PIOTRKOWSKA 2-2a - Kościół pw. Zesłania Ducha Świętego.

(druga fotografia wykonana w 2019 roku, po remoncie kościoła)

Pierwsza świątynia luterańska na rynku Nowego Miasta (dzisiaj plac Wolności) wzniesiona została w latach 1826-1828, według projektu Bonifacego Witkowskiego. Klasyczno-empirowa budowla formą i wielkością nawiązywała do ratusza miejskiego stojącego po drugiej stronie Traktu Piotrkowskiego.

Obiekt ten został całkowicie rozebrany, a na jego miejscu w latach 1889-1892 wzniesiono świątynię w stylu neorenesansowym, według projektu Otto Gehlinga, przy współudziale Mikołaja Prokoffiewa. 

"Dziennik Łódzki", rok 1887.

Jubileuszowe wydanie "Lodzer Zeitung", 1863-1913.

"Dziennik Łódzki", rok 1886.

"Dziennik Łódzki", rok 1886.

"Dziennik Łódzki", rok 1889.

"Dziennik Łódzki", rok 1889.

Wzorem budowli była protestancka katedra w Berlinie, wyraźnie nawiązująca do watykańskiej bazyliki św. Piotra.

"Volksfreund Kalender für Stadt und Land", 1928.

Prof. Krzysztof Stefański o kościele Zesłania Ducha Świętego w Łodzi:

Prof. Krzysztof Stefański, historyk sztuki z Katedry Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego, mówi o dziejach kościoła Zesłania Ducha Świętego (pierwotnie luterańskiego kościoła Świętej Trójcy) w Łodzi.

(źródło: YouTube.pl. zamieszczone przez: Maskacjusz TV)

"Dziennik Łódzki", rok 1887.

Kościół luterański został wybudowany na planie krzyża greckiego, zwieńczony majestatyczną kopułą i dominującym nad nią krzyżem. 

Kopułę umieszczono na ośmiobocznym tamburze; jest ona flankowana sześcioma wieżyczkami (cztery większe na czterech bokach, dwie mniejsze nad wejściem od ulicy Piotrkowskiej).

We wnętrzu świątyni dominują cztery filary dźwigające masywne arkady oraz pendentywy, na których wspiera się tambur kopuły. W skrzydłach krzyża umiejscowiono dwukondygnacyjne empory wspierające się na żeliwnych kolumnach.

Prof. Krzysztof Stefański o wnętrzu kościoła Zesłania Ducha Świętego w Łodzi:

Prof. Krzysztof Stefański, historyk sztuki z Katedry Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego, mówi o wnętrzu kościoła Zesłania Ducha Świętego (pierwotnie luterańskiego kościoła Świętej Trójcy) w Łodzi.

(źródło: YouTube.pl. nadesłane przez Maskacjusz TV)

Do świątyni prowadzą trzy wejścia (od północy, zachodu i południa).

Potężna bryła kościoła o malowniczej sylwetce stanowi główną dominantę rynku Nowego Miasta, czyli dzisiejszego placu Wolności.

Od 1945 roku budowla jest świątynią rzymskokatolicką. Poświęcił ją prałat Jan Zdziowski.

W 1948 roku biskup Michał Klepacz erygował ją jako Parafię pw. Zesłania Ducha Świętego (początkowo jako parafię duszpasterstwa wojskowego).

Mapping na kościele pw. Zesłania Ducha Świętego podczas Festiwalu Kinetycznej Sztuki Światła "Light. Move. Festival 2013":

(źródło: YouTube.pl. zamieszczone przez Polskie Radio Łódź)

Widok na pl. Wolności w kierunku północnym, widoczny mur kościoła, ok. 1960 roku

(zbiory WBP)

źródła:

Marek Budziarek. Świątynie Łodzi.

YouTube.pl 

"Dziennik Łódzki", rok 1886.

Fot. Monika Czechowicz

Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

MAPA GOOGLE

łódzki werk

Fot. Monika Czechowicz

Łódź, ulica Północna 39 (Ochronka dla Dziewcząt Wyznania Mojżeszowego)

Sierociniec Hertzów i żłobek Gminy Wyznaniowej - jego początki sięgają 1883 roku, gdy Dozór Bożniczy zwrócił się do Łódzkiej Powiatowej Rady Opieki Społecznej z prośbą o wsparcie starań o założenie ochronki dla dzieci żydowskich.
Z inicjatywą wystąpiła grupa pań - żon najzamożniejszych przemysłowców i kupców, wśród nich Anna Hertz, Rozalia Rosenblatt i wdowa Ernestyna Ginsberg. Środki na działalność przekazali fabrykanci, między innymi Szaja Rosenblatt. Ochronka została otwarta w 1885 roku przy ulicy Gdańskiej 15. 

"Dziennik Łódzki", rok 1885.

Dziesięć lat później zaczęto zabiegać o plac pod nowy budynek. Miasto przekazało teren w doskonałym miejscu, przy parku Helenów.

Jednodniówka "Dzień ubogich w Łodzi", 17 września 1911 roku.

Budynek stanął w 1901 roku dzięki dotacji Jakuba i Anny Hertzów i miał nosić ich imię. Był przeznaczony dla 300 dziewcząt wyznania mojżeszowego. Autorem projektu był "nadworny" architekt Poznańskich Adolf Seligson (Zeligson). Następnie pełnił on również rolę kierownika budowy.
Gmach otrzymał skromną neorenesansową fasadę. W środku był bardzo funkcjonalny.
 Pod gzymsem wieńczącym fronton budynku umieszczono napis (po rosyjsku i po polsku): "Ochronka dla dziewcząt. Dar Jakuba i Anny małżonków Hertz".

Jednodniówka "Dzień ubogich w Łodzi", 17 września 1911 roku.

Już w 1902 roku ochronka rozpoczęła działalność.

"Rozwój", rok 1907.

"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy 1913.

W listopadzie 1920 roku budynek został zarekwirowany na cele umieszczonego tu szpitala wojskowego. Od 1927 roku gmina żydowska ponownie objęła budynek i do wybuchu II wojny światowej mieścił się tu dom dla sierot i żłobek Gminy Wyznaniowej Żydowskiej założony przez Towarzystwo Ochrony Zdrowia Ludności Żydowskiej.

"Nowa Panorama", dodatek niedzielny "Ilustrowanej Republiki", rok 1928.

"Głos Poranny", rok 1933.

Podczas okupacji Niemcy również przeznaczyli obiekt na szpital.

1940-1944

Po wyzwoleniu w budynku mieściły się instytucje MSW, aż do 2003 roku, kiedy budynek przekazano pierwotnym właścicielom, czyli gminie żydowskiej. Od niej, w 2004 roku, całą nieruchomość nabyła na swoją siedzibę Łódzka Okręgowa Izba Inżynierów Budownictwa. Po przeprowadzeniu gruntownego remontu budynek do dziś jest użytkowany przez tą organizację.

2012. Fot. Monika Czechowicz
Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi

źródła:
Kazimierz Badziak, Jacek Walicki. Żydowskie organizacje społeczne w Łodzi (do 1939 roku).
Joanna Podolska. Spacerownik. Łódź żydowska.

MAPA GOOGLE