Przy
ulicy Karolewskiej 41, w zachowanych do dziś budynkach miało w okresie
międzywojennym swoją siedzibę Łódzkie Przedsiębiorstwo Budowlane "Nestler
i Ferrenbach". Spółka ta powstała w roku 1897 (inne źródła podają rok
1899). Jej właścicielami byli Robert Nestler i Henryk Ferrenbach.
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.
Pierwsza
siedziba firmy znajdowała się przy ulicy Podleśnej 17 (dzisiaj ulica Marii
Skłodowskiej-Curie).
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1900.
Nestlerowie
byli rodziną budowniczych i architektów (ojca, synów i wnuków) pracujących w
Łodzi.
Zacznijmy
od nestora.
Robert
Karol Nestler urodził się w 1817 roku w Rachenau k. Löbau w Saksonii. Był
budowniczym, współzałożycielem jednej z najważniejszych firm budowlanych w
Łodzi.
W
młodości wyjechał do Ameryki, ale szybko powrócił do Niemiec. Jako majster budowlany
pracował od 1841 roku. W 1859 roku przybył do Łodzi. W 1860 roku rozpoczął
budowę kościoła katolickiego św. Jakuba, późniejszego Podwyższenia Krzyża
Świętego, przy ul. Dzikiej (Mikołajewskiej, obecnie ulica H. Sienkiewicza)
według projektu Franciszka Tournelle'a, którą nadzorował jego brat
Wilhelm, określany jako technik. W latach 1864-1868 pełnił funkcję starszego
cechu murarzy (w latach 1873-1878 obowiązki te pełnił Wilhelm Nestler).
W
1864 roku został zapisany w Księgach Ludności Stałej miasta Łodzi jako jedyny
architekt mieszkający w Łodzi we własnym domu przy Przejazd 15 (obecnie ulicy
J. Tuwima), na posesji, którą później kupił budowniczy Otto Gehlig.
Dom Otto Gehliga, Przejazd 15 (dzisiaj ulica Tuwima).
Fotografia archiwalna Włodzimierza Pfeiffera z 1938 roku (Łódzkie Archiwum Państwowe,
Archiwum W. Pfeiffera, sygn. 760).
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1901.
Robert
Nestler wybudował jeszcze inne obiekty sakralne różnych wyznań:
- w
latach 1880–1864 prawosławną cerkiew pw. św. Aleksandra Newskiego według
projektu Hilarego Majewskiego,
- w
latach 1880–1884 kościół ewangelicki pw. św. Jana Ewangelisty (obecnie
katolicki oo. jezuitów) według planów Louisa (Ludwika, Ludwiga) Schreibera
przy ulicy Dzikiej, później Mikołajewskiej (obecnie ulica H. Sienkiewicza), a w 1885 zbudował obok
dom parafialny według projektu Hilarego Majewskiego,
- w
latach 1894–1896 cerkiew garnizonową pw. św. Aleksego przy ulicy
Ekaterynburskiej – według projektu Franciszka Chełmińskiego –
obecnie katolicki kościół garnizonowy pw. św. Jerzego przy ulicy św. Jerzego.
-
w latach 1880-1882 kościół baptystów przy ulicy Nawrot , według projektu Edwarda
Creutzburga.
Karol Robert Nestler zmarł w 1905 roku w Łodzi.
"Rozwój", rok 1905.
Karol
Robert „syn” naukę rzemiosła rozpoczął w 1888 u swojego mistrza Henryka
Ferrenbacha, egzamin czeladniczy zdał 7 marca 1891 roku, a mistrzowski 24
kwietnia 1896. Był współwłaścicielem firmy.
Henryk
Ferrenbach był majstrem budowlanym. Urodził się ok. 1853 roku,
najprawdopodobniej w Brietz k. Salzwedel. Przybył do Łodzi w 1877 roku z wioski
Brietz w Saksonii-Anhalt. Po dziesięciu latach założył z Robertem Nestlerem
firmę budowlaną, mieszczącą się przy ulicy Podleśnej 17.
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1905.
Henryk
Ferrenbach w 1898 roku został powołany do tzw. komitetu ściślejszego, budowy
czwartego kościoła katolickiego w Łodzi (obecnie archikatedra św. Stanisława
Kostki), wykonał na zlecenie Komitetu Budowy wstępne kosztorysy nagrodzonych
projektów konkursowych świątyni. W 1906 roku wszedł w skład jury oceniającego
projekty szkicowe kościoła ewangelicko-augburskiego św. Mateusza. Wchodził też
w skład komisji budowlanej Towarzystwa Kredytowego Miejskiego dokonującej
szacunku domów, współpracował z Paulem Riebensahmem przy projekcie kościoła św. Anny
(w roku 1902), ale jego dorobek związany jest głównie z wieloletnią działalnością
firmy "Nestler i Ferrenbach".
Siedziba
przedsiębiorstwa znajdowała się przy ulicy Podleśnej 17, a w okresie
międzywojennym przy Karolewskiej 41.
Informator m. Łodzi i województwa łódzkiego, rok 1923.
Działalność Roberta Nestlera kontynuowali
prowadzący firmę synowie: (Karol) Robert (urodzony w 1871 roku) oraz Gustaw
(urodzony w 1871 roku). Pierwszy z nich w 1901 roku został powołany do komitetu
budowy trzeciego kościoła ewangelicko-augsburskiego w Łodzi (kościół św.
Mateusza), wziął także udział, obok Paula (Pawła) Riebenshama i Johannesa
Wende, w zamkniętym konkursie na jego szkicowy projekt w latach 1905-1906.
Obydwaj wchodzili w skład komisji technicznej badającej okoliczności wypadku na
budowie pałacu Roberta Steinerta (później R. W. Schweikerta), przy ulicy
Piotrkowskiej 162/264 – Karol jako mistrz murarski, a Gustaw jako ciesielski.
W 1903 roku firma prezentowała swoje prace na Wystawie Artystów Łódzkich.
"Czas", kalendarz informacyjno-adresowy, rok 1910.
W 1915 roku, w trakcie działań wojennych I wojny światowej, zginął syn Henryka Ferrenbacha, Walter.
"Gazeta Łódzka", rok 1915.
Na przełomie XIX i XX wieku firma "Nestler i Ferrenbach" wybudowała wiele ważnych gmachów w mieście, działała aktywnie w latach
międzywojennych.
Do
ważniejszych obiektów wybudowanych przez firmę w latach 1898–1910 zalicza się
m.in.:
- hale
targowe, tak zwane hale Tanfaniego przy ulicy Bazarowej (1898). Budynek już nie istnieje.
- kościół
katolicki pw. św. Wojciecha w Chojnach Starych (1902), według
projektu Józefa Piusa Dziekońskiego – obecnie w granicach miasta, przy ulicy
Rzgowskiej i ulicy św. Wojciecha,
- gmach Szkoły
Przemysłowej przy ul. Pańskiej (obecnie ulica S. Żeromskiego 115),
1900–1902 – według projektu Piotra Brukalskiego,
- urządzenie
wnętrz kawiarni „Bristol” w Grand Hotelu, 1903 – według projektu Gustawa
Landau-Gutentegera,
- Niemieckie Gimnazjum Reformowane przy ulicy Nowo-Spacerowej, róg Rozwadowskiej (dzisiaj al. Kościuszki/ Zamenhofa) -1907-1910 (1911), według projektu Otto Hernrringa.
- szpital
dziecięcy Anny Marii (1904–1905) przy ulicy Rokicińskiej według projektu Paula
Riebensahma, (obecnie szpital dziecięcy im. Janusza Korczaka przy al.
J. Piłsudskiego) -
oraz:
- kościół katolicki św. Anny na Zarzewie (1904–1905), według projektu Paula Riebensahma przy udziale Henryka Ferrenbacha,
Willa
własna Roberta Nestlera syna, przy ulicy Łąkowej 13 (ok. 1905-1910).
... i inne.
W
latach 1923–1937 przy ulicy Karolewskiej 41 nadal działało „Przedsiębiorstwo
budowlane Nestler i Ferrenbach – właściciel Robert Nestler i S-ka”, a od 1938
kierowali nim wnukowie: Karol Robert Nestler i Hans Robert Nestler, a Karol
Gustaw Nestler był prokurentem. Wykonywali różne prace budowlane i ciesielskie,
zatrudniali 150 robotników i 5 techników. Zakład rozpościerał się na terenie
1,38 ha.
Podręczny Rejestr Handlowy, rok 1926.
Podręczny Rejestr Handlowy, rok 1926.
W latach międzywojennych firma wykonywała między innymi prace przy przebudowie pałacu Jakuba Hertza przy al. Kościuszki 4 na siedzibę Izby Handlowo-Przemysłowej (rok 1930), według projektu Mariana Lalewicza.
"Głos Poranny", rok 1934.
Nie
ma żadnych wiadomości o istnieniu firmy podczas II wojny światowej i
po wojnie. W budynkach funkcjonowała inna firma budowlana.
"Dziennik Łódzki", rok 1945.
Firma "Nestler i Ferrenbach" to już historia, ale pozostało po niej do
dziś wiele obiektów, które wybudowała.
Po II wojnie światowej w budynku znajdowała się siedziba dyrekcji Urzędu Celnego w Łodzi. Została gruntowanie wyremontowana w
2004 roku. Przebudowano ją z myślą o ośrodku informatycznym. Dziś to miejsce łódzkiego
Centrum Informatycznego Służby Celnej.
Grobowiec Roberta Nestlera na Cmentarzu Starym przy ulicy Ogrodowej.
Źródła:
Jacek
Strzałkowski. Architekci i budowniczowie w Łodzi do 1944 roku.
Krzysztof
Stefański. Ludzie, którzy zbudowali
Łódź. Leksykon architektów i budowniczych miasta (do 1939 roku).
Przeczytaj
jeszcze:
"Rozwój", rok 1913.
Fot.
archiwalne pochodzą ze stron:
oraz
ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Łodzi i Łódzkiego Archiwum Państwowego
w Łodzi.
Fot. Monika Czechowicz
