Przeczytaj
w baedekerze:
oraz:
Przynajmniej od lat 40. XIX wieku nieruchomość należała do Seweryna Liesela.
Na froncie Piotrkowskiej stał drewniany parterowy dom, w podwórzu funkcjonowała ręczna tkalnia właściciela. Liesel był jednym z przywódców „buntu tkaczy” w 1861 roku.
Przeczytaj
w baedekerze:
"Dziennik Łódzki", rok 1886.
Piotrkowska 117, początek XX wieku.
"Führer durch Lodz", 1898.
Na początku lat 90. XIX wieku posesja przeszła w ręce Abrama Moszka Kohna. Taryfa domów z 1920 roku wymienia sukcesorów A. M. Kohna jako właścicieli.
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1911.
Eliasz Abkin urodził się w 1865 roku w Płocku. Był synem Abla i Pessy z domu Lurie. W 1891 roku otrzymał koncesję na otwarcie zakładu litograficznego przy ulicy Cegielnianej 20 (dzisiaj ulica Jaracza). W 1892 roku zakupił dodatkową prasę i przeniósł zakład na ulicę Piotrkowską 92, a następnie, po uzyskaniu zezwolenia, uruchomił drukarnię przy ulicy Piotrkowskiej 117.
Abkin wykonywał niemal wyłącznie druki akcydensowe, jedyna publikacja książkowa „Sprawozdanie Stowarzyszenia Wzajemnej Pomocy Nauczycieli i Nauczycielek Wyznania Mojżeszowego” ukazała się w 1897 roku, a kolejne „Sprawozdanie” za lata 1898-1899 po dwóch latach. Drukarnia została zlikwidowana przed 1913 rokiem. Prawdopodobnie od tego czasu pozostawał na utrzymaniu rodziny. Zmarł 9 grudnia 1937 roku w Łodzi i został pochowany na cmentarzu przy ulicy Brackiej.
Nowy
cmentarz żydowski przy ulicy Brackiej w Łodzi. Widok ogólny.
"Rozwój", rok 1907.
W 1907 Kazimierz Stebelski, architekt i bibliotekarz, sfinansował założenie przez Polską Macierz Szkolną Biblioteki Ludowej im. Stebelskich przy ulicy Piotrkowskiej 117 (która początkowo działała od 13 czerwca 1907 do 27 grudnia 1907 z powodu zawieszenia Polskiej Macierzy Szkolnej). Na wniosek Stebelskich była reaktywowana w maju 1908 jako ich prywatna inicjatywa. Stebelski prowadził ją wraz z żoną i dziećmi. W 1909 bibliotekę przeniesiono na ul. Cegielnianą 69 (obecnie ul. Jaracza), a następnie na ul. Nawrot 23. W 1910 na ul. Rozwadowską 25 (obecnie ul. Zamenhofa). W tym samym roku na ul. Piotrkowską 103, a w 1911 biblioteka mieściła się przy ul. Mikołajewskiej (obecnie ul. Sienkiewicza) i tam działała do 30 listopada 1914 kiedy została doszczętnie zniszczona podczas bombardowania Łodzi, kiedy do lokalu wpadł i eksplodował pocisk artyleryjski.
"Rozwój", rok 1907.
"Rozwój", rok 1907.
Odbywały się tutaj pierwsze w Łodzi tzw. Kursy Politechniczne.
.png)
"Nowy Kurier Łódzki", rok 1911.
"Rozwój", rok 1913.
"Gazeta Łódzka", rok 1914.
Kalendarz Łódzki, rok 1914.
Miała tu swoją siedzibę pracownia malarska E. Urbanowicza. Wykonywano tu między innymi szyldy dla sklepów i innych firm.
Kalendarz "Rozwoju", rok 1912.
Informator Handlowo-Przemysłowy, rok 1913.
Jednodniówka "Ratujcie Dzieci" z 11 czerwca 1916 roku.
Kalendarz Kościuszkowski, rok 1918.
Kalendarz Informator, rok 1923.
Zimą, na przełomie 1913/1914 roku zajechał do Łodzi zwierzyniec, który reprezentował swoje okazy w lokalu przy Piotrkowskiej 117.
W Łodzi przełomu XIX i XX wieku – mieście gwałtownie rozwijającego się przemysłu – nie istniał stały ogród zoologiczny w dzisiejszym rozumieniu. Jednak mieszkańcy mieli kontakt ze zwierzętami egzotycznymi dzięki objazdowym menażeriom i niewielkim zwierzyńcom, które stanowiły popularną rozrywkę epoki.
"Nowa Gazeta Łódzka", rok 1913.
Do Łodzi regularnie przyjeżdżały wędrowne menażerie – „prywatne inicjatywy” pokazujące egzotyczne zwierzęta. Pokazy organizowano na placach targowych, w ogrodach restauracyjnych lub na obrzeżach miasta. Towarzyszyły im występy treserów, pokazy karmienia zwierząt i elementy cyrkowe. Dla wielu mieszkańców Łodzi była to pierwsza i jedyna okazja do zobaczenia egzotycznych gatunków zwierząt.
W drugiej połowie XIX wieku pojawiały się w Łodzi także niewielkie, półstałe zwierzyńce – przy ogrodach restauracyjnych i letnich teatrzykach i w prywatnych parkach fabrykantów. Pełniły funkcję atrakcji spacerowej – łączono je z muzyką, gastronomią i zabawą.
Stały ogród zoologiczny w Łodzi powstał dopiero w XX wieku.
Stały ogród zoologiczny w Łodzi powstał dopiero w XX wieku.
W baedekerze:
"Rozwój", rok 1914.
"Rozwój", rok 1914.
"Rozwój", rok 1914.
"Rozwój", rok 1914.
"Rozwój", rok 1914.
Po I wojnie światowej, od 1919 roku mieściło się tutaj Biuro Techniczne "Elektron" prowadzone przez inż. Juliusza M. Hamera.
"Głos Polski", rok 1919.
Kalendarz Informacyjno-Handlowy, rok 1919.
Lodzer Informations und Hause Kalender, 1920.
W latach 30. XX wieku przy Piotrkowskiej 117 mieścił się Warszawski Magazyn Konfekcyjny firmy "CELIB".
"Głos Poranny", rok 1932.
"Głos Poranny", rok 1932.
Poniżej zdjęcie z widocznym od frontu szyldem sklepu "CELIB", i kobiety sprawdzającej wyniki losowania w kolekturze Loterii Państwowej Bogusława Bończyka.
Piotrkowska 117, lata 30. XX wieku.
"Republika", rok 1923.
Na fotografii z lat.30 widoczny jest również fragment szyldu znanej w Łodzi pracowni krawieckiej prowadzonej przez Anielę Maszkowską.
"Ilustrowana Republika", rok 1927.
"Łodzianin", rok 1928.
"Głos Poranny", rok 1931.
"Głos Poranny", rok 1932.
W 1928 roku wstrząsnęła Łodzią wiadomość o makabrycznej zbrodni. Ofiarami mordercy, Stanisława Łaniuchy, padli właściciele składu fortepianów przy Piotrkowskiej 117, małżonkowie Maria (primo voto Grzegorzewska) i Bronisław Tischer, oraz ich służąca.
"Echo", rok 1928.
"Ilustrowana Republika", rok 1928.
"Hasło Łódzkie", rok 1928.
"Hasło Łódzkie", dodatek ilustrowany, rok 1929.
Ówczesna prasa szeroko opisywała tę sensacyjną historię:
Przeczytaj
w baedekerze:
"Rozwój", rok 1907.
"Rozwój", rok 1908.
"Rozwój", rok 1908.
"Rozwój", rok 1922.
"Republika", rok 1925.
"Republika", rok 1925.
"Ilustrowana Republika", rok 1928.
Poza składem instrumentów muzycznych, przy Piotrkowskiej 117 mieścił się również sklep z "muzyką mechaniczną":
"Nowy Kurier Łódzki", rok 1911.
"Rozwój", rok 1911.
"Rozwój", rok 1911.
"Rozwój", rok 1911.
"Rozwój", rok 1912.
"Rozwój", rok 1912.
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1912.
Informator handlowo-Przemysłowy, rok 1912.
"Tygodnik Łódzki Ilustrowany", rok 1912.
Przy Piotrkowskiej 117 mieściła się galeria sztuki i antykwariat prowadzony przez Stanisława (Srula) Wattenberga.
"Głos Poranny", rok 1931.
"Łódź w Ilustracji", dodatek niedzielny "Kuriera Łódzkiego", rok 1931.
"Głos Poranny", rok 1936.
Mieszkała tu również Mary Berg (właściwie Miriam
Wattenberg), pamiętnikarka.
Urodziła się w rodzinie Stanisława (Srula) Wattenberga, antykwariusza dzieł sztuki w Łodzi.
Urodziła się w rodzinie Stanisława (Srula) Wattenberga, antykwariusza dzieł sztuki w Łodzi.
Miriam Wattenberg (Mary Berg 1924-2013)
- autorka "Dziennika z getta warszawskiego".
(źródło fotografii: Mary Berg (1924–2013) - Muzeum Getta Warszawskiego)
Gdy rozpoczęła się II wojna światowa,
przebywała z rodzicami i siostrą na wakacjach w Ciechocinku.
Rodzina natychmiast wróciła do Łodzi, ale po kilku dniach udała
się do Warszawy, by po kilkudniowej wędrówce znaleźć się w
oblężonej stolicy, skąd po ogłoszeniu kapitulacji udała się z
powrotem do Łodzi. Ojciec przedostał się do Białegostoku a
stamtąd na Ukrainę, W grudniu 1939 roku Niemcy zarekwirowali sklep
i splądrowane mieszkanie Wattenbergów. Gdy matka, posiadająca
obywatelstwo amerykańskie, otrzymała wezwanie do Warszawy z
konsulatu Stanów Zjednoczonych, cała rodzina postanowiła tam się
udać , korzystając z pierwszej nadarzającej się okazji. Miriam
wyjechała pierwsza, za nią siostra, zaś po Nowym Roku matka. Po
przybyciu do Warszawy kobiety korzystały z pewnych ulg wynikających
z amerykańskiego obywatelstwa matki, ale później zostały osadzone
w getcie razem z ojcem, który w kwietniu 1940 roku wrócił z
terenów zajętych przez Rosjan. Miriam przynajmniej od 10
października 1939 roku prowadziła zapiski, w których dała się
poznać jako bystra obserwatorka codziennego życia ludności
żydowskiej. W lipcu 1942 roku rodzina Wattenbergów została
internowana w więzieniu na Pawiaku, skąd Niemcy mieli wysłać ją
wraz z innymi obywatelami państw neutralnych do innego miejsca
odosobnienia, gdzie internowani mieli oczekiwać wymiany na
niemieckich jeńców wojennych, pozostających w obozach na terenie
państw koalicji antyhitlerowskiej. Miriam obserwowała na Pawiaku
kolejne etapy wysiedlania Żydów z przyległych ulic warszawskiego
getta. 18 stycznia 1943 roku Wattenbergowie znaleźli się w pociągu
ewakuacyjnym, a po dwóch dniach przybyli do Vittel. Dopiero w marcu
1944 roku została dokonana wymiana grupy internowanych Żydów na
Niemców z amerykańskich obozów jenieckich. 15 marca 1944 roku
rodzina Wattenbergów przypłynęła na szwedzkim statku „Gripsholm”
do nabrzeży portu nowojorskiego. Wkrótce, w styczniu 1945 roku, gdy
jeszcze trwały działania wojenne, dziennikarz S. L. Shneiderman
wydał wspomnienia młodej pamiętnikarki pt. „Warszaw Getto. A
Diary by Mary Berg”, ilustrowane rysunkami autorki.
Julian Tuwim pisał:
Julian Tuwim pisał:
„Pamiętnik Mary Berg jest dla nas, ludzi z Warszawy,
Baedekerem po naszym nieszczęściu. Czytając wspomnienia tej młodej
dziewczyny, myślami chodzimy po znajomych ulicach, widzimy domy i
ludzi, których dobrześmy znali – wszystko tam jest prawdziwe i
autentyczne. Podróż wyobraźni w tragedię getta nie jest podróżą
wesołą. Ale kto ma zamiar ją odbyć, ten nie obejdzie się bez
tego przewodnika”.
Inne firmy, składy i sklepy mieszczące się niegdyś przy ulicy Piotrkowskiej 117, od frontu i w oficynach:
"Dziennik z getta warszawskiego" autorstwa Mary Berg (właściwie Miriam Wattenberg) to jedno z najważniejszych i najwcześniejszych świadectw życia w getcie warszawskim podczas niemieckiej okupacji.
(źródło fotografii: The Diary of Mary Berg: Growing Up in the Warsaw Ghetto)
Inne firmy, składy i sklepy mieszczące się niegdyś przy ulicy Piotrkowskiej 117, od frontu i w oficynach:
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.
"Lodzer Tageblatt", 1900.
Spis wystawców i okazów Wystawy Higieniczno-Spożywczej w Łodzi, rok 1903.
"Goniec Łódzki", rok 1905.
"Rozwój", rok 1905.
"Rozwój", rok 1905.
"Rozwój", rok 1905.
"Rozwój", rok 1906.
"Rozwój", rok 1907.
"Rozwój", rok 1908.
"Rozwój", rok 1908.
"Rozwój", rok 1907.
"Rozwój", rok 1911.
Informator Handlowo-Przemysłowy, rok 1911.
"Rozwój", rok 1912.
"Rozwój", rok 1912.
"Rozwój", rok 1913.
"Rozwój", rok 1914.
"Republika", rok 1923.
"Republika", rok 1924.
"Republika", rok 1925.
"Ilustrowana Republika", rok 1926.
"Ilustrowana Republika", rok 1926.
Podręczny Rejestr Handlowy, rok 1926.
"Ilustrowana Republika", rok 1927.
"Ilustrowana Republika", rok 1927.
"Głos Rudy Pabianickiej", rok 1939.
... po II wojnie światowej:
"Dziennik Łódzki", rok 1945.
"Dziennik Łódzki", rok 1947.
"Dziennik Łódzki", rok 1947.
"Dziennik Łódzki", rok 1948.
"Dziennik Łódzki", rok 1967.
"Dziennik Łódzki", rok 1969.
"Dziennik Łódzki", rok 1970.
... i jeszcze trochę sensacji:
"Głos Poranny", rok 1937.
"Rozwój", rok 1905.
Andrzej Kempa, Marek Szukalak. Żydzi dawnej Łodzi. Słownik Biograficzny.
Mery Berg. Dziennik z getta warszawskiego.
Ulica Piotrkowska 117 w Łodzi. Historia posesji w latach 1824-1939.
Fot. archiwalne pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi oraz Wirtualnego Muzeum Zabytkowych Instrumentów Muzycznych (wordpress.com)
oraz stron:
"Rozwój", rok 1912.
"Rozwój", rok 1913.
Przeczytaj jeszcze:
"Głos Poranny", rok 1932.
Fot. współczesne Monika Czechowicz
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz