Dobra – wieś
położona w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, w gminie
Stryków.
Położona
jest w dolinie rzeki Kiełmiczanki, lewego dopływu Moszczenicy.
Pierwsze
informacje o wsi pochodzą z 1386 roku. W tym roku wieś znalazła się w spisie
parafii płacących świętopietrze.
W
1525 roku Jan i Dorota Dobrscy ufundowali obraz Matki Boskiej Częstochowskiej,
który teraz znajduje się w tutejszej parafii rzymskokatolickiej. W roku 1827
Dobra stanowiła wieś i folwark, było tu 28 domów i około 285 mieszkańców.
W
1863 roku na terenie Dobrej stoczono bój z Rosjanami, w którym poległo 63
powstańców. Była to jedna z większych bitew powstania
styczniowego w powiecie brzezińskim.
Kalendarz Kościuszkowski, rok 1918.
Cmentarz
we wsi Dobra. Pomnik poświęcony powstańcom 1863 roku.
Mogiła
zbiorowa powstańców z 1863 roku w centralnym punkcie cmentarza parafialnego. Na
mogile pomnik wystawiony w 1933 roku ze składek społecznych i tablica z
inskrypcją:
Niewolnym bohaterom 1863
wolni rodacy 1933
"Łódź w Ilustracji", dodatek niedzielny "Kuriera Łódzkiego", rok 1938.
"Łódź w Ilustracji", dodatek niedzielny "Kuriera Łódzkiego", rok 1938.
… oraz
listą poległych:
Bohaterom
Powstania Styczniowego
Poległym
w walkach pod Dobrą dn. 24 lutego 1863 roku
Odeszli
na wieczną wartę
Bagiński
Ignacy, l. 22 z Pabianic
Belkie
Karol, l. 30 z Radogoszczy
Budziński
Wincenty, l. 19 z Ozorkowa
Cichocki
Jakub, l. 29 z Łodzi
Danielewicz
Józef, l. 24 z Łodzi
Gromadzki
Józef, l. 33 z Łodzi
Gruszczyński
Antoni, l. 38 z Łodzi
Gruszczyński
NN. l. 30 z Łodzi
Jankowski
Ignacy, l. 39 z Łodzi
Kołosiński
Józef, l. 20 z Pabianic
Komorowski
Jan, l. 37
Lelotowski
NN. l. 46 z Rawy Mazowieckiej
Małkowski
Józef, l. 35 z Łodzi
Mikulski
Ksawery, l. 34 z Łodzi
Miłasiewicz
Adolf, l. 17 z Krzywia
Orłowski
Józef, l. 23 z Włocławka
Przybylski
Ignacy, l. 30 z Łodzi
Przybylski
Ksawery, l. 25 z Lisowic
Rokoszewski
Dominik, l. 19 z Łodzi
Romelski
Jędrzej, l. 26 z Łodzi
Rządkowski
Wawrzyniec, l. 22 ze Zgierza
Salski
Józef, l. 21 z Warszawy
Siatur
Wojciech, l. 18 z Łodzi
Sobczyński
Maks, l. 30 z Łodzi
Sopliński
Antoni, l. 16 ze Zgierza
Szymański
Mateusz, ze Strykowa
Topolski
Andrzej, l. 45 z Łodzi
Ulicki
Ignacy, l. 22 z Łodzi
Wettlaufer
Henryk Gotfryd, l. 26 z Łodzi
Wichrowski
Antoni, l. 23. z Kolonii Skotnikiej
Wieczorek
Karol, l. 18 ze Zgierza
Wilczyńska
Antonina, l. 20 z Łodzi
Winiecki
Tadeusz, l. 19
Wojciechowska
Weronika, l. 19
Wolf
Jakub, l. 21 z Łodzi
Zaborowski
Teofil, l. 30
Zaur
Aleksander, l. 20 z Sikawy k. Łodzi
Żakiewicz
Maksymilian, l. 19 z Łodzi
Czternastu
nieznanych
poległych
na polach wsi Dobra, Dobieszków, Imielnik, Kiełmina, Moskule
Chwała
im
W
140 rocznicę Powstania Styczniowego
Dnia 24 lutego 1863 roku, pod Dobrą, doszło do
bitwy oddziału dowodzonego przez Józefa Dworzaczka z rosyjską kolumną
sztabskapitana Nawrockiego-Opozińskiego. Oddział powstańczy (210 kosynierów, 60
strzelców i 30 kawalerzystów) poniósł klęskę. Poległo 63 (lub 70-72)
powstańców. Sporządzono 52 metryki zgonu, w tym 14 nieznanych z nazwiska. Wśród
poległych były cztery kobiety: Maria Piotrowiczowa, Antonina Wilczyńska,
Weronika Wojciechowska i Katarzyna, służąca. Po tej bitwie Rząd Narodowy wydał
zakaz przyjmowania kobiet do oddziałów powstańczych. Rannych przewieziono do Łodzi,
gdzie kilku z nich zmarło.
Na
cmentarzu w Dobrej pochowano również 16 powstańców poległych 16 września 1863
roku pod Dobieszkowem i 5, którzy zmarli tam z ran. Nieco dalej, przy bocznej
alei znajduje się mogiła zbiorowa żołnierzy polskich poległych we wrześniu
1939 roku.
W kościele
katolickim pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela, na lewej ścianie bocznej została umiejscowiona pamiątkowa tablica.
Odsłonięta w setną rocznicę powstania, upamiętnia poległych w bitwach pod Dobrą
i Dobieszkowem w 1863 roku.
BOHATEROM POLEGŁYM POD DOBRĄ 24-II
ORAZ W DOBIESZKOWIE 25-IX-1863R
W SETNĄ
ROCZNICĘ POWSTANIA STYCZNIOWEGO
PARAFIANIE
Pomnik wystawiony w
miejscu śmierci Marii Piotrowiczowej, w lesie koło Dobieszkowa, przy
polnej drodze z osady Młynek do Sosnowiec-Pieńki.
Ma postać głazu narzutowego
umiejscowionego na betonowej podstawie.
Na pomniku tablica z inskrypcją:
W tym miejscu
poległa walcząc
W Obronie Ojczyzny
MARIA
PIOTROWICZOWA LAT 23
ZG. 24. II.
1863 r.
GLORIA VICTIS
Maria
Piotrowiczowa urodzona 1839 roku, pochodziła z
patriotycznej rodziny ziemiańskiej posiadającej rozległe dobra ziemskie w
okolicach Łodzi. Jej rodzicami byli Zygmunt Rogoliński, powstaniec z 1831 roku,
oraz Ansberta z Badeńskich. Ojciec wystawił w powstaniu listopadowym własny
poczet zbrojny, brał udział w wielu potyczkach, odniósł rany. Wuj Marii Józef
Badeński należał do spisku 1830 roku inicjującego powstanie listopadowe. W
wieku 17 lat Maria została żoną Konstantego Piotrowicza, nauczyciela z
Chocianowic. Wraz z mężem działała w polskiej organizacji narodowej na terenie
Łodzi.
Swoim
życiem udowodniła, że tak jak mężczyźni potrafiła się bić w obronie ojczyzny, a
gdy trzeba nie wahała się poświęcić dla niej mienie, zdrowie, a nawet życie.
W chwili wybuchu powstania Maria miała 23 lata. Umiała strzelać, jeździć
konno, doskonale posługiwała się białą bronią. Gdy dowiedziała się o pierwszych
klęskach powstańców, postanowiła wspomóc walczących. Wstąpiła z mężem do
operującego w okolicach Łodzi oddziału. Obcięła włosy i przywdziała powstańczą
czamarkę.
24 listopada 1863 roku Rosjanie zaskoczyli powstańców, obozujących na skraju
lasu w okolicach wsi Dobra. Oddział został okrążony i zmuszony do bitwy w
charakterze obronnym. Od początku była niekorzystna dla strony polskiej. Maria
walczyła do ostatniej chwili, nie szukała ocalenia w ucieczce z pola bitwy.
Według relacji M. Bruchnalskiej: "okrążona przez Kozaków jednego ubiła,
drugiego raniła, pod trzecim zabiła konia. Broniła się rewolwerem i kosą.
Zginęła od ciosów pik i szabel kozackich". Jej mąż zmarł kilka dni po
niej na wskutek ciężkich ran. Legenda mówi, że dostał ataku serca na wieść, że
jego żona nie żyje.
Maria i Konstanty Piotrowiczowie spoczywają w rodzinnym grobowcu na cmentarzu
Starym w Łodzi.
"Gazeta Łódzka", rok 1917.
"Hasło Łódzkie", rok 1930.
"Łódź w Ilustracji", dodatek niedzielny "Kuriera Łódzkiego", rok 1933.
Do
1954 roku istniała gmina Dobra. W latach 1975–1998 miejscowość
należała administracyjnie do ówczesnego województwa łódzkiego. Obecnie
jest to jedna z największych wsi gminy Stryków.
Dobra
leży na terenie Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich.
W
miejscowości ma swoją siedzibę parafia św. Jana Chrzciciela Kościoła
Starokatolickiego Mariawitów oraz parafia rzymskokatolicka św.
Jana Chrzciciela i Świętej Doroty (we wsi znajdują się obydwa kościoły
parafialne).
Kościół
parafialny pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela i św. Doroty znajduje się na
początku wsi Dobra, ok. 500 m od przystanku PKS. Obecny murowany kościół stoi
na miejscu dawnego drewnianego, krytego gontem, ufundowanego przez rodzinę
Dobrskich w XVI w. Kościół posiadał trzy ołtarze: wielki – Ukrzyżowanego
Zbawiciela oraz dwa boczne – św. Doroty i św. Izydora.
Pierwsze
wzmianki o kościele w Dobrej pochodzą z roku 1514, znajdują się w słowniku Królestwa
Polskiego z 1882 r. Parafia w Dobrej erygowana była w połowie XV wieku, gdyż od
tego czasu jest wspomniana w aktach Konsystorza Gnieźnieńskiego. O kościele
fundacji Dobrskich można mówić na podstawie inwentarza „Fundi instructi” z roku
1852, ale dokument ten zaginął w czasie ostatniej wojny.
W
końcu XIX wieku ks. proboszcz Cyprian Umiński rozpoczął przebudowę drewnianego
kościoła na kościół murowany. Wzniósł fronton i rozpoczął budowę ścian
bocznych. Jego następca ks. Paweł Skolimowski w latach 1904-1905 dobudował dwie
boczne kaplice i zakończył przebudowę świątyni. W ten sposób powstał obecnie
istniejący kościół jednonawowy o płaskim stropie, długości 30 m i 9 m
szerokości. Dach okryto blachą ocynkowaną. Obok świątyni znajduje się
dzwonnica.
Od 6 lutego do 21 listopada 1906 roku kościół i plebania znalazły się w
posiadaniu mariawitów, ponieważ ówczesny proboszcz ksiądz Paweł Skolimowski
odszedł z Kościoła Katolickiego, a wraz z nim część parafian. Dopiero 21
listopada 1906 roku usunięto ich przy pomocy siły zbrojnej. Kiedy wyważono
drzwi kościoła okazało się, że został doszczętnie ograbiony. Później udało się
odebrać od mariawitów obraz Matki Bożej Częstochowskiej, który obecnie znajduje
się w głównym ołtarzu, a kościół został poświęcony i przywrócony katolikom.
"Rozwój", rok 1906.
Żadna z wojen nie oszczędziła dobrzyńskiej świątyni. W latach 1917-1918
żołnierze armii niemieckiej zabrali organy, a później dzwony. Dnia 29 września
1941 roku gestapo aresztowało ówczesnego proboszcza ks. Józefa Zawiejskiego i
wywiozło do obozu, a kościół zamieniono na magazyn skór i gumy. W 1944 roku
świątynia została poświęcona i oddana do kultu Bożego. W latach 1952-1968 za
czasów ks. Eugeniusza Kirzewskiego świątynia została zelektryfikowana i
pomalowana, założono także ozdobną posadzkę, pancerne tabernakulum i betonowy
chór. Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej poddano gruntownej restauracji.
Obecnie parafia liczy ok. 1860 wiernych. Należą do niej: Dobra, Dobra Nowiny,
Dobieszków, Michałówek, Orzechówek, Ługi, Stary Imielnik, Zelgoszcz, Klęk,
Leonardów.
Drugi
kościół w Dobrej należy do Parafii św. Jana Chrzciciela – jest to mariawicka parafia diecezji
śląsko-łódzkiej, Kościoła Starokatolickiego Mariawitów.
W
Dobrej znajduje się siedziba parafii oraz kościół parafialny.
Parafia
mariawicka w Dobrej obejmuje swoim zasięgiem prawie 300 rodzin z miejscowości:
Dobra, Dobra-Nowiny, Zelgoszcz,Orzechówek, Michałówek, Ługi, Leonardów, Kiełmina, Niecki, Kalonka, Klęk, Grabina, Stary
Imielnik, Nowy Imielnik a także niewielki fragment Łodzi –
osiedle Stare Moskule oraz ulicę Łukaszewską.
Początki mariawityzmu,
a także parafii w Dobrej wiążą się z osobą księdza Pawła Skolimowskiego,
który jako kapłan mariawita przyjął imię zakonne Maria Dominik. W latach
1903–1906 był proboszczem w parafii rzymskokatolickiej w Dobrej. Ksiądz Dominik
Skolimowski (będąc jeszcze proboszczem parafii rzymskokatolickiej) w roku 1905
zakończył budowę kościoła w Dobrej. 28 listopada 1906 mariawici decyzją władz
carskich zostali zmuszeni do opuszczenia kościoła.
W
tej sytuacji mariawici dobrscy 2 sierpnia 1907 roku poświęcili fundamenty pod
budowę nowego kościoła. Został on zlokalizowany także w Dobrej, w odległości 1
km od poprzedniego kościoła rzymskokatolickiego.
Ofiarność parafian sprawiła,
że poświęcenie kościoła pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela odbyło się 8
września 1908.
Kościół
został wzniesiony w stylu neogotyckim.
Cmentarz Kościoła
Starokatolickiego Mariawitów w Dobrej, założony na początku XX wieku:
W
miejscowości działa Klub Sportowy Powstaniec Dobra założony w 2011
roku. Od początku swego istnienia Powstaniec występuje w łódzkiej B
klasie oraz organizuje Bieg Powstańca upamiętniający bitwę z 1863 roku.
-
Klub Sportowy Powstaniec Dobra – oficjalny serwis klubu:
źródła:
Tadeusz
Swat „Gloria Victis. Mogiły poległych z okresu Powstania Styczniowego 1863-1864
roku na ziemiach polskich”
pl.wikipedia.org
Maria Bruchnalska. Ciche bohaterki. Udział kobiet
w powstaniu styczniowym.
Bogumił, Ewa Liszowscy. Dzielne Polki.
Fot. współczesne Monika Czechowicz
Fot. archiwalne ze stroy:
oraz ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.
