Filharmonia Łódzka im. Artura Rubinsteina

Filharmonia Łódzka im. Artura Rubinsteina ma już stuletnią historię, ale jednocześnie jest jedną z najdynamiczniej rozwijających się instytucji kultury w środkowej Polsce. 

Każdego miesiąca gromadzi w swoich murach ponad pięć tysięcy miłośników muzyki. Proponuje im świetne wykonania muzyki klasycznej, regularnie prezentuje muzykę współczesną i jazzową, transmituje na żywo spektakle operowe z nowojorskiej Metropolitan Opera oraz gości artystów Met na swojej estradzie. Zaprasza do Łodzi największe gwiazdy muzyki z całego świata. 

Swój festiwal ma tu wybitny pianista Piotr Anderszewski, częstymi gośćmi są też najlepsze zespoły muzyki dawnej. Tak szeroka oferta sprawia, że Filharmonia Łódzka potrafi sprostać najwyższym wymaganiom swoich gości i każdemu zaproponować jego ulubioną muzykę w najlepszym wykonaniu.

Łódzka filharmonia znana jest też z unikalnych w skali kraju projektów takich jak cykl koncertów muzyki współczesnej contem.ucha, czy warsztatów muzycznych Odkrywcy Muzyki dla dzieci i Baby Boom Bum dla niemowląt oraz ich rodziców. 

Wielokrotnie nagradzany Wędrowny Festiwal Kolory Polski od dwunastu lat podróżuje w wakacje do najciekawszych miejsc ziemi łódzkiej. Zabytkowe kościoły i klasztory, stare zamki i ciekawe muzea stają się letnimi salami koncertowymi, w których można posłuchać lżejszego repertuaru: koncertów jazzowych, kameralnych, muzyki folkowej i dawnej.

Tych, którym słuchanie muzyki zaostrza tylko apetyt na więcej, Filharmonia zaprasza do Salonu Przyjaciół na spotkania z artystami, na warsztaty Szkoła słuchania, które uchylą rąbka muzycznej tajemnicy oraz do wspólnego śpiewania w Chórze dla (nie)opornych, do którego nie obowiązują żadne przesłuchania, a jedynym celem jest czerpanie przyjemności z wydawania dźwięków.

Najstarsze zachowane zdjęcie „Łódzkiej Orkiestry Symfonicznej”. Muszla koncertowa w parku „Staszica” w Łodzi, rok 1915.

Łódzka Orkiestra Symfoniczna powstała w 1915 roku. Pierwszy koncert miał miejsce 17 lutego 1915 roku w ówczesnym drewnianym  Teatrze Wielkim przy ulicy Konstantynowskiej (dziś Legionów).

Dom Koncertowy Vogla przy ulicy Dzielnej (Narutowicza).

Założycielem i pierwszym dyrygentem był Tadeusz Mazurkiewicz. W pierwszym składzie znaleźli się m.in. Paweł Klecki, wtedy świetnie zapowiadający się skrzypek, później wielkiej sławy dyrygent oraz Aleksander Tansman, wybitny kompozytor.

"Gazeta Łódzka", rok 1915.

"Gazeta Łódzka", rok 1915.

Dom Koncertowy Ignacego Vogla przy ulicy Dzielnej 18 (obecnie Narutowicza 20). Gmach wzniesiono w latach 1883-1887 według projektu architekta Otto Gehliga. Wieloletnia siedziba Filharmonii Łódzkiej. Budynek nie istnieje, rozebrano go w 2000 roku.

"Republika", rok 1923.

W pierwszych latach działalności próby orkiestry odbywały się w lokalu żydowskiego Stowarzyszenia Śpiewaczego "Hazomir", a koncerty we wspomnianym Teatrze Wielkim oraz w Domu Koncertowym Vogla przy ul. Dzielnej (dziś G. Narutowicza).

"Ilustrowana Republika", rok 1925.

Filharmonia Łódzka w latach 1940-1944 (w budynku filharmonii mieścił się lokal "Tabarin", restauracja z dancingiem dla Niemców).

Po II wojnie światowej stała się Miejską Filharmonią. Od 1949 roku Państwową Filharmonią w Łodzi. Od 1984 roku nosi imię Artura Rubinsteina.

Filharmonia w roku 1966.

4 czerwca 1948 roku udostępniono Filharmonii świeżo odrestaurowany gmach przy ul. Narutowicza 20.

"Dziennik Łódzki", rok 1950.

W latach 90. XX wieku, z powodu bardzo złego stanu technicznego budynku, czasowo przeprowadzona do tymczasowej siedziby przy ulicy  Piotrkowskiej 243. Gościnnie koncerty odbywały się także w Kościele Ewangelickim św. Mateusza.

10 grudnia 2004 roku otwarto nowy gmach Filharmonii zbudowany w miejscu starego, który uległ całkowitej rozbiórce (zdobył II nagrodę w konkursie „Budowa Roku 2004” oraz Nagrody SARP za najlepszy obiekt architektoniczny wzniesiony ze środków publicznych za rok 2004). 

Budynek, którego projektantem był krakowski architekt Romuald Loegler, nawiązuje do charakteru Sali Koncertowej Ignacego Vogla z przełomu XIX i XX wieku. 

Znajdują się w nim panoramiczne windy, szklane ściany, eliptyczne klatki schodowe oraz podziemny garaż. Sala koncertowa liczy ponad 650 miejsc, a znajdująca się pod ziemią sala kameralna może pomieścić 120 osób. Do dyspozycji występujących gościnnie artystów przygotowano pokoje hotelowe.

źródło: 
Bożena Pellowska-Chudobińska: Filharmonia Łódzka – Historia, filharmonia.lodz.pl.

Oficjalna strona Filharmonii:
http://www.filharmonia.lodz.pl/
Repertuar:
http://filharmonia.lodz.pl/PL/Repertuar/Default.aspx

Przeczytaj jeszcze w baedekerze:
Ulica Dzielna 18, Narutowicza 20.... czyli historia Teatru Thalia - i co było dalej? (baedekerlodz.blogspot.com)
ARTUR RUBINSTEIN (baedekerlodz.blogspot.com)
Bronisława Rothstadt, skrzypaczka Orkiestry Filharmonicznej w Łodzi. (baedekerlodz.blogspot.com)
ALFRED STRAUCH – księgarz i animator kultury, pionier ruchu muzycznego w Łodzi. (baedekerlodz.blogspot.com)

Fot. archiwalne:

FotoPolska http://fotopolska.eu

Zbiory Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi

Narodowe Archiwum Cyfrowe

Fot. współczesne Monika Czechowicz

MAPA GOOGLE

MOTO PIETRYNA

Fot. Monika Czechowicz

Początki żydowskiej Łodzi.

Trudno stwierdzić, kiedy tak naprawdę do Łodzi przybyli pierwsi mieszkańcy wyznania mojżeszowego. Już w końcu XV wieku pojawia się co prawda notatka o łódzkim mieszczaninie Mikołaju Żydzie (Nicolais Iudaeus), ale tak naprawdę dopiero na początku XVIII wieku w aktach kapituły włocławskiej są dokumenty potwierdzające faktyczną obecność Żydów w Łodzi.

"Łódź żydowska nie jest prastarą Moguncją czy Wormancją ani patyną okrytym Krakowem, ni spowitą w legendy Pragą lub mchem obrosłym Lublinem. Sto z górą lat istnienia to cokolwiek za mało dla historii kultury" 
- pisał Pinkus Nadel w 1938 roku. Historia łódzkich Żydów sięga jednak dalej w głąb dziejów niż sądził Nadel, co najmniej do początków XVIII stulecia. Ślady obecności żydowskich osadników pojawiają się już w 1718 roku.
Jak sugeruje Filip Friedman, autor przedwojennej monografii o dziejach Żydów w Łodzi, pierwsi mieszkańcy wyznania mojżeszowego najpewniej mieszkali w karczmach, które dzierżawili. Ci najstarsi mieli zamieszkiwać dworski browar. Nie znamy jednak ani ich nazwisk, ani żadnych dokładniejszych informacji na ich temat. Stanowili niewielki procent społeczności miasteczka będącego wówczas własnością biskupów włocławskich, którego mieszkańcy zajmowali się rolnictwem i nie zdawali sobie sprawy, że w przyszłym stuleciu zmieni się życie ich wnuków, bo do Łodzi przybędą osadnicy z różnych stron Europy, by tu zbudować od zera włókienniczą potęgę.

Tymczasem Łódź, choć miała prawa miejskie od 1423 roku, niewiele różniła się od wsi. Przy rynku stał ratusz i drewniane domy mieszczan, którzy zajmowali się głównie rolnictwem. Na drugim placu drewniany kościółek parafialny pod Wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny sąsiadował z niewielkim cmentarzem. Obok był dom parafialny. Trzy ulice: Podrzeczna, Drewnowska i Stodolniana prowadziły na zachód, gdzie stały stodoły, dalej były łąki i pola uprawne. Ulica Wolborska (zwana wtedy Starowiejską, Wójtowską lub Dworską) prowadziła wzdłuż rzeki i utworzonego na niej stawu w kierunku folwarku i Starej Wsi. Na południu nad rzeką stał młyn, być może najstarszy w Łodzi. Pierwotnie należał do biskupa, w XVIII wieku nazwany był Grobelnym, bo stał przy grobli nad staromiejskim stawem.

W 1793 roku, gdy Łódź znalazła się w granicach Prus, władze obliczyły dokładnie, ilu jest mieszkańców. Stąd wiadomo, że wśród 190 osób były trzy rodziny żydowskie złożone z 11 dusz. Rok później pruskie władze zamierzały nawet odebrać Łodzi prawa miejskie, co jednak nie nastąpiło. W latach 1796-1798 dokonano sekularyzacji dóbr biskupstwa włocławskiego i Łódź stała się miastem rządowym. Stopniowo w sąsiedztwie uruchomiono kilka hut szkła, co natychmiast sprawiło, że miasteczko i okolica zaczęły przyciągać kolejnych osadników.

Pierwszy znany nazwiska Żyd to arendarz Joachim Zełkowicz przybyły do Łodzi w 1775 roku. Kiedy sporządzano pierwszy imienny spis Żydów w 1809 roku, na 430 mieszkańców Łodzi było już 98 osób wyznania mojżeszowego. W tym samym roku niedaleko rynku, przy ulicy Wolborskiej została wybudowana pierwsza łódzka bożnica. Są też pierwsze nazwiska starszych kahalnych (przedstawicieli społeczności żydowskiej) : Mojżesz Fajtlowicz i Pinkus Zajdler.

Najpierw należeli Żydzi łódzcy, jak nam wskazuje spis pogłównego żydowskiego z roku 1775 do Gminy Żydowskiej w Strykowie, od 1782 roku Żydzi łódzcy rozporządzeniem starosty wolborskiego z dnia 11 grudnia 1782 roku przydzieleni zostali do Gminy Żydowskiej w Lutomiersku. H. Banner. Gmina Żydowska w Łodzi, 1938.

Pierwszym kamienicznikiem żydowskim w Łodzi był Daniel Lajzerowicz, który nabył w 1794 roku ode miasta plac przy rynku (później nazywanym Starym Rynkiem) i zbudował na nim dom. W 1810 roku w Łodzi mieszkało już 14 żydowskich rodzin, w tym cztery we własnych domach. Nazwiska kolejnych właścicieli też są znane: rzezak Pinkus Sonenberg z Łasku dotarł tu w 1797 roku, w 1800 roku zakupił dom przy rynku pod numerem 26 od Wawrzeńca Jeżowicza. Lewek Heber, rzezak z Lutomierska, przyjechał na początku XIX wieku i kupił dom przy ulicy Drewnowskiej 21. Natomiast krawiec Mojżesz Faytlowicz przybył do Łodzi z Piotrkowa w 1800 roku i nabył dom w rynku pod numerem 27. Również następni mieszczanie łódzcy wyznania mojżeszowego budowali się przy rynku albo w najbliższej okolicy.

Dom Izraela Poznańskiego przy Rynku Starego Miasta (z prawej strony). Na parterze mieściła się firma handlowa, a na piętrze pokoje mieszkalne. Wcześniej był tu sklep jego ojca Kalmana. Dom obok zakupił Poznański w 1863 roku.

W 1810 roku odbyły się pierwsze znane wybory na starszych kahalnych. Wzięło w nich udział 14 mężczyzn, a funkcje otrzymali Pinkus Sonenberg i Mendel Moszkowicz. Z kolejnych dokumentów można się dowiedzieć, że wśród mieszkających w Łodzi Żydów przeważali kramarze i kupcy, ale był też szynkarz (!) soli, fabrykant trunków, krawiec i kuśnierz...

Już w lutym 1811 roku miała Łódź swojego kantora, a także oficjalnego rzezaka wyznaczonego przez podprefekta powiatu zgierskiego. Został nim Dawid Herszkowicz. Wiemy też, że łódzka gmina żydowska obejmowała nie tylko miasto Łódź, ale i sąsiednie parafie: Bełdów i Mileszki. Wszyscy starozakonni z tych parafii mieli się zgłaszać w przypadku narodzin dziecka, ślubu czy potrzeby rytualnego uboju do patentowego urzędowego kantora i rzezaka Herszkowicza. Taki był oficjalny nakaz i niewykonywanie tego było obłożone karą pieniężną.

źródło:
Joanna Podolska. SPACEROWNIK. ŁÓDŹ ŻYDOWSKA.