środa, 4 lutego 2015

Pałac Karola Poznańskiego, ulica Gdańska 32.




Pałac wzniesiony w latach 1904-1908 dla syna słynnego łódzkiego fabrykanta Izraela Kalmanowicza Poznańskiego - Karola, jednego z dyrektorów spółki akcyjnej wyrobów bawełnianych. 

Karol Poznański z Felicją z Osserów (1887)

Karol Poznański był przemysłowcem, miał wyższe wykształcenie uniwersyteckie i tytuł doktora chemii. Od 1891 roku pełnił funkcję członka rady nadzorczej i dyrektora Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Bawełnianych Izraela Kalmana Poznańskiego, zajmując się głównie technicznymi zagadnieniami produkcji. Od 1895 roku był członkiem rady nadzorczej Banku Dyskontowego Warszawskiego, od 1920 roku członkiem wspierającym Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Chemicznego, zasiadał w komitecie synagogi reformowanej przy al. Kościuszki, był członkiem Towarzystwa Talmud Tora.

Mieczysław, Stanisław i Leon Poznańscy (synowie Karola Poznańskiego)

Karol ożenił się z córką znanego przemysłowca łódzkiego Adama Ossera, Felicją (Fajgą; 1867-1930), z którą miał czterech synów – zmarłego podczas studiów medycznych w Szwajcarii Mieczysława (1889-1915), Leona (1890-1970), Stanisława (1894-1943) i Jerzego (1899-1925).

Mieczysław i Leon Poznańscy

Stoją od lewej: Felicja z Osserów Poznańska (żona Karola), Leon Poznański (syn Karola), Urszula Poznańska (żona Leona). Siedzą: Karol Poznański (syn Izraela), Mieczysław Andrzej (syn Leona, wnuk Karola).

Karol Poznański z wnukiem Mieczysławem Andrzejem (1926)

Karol Poznański zmarł w Łodzi, pochowany został na cmentarzu przy ulicy Brackiej.



U zbiegu ulic Długiej (obecnie Gdańskiej) i Pasażu Schultza (obecnie 1 Maja), wznieśli swój pałac Felicja z Osserów i Karol Poznańscy.Wybudowany został w 1904 roku według projektu Adolfa Zelingsona (Selighsohna) i jest najlepiej zachowanym pałacem rodziny Poznańskich. Obecnie główna siedziba Akademii Muzycznej.



Budowla ma charakter eklektyczny: łączy dominujące w jej architekturze elementy włoskiego renesansu i baroku z m.in. motywami secesyjnymi. 



Pałac został zaprojektowany na planie podkowy jako budynek jednopiętrowy, z wysokimi suterenami i mieszkalnym poddaszem. Składa się z dwóch skrzydeł bocznych i części frontowej, w której na obu kondygnacjach znajdowały się pomieszczenia reprezentacyjne: salony i jadalnie (dziś sale koncertowe i wykładowe), przeszklone halle, gabinety, buduary, pokój bilardowy (dziś Dział Nauczania). Na piętrze mamy także ogród zimowy przykryty efektownym szklanym dachem, widocznym od strony ogrodu.



Pomieszczenia w skrzydle bocznym służyły domownikom, w suterenach mieściły się pomieszczenia gospodarcze i kotłownia centralnego ogrzewania (był to pierwszy budynek w Łodzi posiadający centralne ogrzewanie już w fazie projektu). Poddasze zamieszkiwała służba (dziś znajdują się tu ćwiczeniówki).


Do budynku prowadzą trzy wejścia: reprezentacyjne z podjazdem i podcieniami od ulicy 1 Maja, wejście od strony ulicy Gdańskiej prowadzące dawniej na parter i do suteren oraz wejście gospodarcze od strony podwórza.


Rozpoznawalnym elementem pałacu stał się umieszczony w narożniku półokrągły ryzalit, przykryty spłaszczoną kopułą.



Pałac i otaczający go niewielki park (dawniej ogród, w którym znajdowała się także oranżeria) ze znajdującym się w podwórzu budynkiem kordegardy okala zdobiony parkan z maszkaronami i literą P na tablicach herbowych.


Pełne przepychu wnętrza rezydencji zachowały do dziś wiele ze swej świetności: boazerie z różnogatunkowego drewna, stiukowe sufity, sztukatorskie dekoracje, witraże, marmurowe kominki, żyrandole, kinkiety, meble. Uwagę przyciąga wewnętrzna klatka schodowa wyłożona ciemnym marmurem z wachlarzowymi schodami biegnącymi wzdłuż ściany i zdobną kutą balustradą. Klatkę zdobi witraż z warsztatu Richarda Schleina z Zittau.


Pałac został zaplanowany jako budowla mieszkalna przeznaczona dla jednej rodziny i dla służby. Z czasem zamieszkały w nim również rodziny akcjonariuszy spółki. Podczas okupacji mieściła się tutaj niemiecka Städtische Musikschule, która działała niemal do końca 1944 roku. Na egzemplarzach nut, jakie przejęła po tej szkole uczelniana biblioteka, istnieją pieczątki z jej pełną nazwą: Städtische Musikschule, Litzmanstadt, Danziger Str. 32.


W pałacu mieszczą się sale koncertowe, sale wykładowe i ćwiczeniowe dla studentów (również w budynku kordegardy), Studio Komputerowe Muzyki Elektronicznej, Pracownia Elektroakustyczna. Tutaj urzędują Władze Uczelni i administracja.
Obecnie trwa kompleksowa renowacja pałacu, która ma zakończyć się w czerwcu 2015 roku.


Pałac Karola Poznańskiego odzyskuje swój dawny blask - razem z ogrodem i ogrodzeniem – dzięki pokaźnemu zastrzykowi gotówki (22 mln złotych), dzięki dotacjom z Unii Europejskiej (przez Urząd Marszałkowski w Łodzi) i z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W ten sposób wielki remont kapitalny jednej z najciekawszych i najokazalszych rezydencji w Łodzi, w której Andrzej Wajda kręcił zdjęcia do "Ziemi obiecanej", staje się faktem. 
Pałac był plenerem także innych filmów. Jego wnętrza to filmowa kawiarnia, do której codziennie chodzi literat Olszowski (Jerzy Duszyński), niespodziewany opiekun tytułowej bohaterki filmu "Awantura o Basię". W kilku scenach można zauważyć podjazd i ozdobne drzwi, którymi wychodzi Stanisław Olszowski, a następnie odjeżdża dorożką w stronę dzisiejszej ulicy 1 Maja...


"Awantura o Basię", film z roku 1959. Reżyseria Maria Kaniewska.
źródło: YouTube


Już nie zwykłą kawiarnię, ale wnętrze pałacu najbogatszego bohatera "Ziemi Obiecanej" - fabrykanta Hermana Buholca (Andrzej Szaławski), można zobaczyć w scenie porannej modlitwy, którą odmawia w dawnej sali jadalnej pałacu (zobacz TUTAJ).
Obecna sala koncertowa zagrała kantor w słynnej scenie kłótni Horna (Piotr Fronczewski) z Buholcem:
"Ziemia obiecana" (fragment), film z roku 1974. Reżyseria Andrzej Wajda
źródło: YouTube

W tym samym miejscu odbywa się również rozmowa Buholca z Karolem Borowieckim (Daniel Olbrychski). Salę można rozpoznać po dekoracyjnym kominku znajdującym się za biurkiem fabrykanta.
Jedna z najbardziej rozpoznawalnych scen obrazu Wajdy toczy się na podjeździe przed pałacem. Karol Borowiecki otrzymuje od swojej kochanki Lucy Zuckerowej (Kalina Jędrusik) informację o podwyżce ceł na bawełnę i odszukuje kompletnie pijanego Moryca Welta (Wojciech Pszoniak). Aby otrzeźwić przyjaciela, wylewa na niego wiadro pomyj, które zabiera człowiekowi sprzątającemu podjazd. Welt, postawiony w ten sposób na nogi pod wpływem dobrych wiadomości wskakuje ze szczęścia na parkan otaczający pałac... 


W serialu "Kariera Nikodema Dyzmy" pałac Karola Poznańskiego zagrał hotel Europa, w którym odbyło się przełomowe dla bohatera spotkanie. Choć trafia na przyjęcie rządowe zupełnie przez przypadek, wzbudza swoim zachowaniem tak duże zainteresowanie, że otrzymuje ciekawą propozycję pracy...


Zakres prac remontowych pałacu Karola Poznańskiego jest ogromny: od dachu i elewacji, przez ogród ze starymi drzewami do stylowego ogrodzenia. Ponadto dawną świetność odzyska ogród zimowy na pierwszym piętrze - jest to charakterystyczna część z dwoma kopułami. 



Wszystkie prace prowadzone są pod nadzorem wojewódzkiego konserwatora zabytków. 


Fot. Monika Czechowicz
Fot. archiwalne z: Andrzej Machejek [red]. Imperium rodziny Poznańskich w Łodzi.


źródła: 
Ewa Grzelak, Małgorzata Laurentowicz-Granas, Mirosław Jaskulski, Krzysztof Stefański, [red] Andrzej Machejek. Imperium rodziny Poznańskich w Łodzi.
Oficjalna strona Akademii Muzycznej w Łodzi
Mirosław Jaskulski, Małgorzata Laurentowicz-Granas, Maria Świątkowska, [red] Ryszard Czubaczyński. Pałac Poznańskich w Łodzi.
Bożena Janicka [red]. Filmowcy. Polskie kino według jego twórców.
Przewodnik po filmowej Łodzi.

3 komentarze:

  1. W dzieciństwie, wiosną, biegaliśmy oglądać kwitnącą w ogrodzie tego pałacu magnolię. Było to dla nas zjawiskowe drzewo. Do niczego niepodobne. Ogromne kwiaty, jak wyciągnięte w górę półotwarte dłonie, jak różowobiałe języki ognia. Takie tajemnicze i niezwykłe drzewo mogło rosnąć tylko w takim tajemniczym i niezwykłym pałacu! W swej dziecięcej pysze, myśmy się tym i cieszyli i chwalili w przekonaniu, że nigdzie indziej takiego nie ma… przede wszystkim drzewa:)

    OdpowiedzUsuń
  2. Byłam pewna, że przyjęcie z Kariery Nikosia odbywało się w pałacu Izraela Poznańskiego.

    OdpowiedzUsuń
  3. jestem nudny, wiem! ale jak czytam, widzę scenografie mojego dzieciństwa, chłopięctwa i dalej, to serce mi staje ze zdumienia, ze żyłem wśród takiego piękna, choćby z chodnika ale na co dzień... ostatnia bytność w środku tego pałacu miała miejsce na Sylwestrze w towarzystwie m.in. Izy Dreckiej (przyszywanej kuzynki) oraz Rebzdy (każdy wie kto wie ;) - robisz wspaniałą robotę Baedeker Łódzki, dziękuje ci jak nie wiem co!

    OdpowiedzUsuń