Decyzją
Rady Miejskiej powstał w Łodzi park, który nosi imię Zofii
Garlickiej. Park znajduje się w obrębie ulic Przedniej,
Emilii Szczanieckiej, Stanisławy Leszczyńskiej oraz al. Matek
Polskich, w sąsiedztwie Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki.
Jego
patronka Zofia Garlicka była pierwszą w Łodzi lekarką fabryczną.
Gdy przybyła do miasta w 1907 roku, miała już za sobą między
innymi studia w Szwajcarii, nostryfikację dyplomu w Kazaniu,
działalność niepodległościową i bojową w strukturach Polskiej
Partii Socjalistycznej.
W
latach 1895–1898 Garlicka studiowała medycynę na Uniwersytecie w
Genewie, a następnie w Zurychu, gdzie w 1900 roku uzyskała dyplom
lekarski. Podczas studiów działała w Związku Zagranicznym
Socjalistów Polskich. W roku 1901 zdała egzamin państwowy na
Wydziale Lekarskim Uniwersytetu w Kazaniu. Po odbyciu w klinice prof.
Henryka Jordana specjalizacji w zakresie położnictwa i ginekologii,
podjęła praktykę zawodową w Ząbkowicach (obecnie dzielnica
Dąbrowy Górniczej). Od grudnia 1901 roku uczestniczyła gościnnie w
posiedzeniach Towarzystwa Lekarskiego Częstochowskiego (TLCz), a w
1902 roku została członkinią TLCz (w jego szeregi wprowadził ją
Władysław Biegański).
Na
przełomie lat 1903 i 1904 lekarka przeniosła się do Częstochowy i podjęła
pracę w ambulatorium, a od 1906 roku także w szpitalu Huty
„Częstochowa” B. Hantkego w Rakowie (od 1928 roku dzielnica
Częstochowy) oraz w Przytułku Położniczym i Szkole Położniczej
doktora Gracjana Pisarzewskiego. Prowadziła również prywatną
praktykę lekarską. Pomimo intensywnej pracy zawodowej, borykała
się z trudnymi warunkami materialnymi, które spowodowane były
aresztowaniem męża przez Rosjan wiosną 1905 roku, jego późniejszą
ciężką chorobą i wreszcie finansowaniem studiów rozpoczętych
przez niego w Paryżu.
Począwszy
od 1900 roku, Garlicka działała pod pseudonimem Mata w Polskiej
Partii Socjalistycznej (PPS); prowadziła m.in. wykłady w kółkach
partyjnych. W roku 1904 wstąpiła do Koła Inteligencji PPS w
Częstochowie, a od lutego 1905 roku była członkinią techniki
Organizacji Spiskowo-Bojowej PPS. Wraz z Zofią Prauss i innymi
kobietami przewoziła do Częstochowy przez granicę w Herbach broń,
amunicję i materiały wybuchowe. Jej mieszkanie niejednokrotnie
służyło za lokal konspiracyjny i podręczny magazyn broni. Po
ogłoszeniu manifestu październikowego, na początku listopada 1905
roku, Garlicka została wybrana w Częstochowie przewodniczącą
Związku Kobiet, organizacji o charakterze socjalistycznym. Garlicka była też
współzałożycielką, a od września 1906 roku członkinią zarządu
Towarzystwa Szerzenia Wiedzy w Częstochowie. Na
początku 1907 roku przyjechała do Łodzi, gdzie otrzymała posadę
lekarki fabrycznej w zakładach włókienniczych Scheiblera i
Grohmana. Wycofała się wtedy z czynnej pracy partyjnej i
zaangażowała się silniej w działalność społeczną, przede
wszystkim w organizowanie opieki nad matką i dzieckiem. W 1908 roku zrezygnowała z pracy lekarki fabrycznej i objęła kierownictwo
zorganizowanego przez siebie Przytułku Położniczego Towarzystwa
Dobroczynności, później pracowała także w szpitalu miejskim. Od
tegoż roku, w fabrykach włókienniczych Łodzi zbierała materiał
statystyczny dotyczący śmiertelności wśród niemowląt, których
matki były robotnicami fabrycznymi.
Garlicka była inicjatorką
tworzenia żłobków przyfabrycznych w Łodzi; działała również w
instytucji „Kropla mleka”, pomagającej dzieciom z
najbiedniejszych rodzin.
Przeczytaj w baedekerze:
Matki z dziećmi przed stacją "Kropli Mleka", ok. 1910.(źródło fotografii: Muzeum Miasta Łodzi)
"Czasopismo Lekarskie", rok 1908.
"Czasopismo Lekarskie", rok 1908.
Od 1907 roku Garlicka należała do Towarzystwa
Lekarskiego Łódzkiego.
Informator Handlowo-Przemysłowy, rok 1914.
"Rozwój", rok 1910.
W roku 1918 przeniosła się do Warszawy.
Początkowo pracowała w Szpitalu św. Ducha oraz w szpitalu
ginekologicznym Kasy Chorych, a od 1930 r. w Szpitalu Ujazdowskim,
gdzie kierowała oddziałem ginekologiczno-położniczym. W roku 1933
kierowała oddziałem położniczo-ginekologicznym Szpitala Szkolnego
Centrum Wyszkolenia Sanitarnego. Przez pewien czas pracowała również
jako lekarka szkolna w Gimnazjum i Liceum im. N. Żmichowskiej.
Garlicka działała w licznych organizacjach społecznych i
zawodowych; zasiadała w zarządzie Instytutu Radowego im. M.
Curie-Skłodowskiej, współtworzyła Zrzeszenie Lekarek Polskich
(którego później była przewodniczącą), należała również do
innych organizacji lekarskich, krajowych i zagranicznych.
Garlicka współpracowała z redakcjami czasopism medycznych: „Ginekologia”,
„Lekarz Polski”, „Opieka nad Dzieckiem”. W swoich artykułach
i odczytach nieustannie propagowała ideę opieki nad matką i
dzieckiem.Zofia i Stanisław Garliccy.
W
małżeństwie ze Stanisławem Garlickim (1875–1935), chemikiem i
matematykiem, profesorem Politechniki Warszawskiej, miała syna,
który zmarł w dzieciństwie (w 1902 roku), oraz trzy córki: Jadwigę, zamężną ze Stefanem Putowskim, Wandę, - i Zofię
(1912–1942), zamężną ze Stanisławem Jankowskim „Agatonem”,
żołnierzem AK, architektem.Zofia Garlicka z mężem w ich przydomowym ogrodzie, Warszawa, ul. Topolowa 8 (obecnie al. Niepodległości 216).
Od
jesieni 1939 roku Garlicka przechowywała ściganych Żydów,
organizowała im pomoc oraz dostarczała papiery „aryjskie”. Jej
mieszkanie (przy al. Niepodległości 216 lok. 9) było „skrzynką”
poczty konspiracyjnej Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej-Armii
Krajowej, zatrzymywali się w nim kurierzy tras zagranicznych. Z
lokalu tego korzystała pisarka Maria Dąbrowska, przygotowująca
artykuły do prasy konspiracyjnej, odbywały się tam również
spotkania tajnej Szkoły Teatralnej. Wiosną 1941 roku, podczas akcji
„Dorsze”, przechowywano w nim trzech oficerów angielskich
zbiegłych z oflagu pod Poznaniem.11
sierpnia 1942 roku Garlicka wraz z młodszą córką Zofią została
aresztowana w swoim mieszkaniu przez Niemców. Przesłuchiwana przez
gestapo w alei Szucha, niczego nie ujawniła. Podczas przewożenia
karetką więzienną na Pawiak zażyła truciznę, lecz odratowały
ją lekarki ze szpitala na Pawiaku. 14 października 1942 roku została wywieziona wraz z córką do niemieckiego obozu
koncentracyjnego Auschwitz, gdzie starała się pomagać innym, m.in.
opiekując się chorymi więźniarkami. Zmarła 18 listopada 1942 roku,
po zarażeniu się tyfusem.
Zdjęcia obozowe Zofii Garlickiej. Auschwitz 1942.
Zdjęcia wykonał Edward Brasse (1917-2012), więzień obozu. Na polecenie komendantury Auschwitz sfotografował kilkadziesiąt tysięcy współwięźniów.
(Fot. Edward Brasse ze zbiorów Państwowego Muzeum Auschwitz-Birke)
(źródło: Instytut Pamięci Narodowej)
Na
okupacyjnych losach Zofii Garlickiej oparte zostało znane
opowiadanie Marii Dąbrowskiej „W piękny letni poranek” (Warszawa,
1948).Fot. współczesne Monika Czechowicz
