czwartek, 25 stycznia 2024

Obrazy łódzkiego getta. Józef Kowner.

Józef Kowner (1895-1968)

Józef Kowner  -  rosyjsko-szwedzki malarz i rysownik pochodzenia żydowskiego. Urodził się w 1895 w Kijowie. Był synem nauczyciela gimnazjalnego Szebsela Kownera i Zlaty z domu Szewelew. Rodzina przeprowadziła się do Łodzi gdy miał niespełna dwa lata.

Autoportret. 1941.
(źródło: (yadvashem.org)

Studia artystyczne rozpoczął w 1912 w Akademii Sztuki w Petersburgu, po roku je przerwał. W 1917 wyjechał na studia do Düsseldorfu. Następnie przebywał w Paryżu, w 1919 powrócił do Łodzi.

"Głos Polski", rok 1928.

"Ilustrowana Republika", rok 1928.

Debiutował w 1928 podczas wystawy w Galerii Miejskiej, następnie wystawiał swoje prace w 1932, 1937 i 1939 m.in. w Instytucie Propagandy i wystawach organizowanych przez Żydowskie Towarzystwo Krzewienia Sztuk Pięknych, które miały miejsce w Łodzi, Warszawie, Krakowie i Lwowie. 

Martwa natura z jabłkami, rok 1930.

"Ilustrowana Republika", rok 1932.

"Ilustrowana Republika", rok 1932.

Tulipany i żonkile.

"Głos Poranny", dodatek ilustrowany, rok 1932.

"Panorama", ilustracja tygodniowa, rok 1932.

Od 1929 Kowner należał do Grupy Artystycznej Start, był członkiem zespołu redakcyjnego czasopisma Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków w Łodzi "Forma" i członkiem ŻTKSP – Żydowskiego Towarzystwa Krzewienia Sztuk Pięknych.

"Głos Polski", rok 1933.

"Głos Poranny", rok 1934.

Martwa natura.
(źródło:  Centralna Biblioteka Judaistyczna (jhi.pl)

"Głos Poranny", rok 1935.

"Ilustrowana Republika", rok 1937.

Kwiaty w wazonie.

Prasa narodowa często była nieprzychylna żydowskim artystom:

"Orędownik", pismo narodowe i katolickie, rok 1938.

Martwa natura z rybami.

"Ilustrowana Republika", rok 1939.

Ulica w getcie, rok 1941.
(źródło: (yadvashem.org)

Po wybuchu II wojny światowej artysta został uwięziony w getcie łódzkim, w którym tworzył akwarele przedstawiające życie i pracę na terenie getta. 

Praczki.

Kobiety przy obieraniu ziemniaków.

Krawcy przy pracy.

Rodzina w mieszkaniu.

Kobiety przy krosnach.

W farbiarni.

Krawcy przy maszynach.

Wywóz fekalii.

Motyw z getta.

Przy pracy.

Przy jedzeniu.

Zachowało się także kilka portretów i autoportretów z tego okresu.

Autoportret. Głowa mężczyzny w czapce. 1941.

Portret Mendla Grosmana.

Portret Mamachema Prinza.

Portret kobiety.

Autoportret.

Portret mężczyzny w okularach.

Portret Antoniego Kraffta, 1943.
(źródło: (yadvashem.org) 

Portret mężczyzny.

Często portretował Izraela Lejzerowicza.

Portret Izraela Lejzerowicza. 1941.

Portret Izraela Lejzerowicza. 1941.

Izrael Lejzerowicz - artysta malarz, poeta. Urodził się w 1902 roku w Łodzi.
Studiował w Berlinie. Po studiach powrócił do Łodzi. Malował sceny rodzajowe i portrety. Prezentował swoje obrazy na wystawach w Łodzi i Krakowie. Zamknięty w łódzkim getcie rozwinął oryginalną twórczość poetycką i malarską. Na papierze, dykcie i płótnie malował scenki rodzajowe z ulic getta. Podobnie jak Kowner, dzięki protekcji Chaima Rumkowskiego, Przełożonego Starszeństwa Żydów w Litzmannstadt Getto (którego wielokrotnie portretował) przeżył, mimo wielu chorób, do końca Litzmannstadt Getto.
W końcu sierpnia 1944 roku w jednym z ostatnich transportów został wywieziony do Auschwitz-Birkenau, gdzie natychmiast zamordowano go w komorze gazowej – był kaleką.
Zachowało się ponad 50 jego prac, w tym wstrząsające sceny z getta. Przechowywane są m.in. w Żydowskim Instytucie Historycznym, Muzeum Miasta Łodzi i Instytucie Yad Vaschem w Jerozolimie.

Portret Izraela Lejzerowicza. 1941.

Kowner był jednym z niewielu artystów, którzy otrzymali wsparcie finansowe Chaima Rumkowskiego. 

Fragment cmentarza żydowskiego.

Groby.

Na co dzień Kowner w getcie pracował w fabryce dywanów.

Album resortu dywanów getta łódzkiego.

Wykonywał projekty dla tego resortu.

W introligatorni.

Nocny wartownik w getcie.

Potajemnie wystawiał prace w swoim mieszkaniu, gdzie organizował także tajne koncerty. Jego prace to dramatyczny dokument obrazujący życie w łódzkim getcie.

Wywóz fekalii.
1944 roku Józef Kowner został deportowany do Auschwitz-Birkenau, następnie przeniesiony do obozu w Wöbbelin koło Ludwigslust w Niemczech, gdzie został wyzwolony w maju 1945 roku.
Po wyzwoleniu obozu w ramach rekonwalescencji został przetransportowany do Szwecji, gdzie podjął pracę jako nauczyciel malarstwa. Osiadł w Kalmarze. 

Martwa natura z jabłkami i glinianym wazonem, rok 1948.

W 1952 roku otrzymał obywatelstwo szwedzkie. Wystawiał swoje prace na wystawach indywidualnych w Kalmarze, Oskarshamn, w galerii sztuki Louisa Hahnesa i galerii sztuki współczesnej w Sztokholmie oraz na wielu wystawach zbiorowych.

Martwa natura z paletą i z pudełkiem farb, rok 1949.


Józef Kowner w pracowni w Kalmarze, rok 1965.
(źródło fotografii: Kowner.com)

Realizował kompozycje figuralne, również o tematyce żydowskiej, martwe natury, pejzaże wiejskie i miejskie.

Pejzaż wiejski.

Jego przyjaciel Nachman Zonabend odzyskał i zwrócił mu dzieła sztuki, które Kowner stworzył podczas Holokaustu i które były ukryte w łódzkim getcie.

W mieszkaniu Nachmana Zonabenda. Josef Kowner przegląda kolekcję czterdziestu pięciu swoich obrazów, które Zonabend uratował z getta.

Trzy postacie, rok 1953.

Józef Kowner zmarł w Szwecji w 1968 roku.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz