czwartek, 25 stycznia 2024

Obrazy łódzkiego getta. Józef Kowner.

Józef Kowner (1895-1968)

Józef Kowner  -  rosyjsko-szwedzki malarz i rysownik pochodzenia żydowskiego. Urodził się w 1895 w Kijowie. Był synem nauczyciela gimnazjalnego Szebsela Kownera i Zlaty z domu Szewelew. Rodzina przeprowadziła się do Łodzi gdy miał niespełna dwa lata.

Autoportret. 1941.
(źródło: (yadvashem.org)

Studia artystyczne rozpoczął w 1912 w Akademii Sztuki w Petersburgu, po roku je przerwał. W 1917 wyjechał na studia do Düsseldorfu. Następnie przebywał w Paryżu, w 1919 powrócił do Łodzi.

"Głos Polski", rok 1928.

"Ilustrowana Republika", rok 1928.

Debiutował w 1928 podczas wystawy w Galerii Miejskiej, następnie wystawiał swoje prace w 1932, 1937 i 1939 m.in. w Instytucie Propagandy i wystawach organizowanych przez Żydowskie Towarzystwo Krzewienia Sztuk Pięknych, które miały miejsce w Łodzi, Warszawie, Krakowie i Lwowie. 

Martwa natura z jabłkami, rok 1930.
(źródło: Józef Kowner | Desa Unicum)

"Ilustrowana Republika", rok 1932.

"Ilustrowana Republika", rok 1932.

Tulipany i żonkile.
(źródło: Artinfo.pl - portal rynku sztuki)

"Głos Poranny", dodatek ilustrowany, rok 1932.

"Panorama", ilustracja tygodniowa, rok 1932.

Od 1929 Kowner należał do Grupy Artystycznej Start, był członkiem zespołu redakcyjnego czasopisma Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków w Łodzi "Forma" i członkiem ŻTKSP – Żydowskiego Towarzystwa Krzewienia Sztuk Pięknych.

"Głos Polski", rok 1933.

"Głos Poranny", rok 1934.

Martwa natura.
(źródło:  Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

"Głos Poranny", rok 1935.

"Ilustrowana Republika", rok 1937.

Kwiaty w wazonie.
(źródło: Artinfo.pl - portal rynku sztuki)

Prasa narodowa często była nieprzychylna żydowskim artystom:

"Orędownik", pismo narodowe i katolickie, rok 1938.

Martwa natura z rybami.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

"Ilustrowana Republika", rok 1939.

Ulica w getcie, rok 1941.
(źródło: (yadvashem.org)

Po wybuchu II wojny światowej artysta został uwięziony w getcie łódzkim, w którym tworzył akwarele przedstawiające życie i pracę na terenie getta. 

Praczki.

Kobiety przy obieraniu ziemniaków.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Krawcy przy pracy.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Rodzina w mieszkaniu.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Kobiety przy krosnach.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

W farbiarni.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Krawcy przy maszynach.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Wywóz fekalii.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Motyw z getta.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Przy pracy.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Przy jedzeniu.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Zachowało się także kilka portretów i autoportretów z tego okresu.

Autoportret. Głowa mężczyzny w czapce. 1941.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Portret Mendla Grosmana.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Portret Mamachema Prinza.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Portret kobiety.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Autoportret.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Portret mężczyzny w okularach.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Portret Antoniego Kraffta, 1943.
(źródło: (yadvashem.org) 

Portret mężczyzny.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Często portretował Izraela Lejzerowicza.

Portret Izraela Lejzerowicza. 1941.

Portret Izraela Lejzerowicza. 1941.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Izrael Lejzerowicz - artysta malarz, poeta. Urodził się w 1902 roku w Łodzi.
Studiował w Berlinie. Po studiach powrócił do Łodzi. Malował sceny rodzajowe i portrety. Prezentował swoje obrazy na wystawach w Łodzi i Krakowie. Zamknięty w łódzkim getcie rozwinął oryginalną twórczość poetycką i malarską. Na papierze, dykcie i płótnie malował scenki rodzajowe z ulic getta. Podobnie jak Kowner, dzięki protekcji Chaima Rumkowskiego, Przełożonego Starszeństwa Żydów w Litzmannstadt Getto (którego wielokrotnie portretował) przeżył, mimo wielu chorób, do końca Litzmannstadt Getto.
W końcu sierpnia 1944 roku w jednym z ostatnich transportów został wywieziony do Auschwitz-Birkenau, gdzie natychmiast zamordowano go w komorze gazowej – był kaleką.
Zachowało się ponad 50 jego prac, w tym wstrząsające sceny z getta. Przechowywane są m.in. w Żydowskim Instytucie Historycznym, Muzeum Miasta Łodzi i Instytucie Yad Vaschem w Jerozolimie.

Portret Izraela Lejzerowicza. 1941.

Kowner był jednym z niewielu artystów, którzy otrzymali wsparcie finansowe Chaima Rumkowskiego. 

Fragment cmentarza żydowskiego.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Groby.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Na co dzień Kowner w getcie pracował w fabryce dywanów.

Album resortu dywanów getta łódzkiego.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

Wykonywał projekty dla tego resortu.

W introligatorni.

Nocny wartownik w getcie.

Potajemnie wystawiał prace w swoim mieszkaniu, gdzie organizował także tajne koncerty. Jego prace to dramatyczny dokument obrazujący życie w łódzkim getcie.

Wywóz fekalii.
(źródło: Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

W 1944 roku Józef Kowner został deportowany do Auschwitz-Birkenau, następnie przeniesiony do obozu w Wöbbelin koło Ludwigslust w Niemczech, gdzie został wyzwolony w maju 1945 roku.
Po wyzwoleniu obozu w ramach rekonwalescencji został przetransportowany do Szwecji, gdzie podjął pracę jako nauczyciel malarstwa. Osiadł w Kalmarze. 

Martwa natura z jabłkami i glinianym wazonem, rok 1948.
(źródło: Józef Kowner | Desa Unicum)

W 1952 roku otrzymał obywatelstwo szwedzkie. Wystawiał swoje prace na wystawach indywidualnych w Kalmarze, Oskarshamn, w galerii sztuki Louisa Hahnesa i galerii sztuki współczesnej w Sztokholmie oraz na wielu wystawach zbiorowych.

Martwa natura z paletą i z pudełkiem farb, rok 1949.
(źródło: Józef KOWNER ( Aukcja internetowa / Licytacja online - Cena - OneBid)


Józef Kowner w pracowni w Kalmarze, rok 1965.
(źródło fotografii: Kowner.com)

Realizował kompozycje figuralne, również o tematyce żydowskiej, martwe natury, pejzaże wiejskie i miejskie.

Pejzaż wiejski.
(źródło: Józef Kowner Galeria Żak (galeriazak.pl)

Jego przyjaciel Nachman Zonabend odzyskał i zwrócił mu dzieła sztuki, które Kowner stworzył podczas Holokaustu i które były ukryte w łódzkim getcie.

W mieszkaniu Nachmana Zonabenda. Josef Kowner przegląda kolekcję czterdziestu pięciu swoich obrazów, które Zonabend uratował z getta.

Trzy postacie, rok 1953.
(źródło:  Artinfo.pl - portal rynku sztuki)

Józef Kowner zmarł w Szwecji w 1968 roku.

Posted by Brak komentarzy:
Labels: , , ,

II WOJNA ŚWIATOWA - styczeń 1944 roku.

1 stycznia
W noworocznym przemówieniu Artur Greiser wezwał Niemców do wytrwania w walce.

Arthur Karl Greiser (1897-1946)
Foto: Bundesarchiv
Niemiecki polityk narodowosocjalistyczny, obergruppenführer SS, Namiestnik Rzeszy w Kraju Warty, przedtem prezydent Senatu Wolnego Miasta Gdańska.

Jakub Poznański "Pamiętnik z getta łódzkiego":
Wczoraj policjant niemiecki, z posterunku przy ulicy Marysińskiej, zastrzelił przechodzącego obok drutów chłopca. Malec zachowywał się spokojnie i nie zdradzał zamiarów ucieczki z getta. Pozbawiono go życia bez żadnego powodu.

3 stycznia
"Kronika getta łódzkiego" podała wyniki produkcyjne zakładów getta z listopada 1943 roku.
Zakłady krawieckie getta uszyły m.in:
Dla wojska, lotnictwa i marynarki: 10 700 spodni sukiennych do jazdy konnej, 8230 spodni drelichowych, 3200 wiatrówek, 2280 płaszczy, 5550 spodni zimowych, 11 480 bluzek koszulowych, 687 peleryn, 46 133 onuce, 5345 ubrań pikowanych, 4300 płaszczy do kolan, 400 długich spodni z sukna, 54 płaszcze. (...) Dla cywilów: 7144 płaszcze, 20 168 ubrań, 27 355 spodni, 23 kurtki.

Resort krawiecki łódzkiego getta.

14 stycznia
Ukazał się ostatni numer "Głosu Łodzi", organu Komitetu Okręgowego Polskiej Partii Robotniczej (PPR). Pismo przestało wychodzić na skutek przeprowadzenia przez gestapo kolejnej akcji zmierzającej do rozbicia łódzkiej organizacji.

17 stycznia
Muzykom w getcie nakazano oddać wszystkie instrumenty muzyczne, które przeznaczono m.in. dla miejskiej orkiestry i niemieckiej szkoły muzycznej w Łodzi.

Miejska Szkoła Muzyczna 
/Litzmannstadt, in der Städtischen Musikschule /ok.1940 roku, zbiory WBP/

Dawny pałac Karola Poznańskiego przy ulicy Gdańskiej 32.
W okresie niemieckiej okupacji Miejska Szkoła Muzyczna.
Dzisiaj siedziba Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi.
Przeczytaj w baedekerze:
Nazistowska śpiewogra i propaganda/ Städtische Musikschule (baedekerlodz.blogspot.com)

Dawny pałac Karola Poznańskiego jako Musikschule w czasie okupacji niemieckiej.
(źródło fotografii: https://polska-org.pl/)

20 stycznia
Rozpoczęła się nowa fala aresztowań wśród członków PPR w Łodzi.

25 stycznia
W obozie dla dzieci i młodzieży polskiej przy ulicy Przemysłowej (Fauststrasse) uruchomiono łaźnię i odwszalnię. Warunki sanitarne w obozie były fatalne. Dzieci były brudne i zawszone. Małym więźniom nie wydawano mydła ani proszku do prania, brakowało także wody. W listach do rodzin dzieci stale prosiły o przysłanie środków czystości. Za brud i wszy karano w obozie biciem i zamknięciem w karcerze.

Apel w części obozowej dla chłopców - obóz przy ulicy Przemysłowej w Łodzi, wiosna 1943.
(źródło: IPN w Łodzi)
Przeczytaj w baedekerze:
baedeker łódzki: Obóz dla dzieci i młodzieży polskiej przy ulicy Przemysłowej. (baedekerlodz.blogspot.com)

Makieta obozu. 
Można ją obejrzeć w Szkolnym Muzeum w pobliskiej Szkole Podstawowej nr 81 im. Bohaterskich Dzieci Łodzi.

styczeń
Armia Krajowa (AK) rozpoczęła realizację planu "Burza", który zakładał podjęcie działań zbrojnych na tyłach wojsk niemieckich spychanych przez Armię Czerwoną.

W Łodzi została utworzona konspiracyjna organizacja młodzieży komunistycznej - Związek Walki Młodych - na jego czele stanął Stanisław Babicki. Organizacja kolportowała pisma PPR dostarczane z Warszawy. Członkowie Związku, zorganizowani w trzyosobowe zespoły, dokonywali także akcji sabotażowych w łódzkich zakładach pracy. Niszczono narzędzia pracy, kauczuk i benzynę.

Na roboty przymusowe do Rzeszy wywieziono 12 500 osób z zakładów przemysłowych Łodzi, Brzezin, Zgierza, Pabianic i Ozorkowa.

Dla niemieckich dzieci w Łodzi funkcjonowały 23 przedszkola i kilka żłóbków. Rodzice płacili za jedno dziecko jedną markę tygodniowo, za każde następne - pół marki. Ponadto oddawano do przedszkola część przysługujących dziecku kartkowych przydziałów żywności. Zakładanie przedszkoli i żłobków dla polskich dzieci było zakazane.

Opakowania po czekoladach produkowanych w okupowanej Łodzi i sprzedawanych w okupowanej Łodzi i sprzedawanych na kartki tylko dla niemieckich dzieci.
(źródło fotografii: A. Rukowiecki. Łódź 1939-1945. Kronika okupacji)

Opakowania po cukierkach produkowanych w okupowanej Łodzi.
(źródło fotografii: A. Rukowiecki. Łódź 1939-1945. Kronika okupacji)

Źródło:
Andrzej Rukowiecki. Łódź 1939-1945. Kronika okupacji.

Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów IPN, Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi, publikacji A. Rukowiecki. Łódź 1939-1945. Kronika okupacji
oraz stron:
Bundesarchiv
 https://polska-org.pl/
Fot. współczesne Monika Czechowicz
Posted by Brak komentarzy:
Labels: ,
Subskrybuj: Posty (Atom)