WIELKANOC Z BAEDEKEREM

Wiosna 1916 roku, czyli Wielkanoc sto lat temu.

"Gazeta Łódzka", Wielkanoc 1916 roku.

W pierwszym kwartale 1916 roku powstała w Łodzi Okręgowa Rada Opiekuńcza, stanowiąca filię Rady głównej Opiekuńczej w Warszawie. Składała się z 15 osób.

Przewodniczącym Rady Opiekuńczej został Leon Grohman, jego zastępcami – Stefan Barciński i Józef Lachmanowicz. Funkcję sekretarza objął Bronisław Knothe, skarbnika – Leon Chwalbiński. Łódzka Rada Opiekuńcza przejęła czynności rozwiązanego w roku poprzednim Komitetu Niesienia Pomocy Biednym w zakresie pomocy materialnej i żywnościowej dla bezrobotnych. W ramach tej pomocy istotną rolę spełniały tanie i bezpłatne kuchnie i herbaciarnie.

Prośba osób prywatnych do Komitetu Obywatelskiego m. Łodzi z 8 lutego 1915 roku o udzielenie zgody na założenie taniej kuchni i herbaciarni przy ulicy Wólczańskiej 2. APŁ, Główny Komitet Obywatelski m. Łodzi, sygn. 92.

"Gazeta Łódzka", rok 1915.

Na przełomie września i października 1916 roku czynnych było w Łodzi ponad sto kuchni robotniczych. Wydawały one około 80 tysięcy obiadów dziennie. Tanie kuchnie i herbaciarnie stanowiły znaczną pomoc w trudnym położeniu ludzi pozbawionych pracy i zarobków.

"Gazeta Łódzka", rok 1916.

…Oprócz gorącej herbaty i posiłku dostarczają jeszcze ciepłego schronienia w ogrzanym lokalu, w którym taki biedak może spędzić parę godzin, osuszyć przemoczoną odzież, odpocząć, przeczytać gazetę, słowem korzysta za tanie pieniądze z tych dogodności, których jak obecnie nie ma we własnym mieszkaniu z powodu braku i nadmiernej drożyzny materiałów opałowych i oświetlających – pisał „Nowy Kurier Łódzki”.

 "Godzina Polski", 1916.

"Gazeta Łódzka", 1916.

Łodzianie w kolejce po mąkę przed siedzibą Komitetu Rozdziału Mąki i Chleba przy ulicy Andrzeja 7, grudzień 1915 rok:

"Godzina Polski", kwiecień 1916.

Także niektóre z dużych przedsiębiorstw przemysłowych organizowały sporadycznie pomoc żywnościową dla swoich pracowników. Na przykład dyrekcja zakładów włókienniczych Ludwika Geyera na święta wielkanocne obdarowała bezpłatnie każdego robotnika swej fabryki jednym bochenkiem chleba.

"Biała fabryka" Ludwika Geyera.

 Doceniano tę pomoc, gdyż świąteczne przydziały żywności były bardzo skromne. 

"Godzina Polski", rok 1916.

W tę drugą wojenną Wielkanoc dopisała tylko pogoda. Było słonecznie i bardzo ciepło. Ludzie wylegli na ulice. Chodniki na ulicy Piotrkowskiej nie mogły pomieścić spacerowiczów. Nastrój świąteczny udzielił się zwłaszcza młodzieży szkolnej. Z braku wody kolońskiej „dyngusowano” płeć piękną wodą „pompejańską”...

"Godzina Polski", Wielkanoc 1916.

"Godzina Polski", Wielkanoc 1916 roku.

9 kwietnia z ambon łódzkich odczytane zostało wezwanie arcybiskupa warszawskiego Aleksandra Kakowskiego, aby zamiast święcenia pokarmów w domach niech każdy na rezurekcję lub sumę niedzielną spieszy do kościoła z kawałkiem chleba i tam wspólnie z kapłanem zaniesie modły o dobre plony i dostatek strawy.

Wezwanie jest skutkiem marcowej konferencji biskupów w Warszawie, która postanowiła odstąpić od zwyczaju święcenia pokarmów w domach, kiedy to od wczesnego poranka wielkanocnej soboty księża wędrowali od drzwi do drzwi, błogosławiąc w mieszkaniach wiernych starannie przygotowane potrawy. Stwierdzono, że ze względu na aktualne trudności z pozyskaniem żywności lepiej nie zmuszać ludzi do zastawiania stołu świątecznego.

"Godzina Polski", kwiecień 1916.

24 kwietnia w Poniedziałek Wielkanocny (tak wypadała Wielkanoc w 1916 roku) odbyła się inauguracja działalności Domu Sierot Towarzystwa Schronisk im. Stanisława Kostki w budynkach dawnej gospody „Pod Kurakiem” przy szosie pabianickiej (obecnie Pabianicka 65) w Nowym Rokiciu. Obiekt nazwano „Sienkiewiczówką”, gdyż część funduszy na jego organizację pochodziła z kierowanego przez Henryka Sienkiewicza Szwajcarskiego Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.

Przytułek dla sierot "Sienkiewiczówka" prowadzony w Łodzi przez siostry zakonne służebniczki starowiejskie, czerwiec 1916 roku. roku.

"Gazeta Łódzka", Wielkanoc 1916 roku.

"Godzina Polski", Wielkanoc 1916 

Przeczytaj jeszcze:

PIERWSZA WOJNA ŚWIATOWA W ŁODZI - RADA CZTERNASTU i MILICJA OBYWATELSKA

ŁÓDŹ - PIERWSZE DNI PIERWSZEJ WOJNY
POCZĄTEK i WOJNY ŚWIATOWEJ W ŁODZI - ...sami swoi?
ŁÓDŹ 1914 - przygotowania ludności do życia w warunkach wojennych i ... miejskie bony pieniężne
PIERWSZA WOJNA ŚWIATOWA - KOMITET POMOCY BIEDNYM

PIERWSZA WOJNA ŚWIATOWA - PRASA W OKUPOWANEJ ŁODZI
PIERWSZA WOJNA ŚWIATOWA – wiosna 1915 roku i… akcja zagonkowa w Łodzi
PIERWSZA WOJNA ŚWIATOWA – Łódź sto lat temu, październik 1915 roku
PIERWSZA WOJNA ŚWIATOWA – listopad i grudzień 1915 roku, czyli Łódź sto lat temu.
PIERWSZA WOJNA ŚWIATOWA – niemiecka administracja cywilna w Łodzi… i zacieranie śladów carskiego panowania.
PIERWSZA WOJNA ŚWIATOWA - Prezydent policji i… obnośny handel uliczny.

źródła:

Wacław Pawlak. Na łódzkim bruku.

Krzysztof E. Kowalczyński. Łódź 1915-1918. Czas głodu i nadziei.

Fotografie archiwalne ze zbiorów Archiwum Państwowego w Łodzi (APŁ)

 lodz.fotopolska.eu oraz ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi.

RETKIŃSKA „OŚKA”.

Pomnik „ośka” upamiętniający pierwszą linię tramwajową na Retkini przy skrzyżowaniu ulicy Retkińskiej z aleją Wyszyńskiego.

"Ośka" ufundowana została przez Klub Miłośników Starych Tramwajów w Łodzi we współpracy m.in. z MPK Łódź.

Istniejące jeszcze przed wojną silne związki gospodarcze osady retkińskiej  z Łodzią spowodowały, iż z dniem 13 lutego 1946 roku na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 1945 roku o zmianie granic miasta Łodzi Retkinia została włączona w skład miasta. Część mieszkaniowa znalazła się wówczas w dzielnicy Północ, zaś tereny zagospodarowane przeważnie rolniczo – w dzielnicy Południe. Granica dzielnic biegła bowiem wzdłuż torów kolejowych. Po korekcie podziału administracyjnego, od 1 stycznia 1954 roku, polegającej na utworzeniu na obszarze Łodzi 7 dzielnic, Retkinia, nadal pozostawała podzielona pomiędzy dwie dzielnice. Część na północ od torów przypadła dzielnicy Polesie, część położona na południe od torów – dzielnicy Ruda.

Od 1 stycznia 1960, gdy liczbę dzielnic zmniejszono do 5, cały obszar dawnej wsi Retkinia znalazł się w granicach jednej dzielnicy administracyjnej Polesie.

Przez ponad 20 lat była to wciąż dzielnica peryferyjna, jednak o zróżnicowanym charakterze. Rejon Piasków i Zagrodników oraz Retkini Nowej, a także okolica kościoła i straży pożarnej były stosunkowo gęsto zabudowane jedno- i dwukondygnacyjnymi domami indywidualnymi, tonącymi latem w zieleni przydomowych sadów. Dalej od miasta położone były pozostałe kolonie retkińskie, o wyraźnie wiejskim charakterze, zaś ich przynależność do miasta zdawała się mieć znaczenie czysto formalne. Wyrazem tego był m.in. fakt, iż połączenie tramwajowe z resztą miasta pojawiło się dopiero, i to w ograniczonym zakresie (tylko w godzinach tzw. „szczytu” – rano i w godzinach popołudniowych), 30 kwietnia 1955 roku.

Pierwsza linia tramwajowa (nr 19 zwana „fregatą”) prowadząca na Retkinię została uroczyście otwarta 30 kwietnia 1955 roku.  

Obecnie przez teren osiedla przebiegają stałe trasy 3 linii tramwajowych, obsługiwanych przez Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne – Łódź:

10 – trasa: Retkinia (al. Wyszyńskiego) – Olechów

12/12A – trasa: Retkinia – Stoki / Radiostacja

Po wojnie Retkinia jako ostatnie osiedle otrzymało połączenie tramwajowe z centrum miasta. Linia rozpoczynała swoją trasę od Dworca Kaliskiego ulicami Bratysławską, Wyszyńskiego (dawniej Oszczepowa), oraz Retkińską kończąc tam swoja trasę. I właśnie na pamiątkę tej pierwszej linii tramwajowej na Retkini w grudniu 2006 roku miało miejsce odsłonięcie toru - pomnika. Fundatorem był Klub Miłośników Starych Tramwajów w Łodzi we współpracy m.in. z MPK Łódź.

Pomnik został odsłonięty 16 grudnia 2006 roku.  Jest pamiątką po linii tramwajowej na ulicy Retkińskiej istniejącej w latach 1955-1978.

Tutaj film z montażu pomnika: http://www.buslodz.pl/tramlodz/index.php?id=film08

Spośród osiedli, które przyłączono po wojnie do Łodzi, Retkinia jako ostatnia otrzymała połączenie tramwajowe z centrum miasta. W dniu 30 kwietnia 1955 roku uroczyście oddano nową trasę, rozpoczynającą się przy Dworcu Kaliskim, następnie przebiegającą ulicami, Bratysławską, Oszczepową (obecnie Wyszyńskiego) oraz Retkińską. Krańcówkę zlokalizowano na ul. Retkińskiej tuż za remizą strażacką. Pierwszą linią związaną z Retkinią była „19”. Od 1962 roku w godzinach szczytu zaczęła dojeżdżać tam również linia „20”. Torowisko wówczas przebiegało w jezdni, której nawierzchnia wyłożona była polnym kamieniem. Skręt z ulicy Oszczepowej w Retkińską odbywał się po dwóch torach, następnie (w okolicy dzisiejszego pomnika) tory łączyły się w jeden, który prowadził do samej pętli. Zmiany nastąpiły pod koniec lat 60. XX wieku wraz z rozpoczęciem budowy jednego z największych osiedli mieszkaniowych w Łodzi.

Na Retkińskiej wytyczono nową, asfaltową jezdnię, przebiegającą obok dwutorowej już trasy tramwajów. Dawna nawierzchnia, z uwagi na wstrzymanie ruchu samochodowego stopniowo zanikała pod warstwą ziemi. W 1974 roku nastąpiły zmiany w obsłudze linii. Po przebudowie pętli na ul. Bratysławskiej skrócono tam linię 19, natomiast do Retkińskiej skierowano na stałe linie „8”, „20” i nocną „104”. Szczytowy okres przypadł po 1976 rok, kiedy rozpoczęła kursować tam dodatkowo linia „24”. Rozbudowa osiedla poszła jednak w innym kierunku, a wraz z nią nowa trasa tramwajowa. W dniu 8 lipca1978 roku tramwaje wspomnianych linii po raz ostatni skręciły w ulicę Retkińską. W nocy dokonano podłączenia nowych torów w kierunku pętli przy ul. Marchlewskiego (obecnie Wyszyńskiego). Fragmenty oryginalnego torowiska na ulicy Retkińskiej przetrwały pod ziemią do momentu modernizacji. Ostatecznie usunięto je w 2005 roku wraz z budową jezdni dwupasmowej, której zachodnia nitka powróciła na swoje stare miejsce.

źródła:

wikipedia.pl

http://www.kmst.mpk.lodz.pl/aktualnosci9.htm

http://opencaching.pl/

Fot. Monika Czechowicz