HOTEL POLONIA PALAST

1913 

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych budynków w Łodzi jest hotel Polonia Palast położony przy skrzyżowaniu ulic Narutowicza i Kilińskiego (dawniej Dzielnej i Widzewskiej). 

"Gazeta Łódzka", rok 1913.

Wraz z hotelem Grand uchodził za najbardziej okazały hotel i reprezentacyjny budynek w mieście. Został wzniesiony w latach 1910-1912 przez małżonków Leopolda i Adelę Dobrzyńskich oraz Maurycego i Franciszkę również Dobrzyńskich. Początkowo nosił nazwę Palast. Miał znakomite położenie w okolicy Dworca Fabrycznego. Budynek składał się z trzech skrzydeł, które zamykały wewnętrzny dziedziniec. Fasadę projektował architekt Albert Guenzel, natomiast wnętrza były autorstwa Rudolfa Kolocha. Ze względu na swoją szczególną lokalizację, budynek przyjął odpowiedni do niej kształt. Narożnik zaakcentowano trójbocznym ryzalitem, zwieńczonym belwederem i kopułą. 

2020

"Gazeta Łódzka", rok 1918.

"Głos Polski", rok 1919.

"Rozwój", rok 1919.

Informator adresowy m. Łodzi i województwa łódzkiego, rok 1920.

"Rozwój", rok 1920.

1914 

Trzy skrzydła hotelu zamykają jego wewnętrzny dziedziniec. Dawniej dolne partie sześciokondygnacyjnego gmachu były zabudowane, od lat 60-tych  znajdują się tam podcienia. Jak na tamte czasy hotel posiadał wysoki standard i był bogato wyposażony. Miał zainstalowane centralne ogrzewanie, światło elektryczne, a także telefony. W budynku znajdowała się pralnia mechaniczno-elektryczna, a między piętrami kursowała nowoczesna winda. 

"Rozwój", rok 1921.

"Rozwój", rok 1921.

"Rozwój", rok 1921.

W elewacji zastosowano  elementy klasycyzujące - pary żłobionych półkolumn z alegorycznymi postaciami kobiecymi w antycznych szatach, płaskorzeźbione klasyczne motywy pod oknami poszczególnych pięter. Jasna, pięknie dekorowana fasada była ozdobą ulicy i dumą miasta, a określenie "pałac" wydawało się najbardziej adekwatne, zarówno wobec zewnętrznej bryły hoteli jak i jego wyposażenia.

"Rozwój", rok 1921.

"Rozwój", rok 1922.

"Rozwój", rok 1922.

Kalendarz Informator, rok 1924.

2020

Po I wojnie światowej bracia Leopold i Maurycy Dobrzyńscy zmienili nazwę hotelu na Polonia Palace. Na początku lat 20-tych ubiegłego stulecia hotel przeszedł generalny remont, a w 1939 roku przyjął nazwę Polonia. Zniknął  napis z nazwą hotelu, który niegdyś widniał na jego szczycie.

"Ilustrowana Republika", rok 1926.

"Rozwój", rok 1928.

"Ilustrowana Republika", rok 1928.

"Rozwój", rok 1931.

"Ilustrowana Republika", rok 1932.

1940-1945

Tuż po zakończeniu II wojny światowej hotel pełnił funkcję szpitala dla żołnierzy radzieckich. Działał przez rok, do 1946 roku, kiedy to hotel przejęły władze miasta i podporządkowały przedsiębiorstwu „Hotele Miejskie”. Na przełomie lat 60-tych i 70-tych zorganizowano kolejny generalny remont, wtedy też zostały poszerzone ulice Narutowicza i Kilińskiego. Od 1974 roku Polonią zarządzało „Przedsiębiorstwo Turystyczne Łódź”, obecnie Spółka „Centrum-Hotele”.
Niedawno podjęto starania o przywrócenie hotelowi jego dawnej świetności. Koncepcję przebudowy wycenioną na ponad 1,3 mln zł zaakceptował miejski konserwator zabytków. Część kosztów remontu, obejmującego m.in. wymianę wszystkich okien, odnowienie zabytkowej fasady (tynki w jasnożółtym kolorze mają nawiązywać do historycznego wyglądu budynku) i odświeżenie wszystkich pokoi - pokryło Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

2020

lata 50-te

      lata 60-te

Efektowny, nowy wyraz obiektu sprawia, iż Polonia Palast  znów staje się perełką architektoniczną Łodzi.

lata 70-te

Był ulubionym hotelem znanych gwiazd filmu i sceny, takich jak np. Hanka Bielicka, która miała tu swój apartament i przebywając w Łodzi, najczęściej spała właśnie w Polonii.

Dzisiaj są plany, aby hotel został przebudowany na budynek mieszkalny.

"Dziennik Łódzki", rok 1966.

"Dziennik Łódzki", rok 1971.

Fot. współczesne Monika Czechowicz

Fot. archiwalne ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi
i inn 

MAPA GOOGLE

CHŁOPAKI POD POMNIKIEM KOŚCIUSZKI

fot. Monika Czechowicz

LITZMANNSTADT GETTO - wrzesień i październik 1939

1 września
Wybuchła II wojna światowa, niemieckie armie dokonały agresji na Polskę, kilka dni później Łódź została zajęta przez wojska niemieckie. Zanim zaczęły się represje wobec polskiej i żydowskiej ludności Łodzi, tysiące Żydów w obawie przed terrorem i antysemityzmem, uciekło do innych krajów; ci bogatsi - między innymi do Francji i Szwajcarii, wielu - na wschód Polski i do Związku Radzieckiego.

9 września
Triumfalne wkroczenie armii niemieckiej do Łodzi.

11 września
Do Łodzi przybyła forpoczta hitlerowskiej policji bezpieczeństwa. Oddział został zakwaterowany w budynku szkoły żydowskiej przy ulicy Anstadta. Uzbrojone oddziały żołnierzy i policji zaczęły wkraczać do żydowskich domów i warsztatów.

18 września
Szef Zarządu Cywilnego Armii Niemieckiej wydał zarządzenie ograniczające obrót pieniędzmi. Szczególnie dotkliwe restrykcje dotyczyły Żydów. Nie wolno im było posiadać w domu kwoty większej niż 2000 zł. Zablokowano depozyty papierów wartościowych oraz inne depozyty i kasetki. Tygodniowo pozwolono z kont bankowych i oszczędnościowych wypłacać najwyżej 250 zł.

28 września
Łódź stała się częścią utworzonego właśnie Generalnego Gubernatorstwa.

29 września
Naziści ustanowili komisaryczny zarząd dla przedsiębiorstw, zakładów i nieruchomości opuszczonych przez właścicieli. W ten sposób hitlerowcy zajęli większość fabryk należących do zamożniejszych Żydów, którzy opuścili Łódź z obawy przed prześladowaniami.

5 października
Wprowadzenie obowiązku pracy dla Żydów.

Zarówno Polacy, jak i Żydzi byli narażeni na łapanki uliczne. Zatrzymywano ich na ulicach, ale też wyciągano z domów. Żydów zmuszano do wykonywania najbardziej upokarzających robót. Przedstawicieli inteligencji polskiej i żydowskiej - działaczy politycznych i społecznych, dziennikarzy, artystów - wyłapywano i osadzano w obozach koncentracyjnych, m.in. w utworzonym naprędce obozie w fabryce Glasera na Radogoszczu. Wielu z nich trafiło do ciężkiego więzienia w Rawiczu.

7 października
Gmina Żydowska wystąpiła do władz niemieckich z propozycją współpracy przy rekrutacji robotników. Powołano Biuro Zaciągu Pracy przy ulicy Pomorskiej 18, potem Południowej 10 (dziś ul. Rewolucji 1905 roku). Początkowo przekazywano 700 robotników dziennie, potem nawet do 2000 osób. Żydzi nie otrzymywali za swoją pracę wynagrodzenia.

Zapisy do pracy przymusowej.

13 października
Z woli nazistowskiego komisarza Łodzi Przełożonym Starszeństwa Żydów mianowany został Chaim Mordechaj Rumkowski (od 12 września był wiceprzewodniczącym gminy żydowskiej). Rozwiązano zarząd łódzkiej gminy wyznaniowej.


18 października
Zabroniono Żydom prowadzenia handlu towarami skórzanymi i włókienniczymi. Dla żydowskich mieszkańców Łodzi było to równoznaczne z całkowitym wyeliminowaniem z rynku. Większość Żydów została bez środków do życia.

19 października

Powołano Główny Urząd Powierniczy Wschód (Haupttreuhandstelle Ost - HTO) - w krótkim czasie niemal wszystkie przedsiębiorstwa należące do Żydów zostały wywłaszczone przez nazistów. Skonfliskowane surowce, towary i półfabrykaty wywieziono do Rzeszy.

28 października

Łódź odwiedził Heinrich Himmler, komisarz Rzeszy do spraw umacniania niemczyzny.

31 października

Prezydent policji w Łodzi nakazał oznakować od 1 listopada wszystkie sklepy i przedsiębiorstwa szyldami, które wskazywały narodowość właściciela. Zaczęła się na wielką skalę grabież sklepów i zakładów żydowskich. Nakazano też zwolnić wszystkich Żydów zatrudnionych w przedsiębiorstwach aryjskich. Zlikwidowano żydowskie związki zawodowe i organizacje społeczno-gospodarcze.

Joanna Podolska. Litzmannstadt-Getto. Przewodnik po przeszłości.
Źródła kalendarium (podaję za Joanną Podolską):

• Julian Baranowski, Łódzkie getto 1940-1944. Vademecum, Archiwum Państwowe w Łodzi & Bilbo, Łódź 2003
• Marek Budziarek, Łódź, Loodsch, Litzmannstadt. Wycinki z życia mieszkańców okupowanego miasta, Literatura, Łódź 2003.
• Icchak (Henryk) Rubin, Żydzi w Łodzi pod niemiecką okupacją 1939-1945, Kontra, Londyn 1988.
• The Last Ghetto. Life in the Lodz Ghetto 1940-1944, red. Michal Unger, Yad Vashem 1995.