środa, 5 października 2022

Teodor Ryder, pianista, dyrygent i pedagog związany z Łodzią.

Teodor Ryder (1881-1944), pianista, dyrygent, pedagog.
(źródło fotografii: Narodowe Archiwum Cyfrowe)

Urodził się 10 marca 1881 roku w Piotrkowie. Był synem Natana, adwokata, i Ewy z Orłowskich. Gry na fortepianie uczył się w Piotrkowie, później kontynuował studia muzyczne za granicą. Chociaż był przede wszystkim profesjonalnym dyrygentem, pozostał przez całe życie odnoszącym sukcesy pianistą. Ukończył też studia na politechnice w Darmstadcie.
W latach 1904-1916 pracował jako dyrygent w Szwajcarii, Niemczech i Francji. Pełnił funkcję drugiego kapelmistrza Opery Lyońskiej. W Lyonie poznał niemiecką sopranistkę Idę Voth, która, po przejściu na judaizm, została jego żoną. 

Afisz teatralny, Warszawa rok 1916.
Źródło:

Po ugruntowaniu swojej pozycji muzycznej, w 1916 roku Ryder powrócił do ojczyzny, został dyrygentem opery w Teatrze Wielkim (w latach 1916-1918) w Warszawie.

Afisz teatralny, Warszawa rok 1916.
(Źródło: https://polona.pl/)

Teodor Ryder powrócił z prestiżowej posady w operze w Lyonie do Warszawy w 1916 roku. W tym czasie młody muzyk był u szczytu swojej kariery. Po kilku latach pracy w Warszawie przeniósł się do Łodzi, gdzie szybko stał się czołową postacią w bogatym życiu kulturalnym miasta. 

"Gazeta Łódzka", rok 1916.

"Głos Polski", rok 1919.

W 1919 roku zamieszkał na stałe w Łodzi, obejmując kierownictwo artystyczne Towarzystwa Miłośników Muzyki. 

"Głos Polski", rok 1919.

"Ilustrowana Republika", rok 1926.

Od 1919 roku współpracował jako dyrygent z Łódzką Orkiestrą Symfoniczną, w 1921 roku przemianowaną na Łódzką Orkiestrę Filharmoniczną.W latach 1927-1939 był jej kierownikiem artystycznym. 

Najstarsze zachowane zdjęcie Łódzkiej Orkiestry Symfonicznej. Muszla koncertowa w parku im.Staszica w Łodzi, rok 1915.

Łódzka Orkiestra Symfoniczna w muszli koncertowej w Helenowie w sezonie letnim, 1916 rok. 
Fot. z zasobu Archiwum Filharmonii Łódzkiej im. Artura Rubinsteina.

"Neue Lodzer Zeitung", 1921.

"Rozwój", rok 1922.

"Ilustrowana Republika", rok 1926.

"Ilustrowana Republika", rok 1926.

"Ilustrowana Republika", rok 1927.

"Ilustrowana Republika", rok 1927.

"Ilustrowana Republika", rok 1928.

Oprócz koncertów muzyki symfonicznej Ryder organizował popularne w Łodzi Wieczory Operowe.

"Głos Polski",rok 1921.

"Republika", rok 1923.

"Republika", rok 1925.

"Republika", rok 1925.

W 1926 roku został kierownikiem artystycznym Łódzkiego Towarzystwa Operowego.

"Ilustrowana Republika", rok 1926.

"Hasło Łódzkie", rok 1927.

Wiele czasu poświęcał pracy pedagogicznej, początkowo w szkole muzycznej Jakuba Wienieckiego, później w Konserwatorium Muzycznym Heleny Kijeńskiej-Dobkiewiczowej, w którym od 1927 roku prowadził klasę operową i orkiestrę uczniowską. Dzisiaj dawne Konserwatorium to Akademia Muzyczna im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów (od 1945 roku główną siedzibą Akademii jest pałac przy ulicy Gdańskiej 32).

Dawny pałac Karola Poznańskiego przy ulicy Gdańskiej 32.
Przeczytaj w baedekerze:
Pałac Karola Poznańskiego, ulica Gdańska 32. (baedekerlodz.blogspot.com)

"Ilustrowana Republika", rok 1938.

Teodor Ryder współpracował jako dyrygent z łódzką rozgłośnią Polskiego Radia, prowadząc między innymi poranki symfoniczne transmitowane w programie ogólnopolskim z sali Teatru Rozmaitości.
Przeczytaj w baedekerze:

"Republika", rok 1923.

"Republika", rok 1925.

Sporadycznie występował jako dyrygent w niemieckim teatrze „Scala” i w Polskim Teatrze Miejskim, dyrygował koncertami symfonicznymi Łódzkiego Żydowskiego Towarzystwa Muzycznego i Literackiego „Hazomir”.
"Najer Fołksbłat", 1927.

"Najer Fołksbłat", 1927.

Akompaniował solistom podczas koncertów organizowanych przez Dyrekcję Koncertów Alfreda Straucha.

"Republika", rok 1923.

"Republika", rok 1923.

"Republika", rok 1924.

"Republika", rok 1923.

"Ilustrowana Republika", rok 1927.

Alfred Strauch, rok 1925.
Zakład fotograficzny: Fot. "HENRI" Łódź.
(Zbiory Narodowego Archiwum Cyfrowego)
Przeczytaj w baedekerze:
ALFRED STRAUCH – księgarz i animator kultury, pionier ruchu muzycznego w Łodzi. (baedekerlodz.blogspot.com)

"Ilustrowana Republika", rok 1931.

"Najer Fołksbłat", 1931.

"Najer Fołksbłat", 1931.

Teodor Ryder mieszkał w Łodzi przy ulicy Wólczańskiej 72.

Księga adresowa m. Łodzi 1937-1939.

"Najer Fołksbłat", 1933.

"Najer Fołksbłat", 1933.

Teodor Ryder (1881-1944)
(źródło fotografii: Narodowe Archiwum Cyfrowe)

"Najer Fołksbłat", 1934.

W marcu 1940 roku Ryder został przesiedlony do getta, zamieszkał przy ulicy Limanowskiego 30. Wraz z nim do getta trafiła jego żona, Ida. Odmówiła przejścia na chrześcijaństwo i nie opuściła męża, mimo że jako Niemka mogła uniknąć pobytu w getcie (zmarła na terenie getta w 1943 roku).

Limanowskiego 30.

Teodor Ryder nie zaprzestał w getcie działalności muzycznej i pedagogicznej, uczył muzyki i śpiewu, występował jako dyrygent koncertów symfonicznych i akompaniator, członek orkiestry symfonicznej, działającej co najmniej do stycznia 1942 roku.

Afisz z koncertu pod dyrekcją Teodora Rydera, który odbył się w getcie łódzkim.

Współtworzył dom kultury przy ulicy Krawieckiej 3 oficjalnie otwarty 1 marca 1941 roku, dawał koncerty fortepianowe, akompaniował (często występował wspólnie z Bronisławą Rotsztatówną, dyrygował orkiestrą symfoniczną).

Orkiestra symfoniczna w getcie łódzkim.

Kronika Getta wspomina o czterech jego kompletnych koncertach w ciągu następnych dwóch lat, z muzyką Beethovena, Liszta, Mendelssohna, Pucciniego i Schuberta. Dla uczczenia sukcesu Domu Kultury Ryder i inni czołowi muzycy getta zorganizowali zimą 1941 roku "koncert jubileuszowy". Kronika getta daje wyobrażenie o zbiorowej dumie z tych muzycznych ofert i ich znaczeniu dla utrzymania morale:
W 1941 roku Dom Kultury wykonał swój setny z serii koncertów. Ten jubileuszowy koncert odbył się w ostatnim dniu roku i poświęcony był recitalowi skrzypcowemu Bronisławy Rotsztatówny z towarzyszeniem maestro [Teodora] Rydera. Program składał się z utworów Bacha, Głazunowa i Mozarta. Oprócz 100 koncertów, dom Kultury, który powstał 1 marca, zaprezentował 85 spektakli rewiowych... odbyły się dwa specjalne pokazy dla dzieci ... Koszt biletu waha się od 30 fenigów, podczas gdy pokazy dla pracowników fabryki kosztują od 20-30 fenigów.

Fot. Theodor Ryder dyryguje orkiestrą symfoniczną getta łódzkiego w latach 1940-41.

Ryder często występował z Bronisławą Rotsztatówną, która przed wojną była solistką łódzkiej orkiestry symfonicznej, a jednym z najbardziej udanych wydarzeń muzycznych w getcie był cykl trzech koncertów Beethovena. 
Bronisława (Bronka, Bronia) Rothstadt (Rotsztatówna Rodstadt), skrzypaczka.
Przeczytaj w baedekerze:
Ostatni udokumentowany koncert Rydera odbył się w czerwcu 1943 roku, kiedy wystąpił jako pianista w mieszanym koncercie muzyki instrumentalnej i pieśni – potem dom kultury zlikwidowano. Od tej pory koncerty mogły się odbywać w prywatnych mieszkaniach, bądź, półoficjalne, w siedzibie gettowego resortu papierniczego. W roku 1944 okupanci skonfiskowali należące do mieszkańców getta instrumenty muzyczne.

Budynek dawnego Domu Kultury przy Krawieckiej 6, znanego łodzianom jako późniejsze kino "Halka", dzisiaj osiedlowy Supersam.
Przeczytaj w baedekerze:
II WOJNA ŚWIATOWA/ marzec 1941 roku. (baedekerlodz.blogspot.com)

Koncert w łódzkim getcie. Dom Kultury przy ulicy Krawieckiej 3.

Zarówno Ryder, jak i Rotsztatówna zostali deportowani do Auschwitz jesienią 1944 roku. Rotsztatównie udało się przetrwać okropności obozu, po wyzwoleniu wróciła do Łodzi, by zostać solistką nowej orkiestry filharmonicznej. Teodor Ryder zginął w sierpniu 1944 roku w Oświęcimiu (Auschwitz-Birkenau).

Źródła:
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik Biograficzny, tom I.
J Baranowski. Łódzkie getto 1940-1944. Vademecum.
I Fater. Muzyka żydowska w Polsce w okresie międzywojennym.
Rubin. Żydzi w Łodzi. Teatr Łódzki.
Słownik Biograficzny Teatru Polskiego. Warszawa 1973
L Dobroszycki, red., 1984. Kronika getta łódzkiego, 1941-1944.

Przeczytaj jeszcze:

"Republika", rok 1925.

Fot. archiwalne i wycinki prasowe pochodzą ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego i Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi
oraz stron:

"Republika", rok 1924.

"Republika", rok 1924.

"Republika", rok 1924.

"Republika", rok 1924.

"Ilustrowana Republika", rok 1925.

Fot. współczesne Monika Czechowicz
Posted by Brak komentarzy:
Labels: , ,

piątek, 30 września 2022

MURAL EXPO 2020. Dubai


Mural na ścianie kamienicy przy ul. Jaracza powstał w ramach kampanii promującej udział Polski w Wystawie Światowej i jej temat przewodni: „Łącząc umysły, tworzymy przyszłość”. Z tej okazji we współpracy z artystami i ilustratorami stworzono murale w trzech polskich miastach: Łodzi, Katowicach i Warszawie.
Murale na terenie Polski stanowią jeden z istotnych elementów promocji udziału Polski w Wystawie Światowej Expo 2020 w Dubaju, podnosić świadomość polskiego społeczeństwa o Wystawach Światowych oraz wyrażać hasło polskiej ekspozycji – „Creativity inspired by nature”. Dzięki stworzeniu murali oraz prowadzonej komunikacji w ramach tego działania, przewiduje się dotarcie z informacją o uczestnictwie Polski na Expo 2020 Dubai do większego grona odbiorców oraz zainteresowanie tą tematyką osób, które wcześniej nie interesowały się w znaczący sposób Expo. Dodatkowo, twórcy murali zostali zaproszeni do grona Ambasadorów udziału Polski w Expo 2020. Dzięki swojej aktywności w ramach prac nad powstawaniem murali będą promowali udział Polski w Wystawie Światowej.


Światowa Wystawa odbywała się w Zjednoczonych Emiratach Arabskich od 1 października 2021 roku do 31 marca 2022. Województwo Łódzkie brało w niej udział w dniach 6-10 listopada.
Za organizację udziału Polski na Expo 2020 Dubai odpowiadała Polska Agencja Inwestycji i Handlu.


Marcin Budziński, dyrektor kreatywny WAKEUPTIME, koordynator i wykonawca murali Expo:
„Udział w promowaniu Polski na arenie międzynarodowej, podczas Wystawy Światowej Expo 2020 Dubai to dla mnie duże wyróżnienie, a zarazem wielka frajda. Nie zawsze mam do czynienia z tematami tak ciekawymi i tak fajnymi projektami, które niejako sam mogę zainicjować. Na pewno największe wyzwanie stanowiła koordynacja całego procesu: dobór artystów, stworzenie i trzymanie się briefu kreatywnego, a zarazem pogodzenie go z wytycznymi urzędów miast, następnie masa wyzwań związanych z logistyką i pogodą. Malowanie zostaje na koniec – to już sama przyjemność.
Podczas procesu twórczego, artyści zostali poproszeni o zwrócenie uwagi na następujące wytyczne dotyczące ich projektów i uwzględnienie takich aspektów jak: promocja Polski na Expo 2020 Dubai oraz samego wydarzenia; nawiązania do ekspozycji wewnętrznej, estetyki i architektury Pawilonu Polski; ujęcia w ciekawy sposób motto polskiego udziału w Expo – „Polska. Kreatywność inspirowana naturą”. Warunkiem akceptacji projektów, było ich odpowiednie „wpisywanie się” w przestrzeń miejską, nie naruszając jej pierwotnej estetyki. Bardzo ważne było również pokazanie związków między Polską a Bliskim Wschodem zgodnie z tematem Expo 2020 Dubai – „Łącząc umysły, tworzymy przyszłość”.
Aby zadbać o środowisko i klimat w miastach, przy tworzeniu murali użyto farb pochłaniających smog.


Adam Quest, ilustrator, twórca projektu muralu Expo w Łodzi:
„Realizacja projektu Expo 2020 Dubai jest swoistym wyróżnieniem oraz kolejnym zwieńczeniem mojej twórczości. Jest niejako spełnieniem marzeń wielu artystów. Każdy z nas pragnie trafić ze swoim przekazem do jak najszerszego grona odbiorców. W tym przypadku nie dość, że powyższy plan spełniony jest w 100%, to sam przekaz, jakim jest promowanie Polski na arenie międzynarodowej dodaje owemu, jeszcze większej wartości. 
Głównym zadaniem, zaprojektowanego przeze mnie muralu, jest ukazanie Polski, Łodzi jako miejsca dynamicznego, gdzie zmiany są częścią naszego codziennego krajobrazu. Lódź, podobnie jak większość polskich miast, kojarzona jest z szarą zwartą zabudową tzw. betonozą, często mocno zakotwiczoną w architekturze PRL-u. Natomiast teraźniejszość, całkowicie owemu zaprzecza. Miasta stają się zielone, ponownie łącząc człowieka z naturą. Zaproponowana ilustracja pokazuje ową renaturyzację, gdzie miasto poza cegłą, asfaltem i cementem jest swoistym siedliskiem fauny i flory. Nieprzypadkowo na ilustracji pojawia się brama Manufaktury. Jej otwarta część pokazuje gotowość metropolii na powrót do korzeni, wspomnianej wcześniej renaturyzacji. Natomiast sadzenie drzewa, jest symbolem chęci pozostawienia kolejnemu pokoleniu, miejsca / planety przyjaznej życiu.”


Strona artysty na Instagramie:
i na FaceBooku:


Adam Quest jest również autorem muralu w Zgierzu.
Przeczytaj w baedekerze:

W Zgierzu, w sąsiedztwie Starego Młyna powstało malowidło zaprojektowane przez Adama Questa.
Artysta mówi o sobie, że jest sarkastycznym optymistą, który lubi pokazywać ludziom dobrą stronę życia. Stworzył dzieło piękne, nowoczesne i z szacunkiem dla zgierskiej tradycji.
Głowna postać muralu - tkająca kobieta - to hołd dla pań pracujących w przemyśle włókienniczym.
Poznański artysta "wkomponował" tam również znajdujące się w pobliżu elementy krajobrazu - drzewo oraz latarnię.


Źródła:

Przeczytaj w baedekerze:

Fot. Monika Czechowicz

Posted by Brak komentarzy:
Labels:
Subskrybuj: Posty (Atom)