zaangażowani w działalność polityczną: matka, Cecylia Edelman z domu Percowska, działała w kobiecym odłamie Bundu (Jidisze Arbeter Froj); ojciec, Natan Feliks związany był z socjalistycznymi rewolucjonistami rosyjskimi (tzw. eserowcami).

W czasie II wojny światowej Edelman należał do Powszechnego Żydowskiego Związku Robotniczego (Bund), w 1942 był wśród założycieli Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB). Pracował m.in. jako goniec w Szpitalu Bersohnów i Baumanów. W 1943 uczestniczył w powstaniu w getcie warszawskim dowodząc powstańcami na terenie tzw. szopu szczotkarzy. Po śmierci Mordechaja Anielewicza 8 maja został ostatnim przywódcą bojowników ŻOB podczas walk w getcie. 10 maja 1943 wraz z grupą żydowskich bojowców przedostał się kanałami na ulicę Prostą.

W 1944 brał udział w powstaniu warszawskim jako członek ŻOB w szeregach Armii Ludowej na Starym Mieście, a następnie, po ewakuacji kanałami, na Żoliborzu. Po upadku powstania ukrywał się wraz grupą kolegów przy ul. Promyka 43. Z uwagi na rosnące niebezpieczeństwo odkrycia przez Niemców budujących umocnienia w bezpośrednim sąsiedztwie kryjówki oraz wyczerpywanie się zapasów żywności, 15 listopada 1944 został ewakuowany przez ekipę Czerwonego Krzyża zorganizowaną przez personel szpitala w Boernerowie-Babicach. Żydowscy powstańcy zostali wyprowadzeni poza Warszawę, umieszczeni w szpitalu i zaopatrzeni w fałszywe dokumenty.

Po wojnie nie wyjechał z Polski. Od 1946 na stałe zamieszkał w Łodzi.

W 1951 ukończył studia na Akademii Medycznej w Łodzi, specjalizował się następnie w zakresie kardiologii. Do 1967 pracował w Klinice Chorób Wewnętrznych macierzystej uczelni, a następnie na oddziale kardiologii w klinice Wojskowej Akademii Medycznej. W 1972 został ordynatorem oddziału intensywnej terapii łódzkiego Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala im. Mikołaja Pirogowa.

Działalność opozycyjną rozpoczął w połowie lat 70., podejmując współpracę z Komitetem Obrony Robotników. W styczniu 1976 był jednym z sygnatariuszy skierowanego do władz PRL Listu 101 przeciwko zmianom w konstytucji. Od początku lat 80. działał w „Solidarności”, m.in. jako członek Zarządu Regionu Ziemia Łódzka. W stanie wojennym został na krótko internowany w Łęczycy. Został uwolniony w wyniku interwencji Jana Józefa Szczepańskiego, prezesa Związku Literatów Polskich. Nawiązał też kontakty z redakcją podziemnego Tygodnika Mazowsze. W 1983 odmówił władzom PRL udziału w Honorowym Komitecie Obchodów 40-lecia Powstania w Getcie, natomiast SB uniemożliwiła mu udział w obchodach niezależnych. W 1984, wraz z Jerzym Dłużniewskim, został członkiem podziemnej Regionalnej Komisji Wykonawczej Ziemia Łódzka. W drugim obiegu ukazywały się wznowienia jego książki z 1945 roku pt. „Getto walczy. Udział Bundu w obronie getta warszawskiego”. W 1988 przewodniczył Komisji ds. Mniejszości Narodowych w ramach Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie. Uczestniczył w obradach podzespołu do spraw zdrowia w ramach rozmów Okrągłego Stołu.

W kwietniu 1989 był przewodniczącym Wojewódzkiego Komitetu Obywatelskiego w Łodzi, organizującego kampanię wyborczą do parlamentu. Po 1990 prowadził działalność polityczną w ramach ROAD (był członkiem-założycielem), a następnie Unii Demokratycznej, Unii Wolności (był m.in. członkiem rady politycznej partii) oraz Partii Demokratycznej. Był członkiem Komitetu Budowy Muzeum Historii Żydów Polskich.

Przez ostatnie dwa lata życia mieszkał w Warszawie u swojej przyjaciółki, Pauli Sawickiej. 2 października 2009 zmarł z powodu niewydolności oddechowej. Został pochowany 9 października na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej. 

Komitet Honorowego Muralu: Świetlica Krytyki Politycznej w Łodzi, 3fala.art.pl, Fundacja Ależ Gustawie, Stowarzyszenie Przyjaciół Starego Miasta w Łodzi.
Autorem muralu jest Dariusz Paczkowski, społecznik, street artowiec, performer, animator życia kulturalnego, koordynator ogólnopolskich akcji na rzecz demokracji i praw człowieka. 

Fot. Monika Czechowicz

Źródła: 

Centrum Dialogu Łódź

Barbara Engelking, Jacek Leociak. Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście.

Fot. archiwalne: https://pl.wikipedia.org

MAPA GOOGLE