MIEJSCE STRACEŃ W LESIE ŁAGIEWNICKIM

12 listopada 1939 roku SS rozstrzelało w Lesie Łagiewnickim grupę 22 Polaków.

Nietrudno znaleźć to miejsce w łagiewnickim lesie...

Wśród ofiar mordu znaleźli się łódzcy nauczyciele, pracownicy oświaty i działacze polityczni znani z nazwiska oraz grupa nieznanych osób. W 1941 roku niemieccy okupanci zalesili miejsce egzekucji dla ukrycia śladów, co nie zapobiegło dokonaniu ekshumacji ofiar wiosną 1945 roku. Zwłoki przeniesiono i pochowano na cmentarzu w Łagiewnikach.

Wśród ofiar egzekucji znajdowali się między innymi:
Edward Dudkiewicz – polski nauczyciel, działacz Związku Nauczycielstwa Polskiego, poseł na Sejm II Rzeczypospolitej. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku. Absolwent Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Kielcach, Wyższego Kursu Nauczycielskiego w Łodzi oraz Szkoły Podchorążych Piechoty. Od 1922 roku pracował jako nauczyciel i kierownik szkół powszechnych w Łodzi nr: 33, 121, 74, 5. Brał czynny udział w ruchu związkowym Związku Nauczycielstwa Polskiego, od 1928 roku był członkiem Zarządu, a od 1935 prezesem Zarządu Oddziału Grodzkiego Okręgu Łódzkiego ZNP oraz członkiem Zarządu Okręgu Związku. W latach 1935-37 był redaktorem czasopisma "Głos Nauczycielstwa Łódzkiego", wydawanego przez Zarząd Okręgu ZNP w Łodzi. Przewodniczył oddziałowi łódzkiemu Polskiego Związku Zachodniego w Łodzi. Pełnił funkcję sekretarza Towarzystwa Kolonii Letnich w Łodzi. W 1938 roku wybrany został posłem na Sejm RP V kadencji, był członkiem Komisji oświaty i pracy. Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi.
Aleksander Rżewski - były prezydent miasta Łodzi, starosta powiatu łódzkiego.
Jan Gertner - nauczyciel z Łodzi
Wacław Lisiecki - nauczyciel i kierownik Szkoły Powszechnej nr 86 w Łodzi, prezes Związku Zachodniego.
Tomasz Wasilewski - Prezes Oddzału Związku Nauczycielstwa Polskiego.
Marian Wadowski - polski urzędnik państwowy, działacz społeczny, polityk, poseł na Sejm w II RP. W czasie I wojny światowej służył w Legionach. Był członkiem POW. Po wojnie pracował jako naczelnik urzędu skarbowego w Łodzi. Działał jako prezes zarządu okręgowego Związku Legionistów Polskich w Łodzi, gdzie mieszkał. W 1935 roku został posłem IV kadencji (1935–1938) wybranym z listy państwowej 14 973 głosami z okręgu nr 16 (okręg wyborczy Łódź – komitety: I, IV, VI, VII i X). Pracował w komisji spraw zagranicznych. W kolejnej, V kadencji (1938–1939) został ponownie wybrany posłem, tym razem z listy Obozu Zjednoczenia Narodowego. W czasie obu kadencji był sekretarzem prezydium Sejmu.
Po wybuchu II wojny światowej aresztowany przez hitlerowców i uwięziony w ramach akcji eliminacji polskiej inteligencji Intelligenzaktion Litzmannstadt.
Feliks Wołoszczuk - inspektor szkolny miasta Łodzi.

Intelligenzaktion Litzmannstadt Intelligenzaktion Litzmannstadt (pol:  Akcja Inteligencja - Litzmanstadt) – kryptonim regionalnej akcji specjalnej przeprowadzonej przez Niemców w okupowanej Polsce w ramach tzw. Intelligenzaktion. Akcja ta wymierzona była w działaczy żydowskich partii lewicowych, przedstawicieli mieszczaństwa i inteligencji żydowskiej w Łodzi, zwłaszcza działaczy politycznych i społecznych, polską elitę intelektualną mieszkającą w regionie łódzkim miała na celu jej całkowitą eliminację i była pierwszym krokiem do germanizacji tego regionu Polski po klęsce wrześniowej. Wymordowano w niej około 500 urzędników, znanych w regionie działaczy społeczno-politycznych i gospodarczych, duchownych, nauczycieli. W wyniku akcji przeprowadzonej między 9 a 11 listopada 1939 niemiecka policja aresztowała na podstawie specjalnych list proskrypcyjnych tzw. "Sonderfahndungsbuch Polen" około 1.500 osób. Zatrzymanych umieszczono w kinie "Wolność" w Pabianicach, w fabryce Arnolda Bayera w Rudzie Pabianickiej oraz w obozie w fabryce włókienniczej Michała Glazera na Radogoszczu, który w następnych dniach stał się głównym obozem tej akcji. Z czasem, do końca listopada 1939 r., przeniesiono do niego aresztantów z Pabianic i Rudy Pabianickiej po wstępnie dokonanej selekcji. Stąd zabierano ich do siedziby łódzkiego gestapo przy ul. K. Anstadta gdzie funkcjonował sąd doraźny. W ciągu kilkuminutowej rozprawy zapadały w zasadzie tylko wyroki śmierci, które były natychmiast wykonywane zbiorowo w położnym kilka kilometrów na północny-zachód od Zgierza lesie lućmierskim. Pierwsza egzekucja ok. 40 osób odbyła się dzień później w lesie łagiewnickim i rozstrzelano w niej głównie łódzkich nauczycieli. Kolejne egzekucje odbyły się w dniach 21–30 XI 1939 roku – między innymi też na poligonie Brus w Łodzi – i były kontynuowane do 1940 roku.

W regionalnej akcji Intelligenzaktion w całym regionie łódzkim zginęli m.in.:

Jan Ring - dyrektor Kolei Elektrycznych i prezes Oddziału Łódzkiego Związku Obrony Kresów Zachodnich,
Wacław Lambrecht - urzędnik Zarządu Miejskiego,
Czesław Kowalski - sekretarz grodzki BBWR,
Władysław Łuczakowski - członek Stronnictwa Ludowego.
Karol Hiller - artysta malarz, prezes Klubu Demokratycznego w Łodzi,
Aleksander Margolis - lekarz, działacz Bundu,
Stefan Kulczyński - prezes Polskiego Związku Zawodowego Dziewiarzy,
Władysław Wierzbicki - harcmistrz RP,
Zygmunt Kłys - działacz społeczny z Pabianic
Józef Ab – właściciel i dyrektor szkoły w Łodzi, działacz oświatowy,
Mieczysław Hertz - łódzki fabrykant, historyk, działacz społeczny
Aron Luboszycki – łódzki nauczyciel, pedagog, poeta, prozaik, krytyk literacki pochodzenia żydowskiego,
Aleksy Rżewski - były prezydent Łodzi,
Edward Dudkiewicz - prezes Zarządu Oddziału Grodzkiego Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP),
Tomasz Wasilewski - senator RP i prezes Oddziału (ZNP),
Feliks Wołoszczuk - inspektor szkolny,
Jan Gertner - nauczyciel z Łodzi.
Chaim Lajb Poznański – żydowski nauczyciel i działacz oświatowy oraz polityczny i społeczny w Łodzi,
Wolf Wiener – dziennikarz i pisarz, łódzki działacz oświatowy pochodzenia żydowskiego, działacz syjonistyczny.


Fot. Monika Czechowicz

RODZINA POZNAŃSKICH - dzieci Kalmana odchodzą "w świat"...

W 1834 roku liczna, dziewięcioosobowa rodzina Poznańskich przeprowadziła się z Aleksandrowa do Łodzi, osiadając w rewirze żydowskim na Starym Mieście w domu nr 70. 

Dom Izraela Poznańskiego przy Rynku Starego Miasta (z prawej strony). Na parterze mieściła się firma handlowa, a na piętrze pokoje mieszkalne. Wcześniej był tu sklep jego ojca Kalmana. Dom obok zakupił Poznański w 1863 roku.

Tu urodziło się najmłodsze ich dziecko - córka Gite (1838-?). 

Ręczny plan Rynku Starego Miasta z zaznaczonym domem Kalmana Poznańskiego.

Kalman kontynuował w Łodzi swoje interesy handlowe, pozostając zrazu w cieniu kilku wcześniej osiadłych w mieście kupców żydowskich - Szmula Zalcmana (CZYTAJ TUTAJ), Abrama Bronowskiego, Icka Birencwajga czy Salomona Markusfelda.
Decyzją Komisji Województwa Mazowieckiego z 23 kwietnia 1834 roku Kalman Poznański nabył prawo do prowadzenia w Łodzi handlu towarami bawełnianymi i lnianymi. Z początkiem lat czterdziestych XIX wieku jego firma "handlu towarami łokciowymi i artykułami korzennymi" miała już 4.000 złp rocznego obrotu i ustępowała tylko firmom Abrama Mojżesza Prussaka, Dydje Działkowskiego, Mojżesza Pilgryma i Dawida Rosenblatta.

W 1840 roku Kalman Poznański i sześciu innych kupców żydowskich nabyli nowe place, położone poza granicami rewiru żydowskiego i rozpoczęli bez zezwolenia władz budowę domów.

"...Gdy na południowym odcinku ulicy Piotrkowskiej Geyer stawiał pierwszy komin, na północnym jej krańcu Kalman Poznański kupował plac pod budowę domu. Plac znajdował się tuż za "rewirem żydowskim". Na szczęście Kalman dogadał się z władzami miasta, które... poszerzyły granice rwiru.
Władysław Reymont w Ziemi obiecanej, powieści o początkach kapitalizmu, zauważył:
Piotrkowska ulica od Gajerowskiego Rynku aż do Nawrot jest fabryczną, od Nawrot do Nowego Rynku - handlową, a w dół do Starego Miasta - tandeciarsko-żydowską..."
(Michał Matys. Łódzka fabryka marzeń. Od afery do sukcesu - fragment)

Dom Poznańskiego wartości 1.500 złp był pierwszą piętrową kamienicą na Starym Mieście. Władze administracyjne aprobując samowolę budowlaną Żydów, postanowiły jednocześnie rozszerzyć rewir o trzy pierzeje Rynku Starego Miasta i części czterech ulic: Wolborskiej, Podrzecznej, Drewnowskiej i Stodolnej.


Stary Rynek obecnie. Widok od strony parku Staromiejskiego (fot. Monika Czechowicz)

"...Kalman postawił pierwszy murowany dom w tej części Łodzi - przy Rynku Starego Miasta. Dotąd jego rodzina gnieździła się w niewielkim drewniaku. Ale Kalmanowi urodziła się kolejna córka i liczba członków rodziny wzrosła do dziesięciu osób. Potrzebowali nowego domu..."
(Michał Matys. Łódzka fabryka marzeń. Od afery do sukcesu - fragment)

"... Znacznie później, u schyłku XIX wieku, Reymont tak widział rynek, przy którym mieszkali:
Na kwadratowym placu, obstawionym starymi, piętrowymi domami, nigdy nie odnawianymi, zastawionymi setkami szkaradnych bud i kramów, tłoczyło się kilkanaście tysięcy ludzi, setki wozów i koni, wszystko to krzyczało, mówiło, klęło, biło się czasem.
Kalman prowadził tam "handel towarami łokciowymi i artykułami korzennymi". Przekładając na współczesny język, handlował tkaninami (mierzonymi w łokciach) oraz przędzą bawełnianą. jako kupiec szybko zyskał szacunek.
W dokumentach pisał po polsku doskonałym stylem. Gdy między Żydami wybuchały spory, zapraszano go, aby rozsądzał je wspólnie z rabinem..."
(Michał Matys. Łódzka fabryka marzeń. Od afery do sukcesu - fragment)

Lata czterdzieste nie przyniosły spodziewanego rozwoju przedsiębiorstwa handlowego Kalmana Poznańskiego. Senior myślał już o przekazaniu swoich interesów handlowych w ręce najmłodszego syna - Izraela, zwłaszcza, że jego rodzeństwo założyło wcześniej własne rodziny i uniezależniło się ekonomicznie od ojca:

Ruchla 1810-1909 mąż Pinkus Zajbert 1809-1855 kupiec

Bajla 1814-? mąż Abraham Jakub Horończyk 1814-1842 właściciel składu przędzy

Mojżesz (Mosech) 1815-? kupiec w Turku i Łodzi

Debora (Dwojra) 1821-? mąż Samuel Tugendhold 1818-1866 lekarz

Pinkus (Pinhof) 1824-1855

Aleksander (Sender) 1826-1886 I żona Chaja zd. Lichtenstein II żona nieznana

Izrael 1833-1900 żona Leonia (Laja) z d.Hertz 1830-1914

Gite 1838 – zm. niemowlę

 Najstarsza córka Kalmana - Ruchla, została żoną Pinkusa Zajberta, kupca, współzałożyciela domu handlowego. Młodsza Bajla wyszła za mąż za właściciela składu przędzy i sklepu towarów łokciowych - Abrachama Jakóba (Jakuba) Horończyka, zaś najmłodsza Debora była żoną znanego w Płocku i Łodzi lekarza - Samuela Tugendholda. 

Starszy syn Mojżesz pracował w branży kupieckiej w Turku (nie cieszył się jednak chyba zbytnim zaufaniem ojca, gdy bowiem jeszcze w 1842 roku kandydował na członka dozoru bóźniczego w Łodzi, Kalman oddał głos na jego rywala, Icka Birencwajga).
Pinkus zmarł w wieku 29 lat, natomiast młodszy Sender miał dużą firmę kupiecką w Łodzi, a w latach sześćdziesiątych tkalnię wyrobów bawełnianych i lnianych.
I był jeszcze mały Izrael...

Przeczytaj jeszcze:
RODZINA POZNAŃSKICH - ... z Kowala do Łodzi
ŁODZKIE RODY FABRYKANCKIE
"...żadnemu Żydowi nie będzie wolno w nowej osadzie mieszkać" , czyli rzecz o rewirze żydowskim w Łodzi

Zima na Starym Rynku (fot. Monika Czechowicz).
 
źródła:
M. Jaskólski. Rodzina Poznańskich (w:) Pałac Poznańskich w Łodzi.
A. Rynkowska. Początki rozwoju kapitalistycznego miasta Łodzi (1820-1864).
F. Friedman. Dzieje Żydów w Łodzi od początków osadnictwa Żydów do roku 1863.
K. Badziak. Wielkość i upadek fortuny Poznańskich (w:) Dzieje Żydów w Łodzi 1820-1844.
Michał Matys. Łódzka fabryka marzeń. Od afery do sukcesu.

Nie tracić z oczu ... Łodzi

Łódź Hipsterem Miast:
Brytyjski artysta Andrew Bayer, z wytwórni Above & Beyond - Anjunabeats poprosił Polaków o nakręcenie teledysku do jego singla.
Klip powstał w Łodzi i był tu kręcony:

Szukajcie Łódź Hipsterem Miast na FB!